વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 3.216.220

3.216
પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥
પઞ્ચદશ્યાં તુ શુક્લસ્ય ફાલ્ગુનસ્યૈવ સત્તમ ॥
પાષણ્ડાન્પતિતાંશ્ચૈવ તથૈવાન્ત્યાવસાયિનઃ

નાસ્તિકાઞ્ચિત્રવૃત્તીંશ્ચ પાપાનન્યાંશ્ચ નાલપેત્ ॥
નારાયણં ત્વેકમનાઃ પુરુષો નિયતેન્દ્રિયઃ

તિષ્ઠન્વ્રજન્પ્રસ્ખલિતે ક્ષુતે ચાપિ જનાર્દનમ્ ॥
કીર્તનં તત્ક્રિયાકાલે સપ્તકૃત્વઃ પ્રકીર્તયેત્

લક્ષ્મ્યા સમન્વિતં દેવં ત્વર્ચયેચ્ચ જનાર્દનમ્ ॥
સન્ધ્યાદ્યપરમે ચેન્દુસ્વરૂપં હરિમીશ્વરમ્

રાત્રીં લક્ષ્મીં ચ સંચિન્ત્ય સમ્યગર્ઘ્યેણ પૂજયેત્ ॥
નક્તં ચ ભુઞ્જીત નરસ્તૈલક્ષારવિવર્જિતમ્

તથૈવ ચૈત્રવૈશાખજ્યેષ્ઠેષુ મુનિસત્તમ ॥
અર્ચયેત્તુ તથા પ્રોક્તં પ્રાપ્તેપ્રાપ્તે તુ તદ્દિને ॥ ૬ ।
નિષ્પાદિતં ભવેદેકં પારણં દાલ્ભ્ય ભક્તિતઃ ॥
દ્વિતીયં ચાપિ વક્ષ્યામિ પારણં દ્વિજસત્તમ

આષાઢે શ્રાવણે ચાપિ પ્રાપ્તે ભાદ્રપદે તથા ॥
તથૈવાશ્વયુજેભ્યર્ચ્ય શ્રીધરં વૈ શ્રિયા સહ ॥
સમ્યક્ચન્દ્રમસો દત્ત્વા ભુઞ્જીતાર્ઘં યથાવિધિ

દ્વિતીયમેતદાખ્યાતં તૃતીયં પારણં શૃણુ ॥
કાર્તિકાદિષુ માસેષુ તથૈવાભ્યર્ચ્ય કેશવમ્

ભૂમ્યા સમન્વિતં દદ્યાચ્છશાઙ્કાયાર્હણં નિશિ ॥
ભુઞ્જીત ચ યથાખ્યાતં તૃતીયમિતિ પારણમ્

પ્રતિપૂજાસુ દદ્યાચ્ચ બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ દક્ષિણામ્ ॥
પ્રતિમાસં ચ વક્ષ્યામિ પ્રાશનં કાયશુદ્ધયે ॥

પ્રથમાંશ્ચતુરો માસાન્પઞ્ચગવ્યમુદાહૃતમ્ ॥
કુશોદકં તથૈવાન્યદુક્તં માસચતુષ્ટયમ્

સૂર્યાંશુતપ્તં તદ્વચ્ચ જલં માસચતુષ્ટયમ્ ॥
ગીતવાદ્યાદિકં પાઠ્યં તથા કૃષ્ણસ્ય વા કથામ્

કારયેત્તુ ચ દેવસ્ય પારણં પારણે ગતે ॥
એવં સંપૂજ્ય વિધિવત્સપત્નીકં જનાર્દનમ્॥

નાપ્નોતીષ્ટવિયોગાર્તિં પુમાન્યોષિત્તથાપિ વા ॥
જનાર્દનં સલક્ષ્મીકમર્ચયેત્પ્રથમં તતઃ

સશ્રીકં શ્રીધરં ભક્ત્યા તૃતીયે ભૂતિકેશવૌ ॥
યાવન્ત્યેતદ્વિધાનેન પારણાન્યર્ચયેત્પ્રભુમ્ ॥
તાવન્તિ જન્માનિ સુખં પ્રાપ્નોતીષ્ટવિયોગજમ્

પ્રાપ્નોતિ દેવસ્મરણે ચ મૃત્યૌ તદાપિ ચાપ્નોતિ મનોનુકૂલામ્ ॥
ગતિં દ્વિજશ્રેષ્ઠ તતોપિ કાલે સાયુજ્યમાયાતિ જનાર્દનસ્ય

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે સુગતિપૌષમાસીકલ્પવર્ણનો નામ ષોડશોત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.217
॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥
શૃણુ દાલ્ભ્ય પરં કામં વ્રતં સન્તતિદં નૃણામ્ ॥
યદુપોષ્ય ન વિચ્છેદઃ પિતૃપિણ્ડસ્ય જાયતે

કૃષ્ણાષ્ટમ્યાં ચૈત્રમાસે સ્નાતો નિયતમાનસઃ ॥
કૃષ્ણમભ્યર્ચ્ય પૂજાં ચ દેવક્યાઃ કુરુતે નરઃ

નિરાહારો જપન્નામ કૃષ્ણસ્ય જગતઃ પતેઃ॥
ઉપવિષ્ટો વ્રજન્ સ્નાતઃ ક્ષુતપ્રસ્ખલનાદિષુ

પૂજાયાં ચાપિ કૃષ્ણસ્ય સપ્તવારાન્પ્રકીર્તયેત્ ॥
પાષણ્ડિનો વિકર્મસ્થાન્નાલપેચ્ચૈવ નાસ્તિકાન્

પ્રભાતે ચ તતઃ સ્નાતો દત્ત્વા વિપ્રાય દક્ષિણામ્ ॥
ભુઞ્જીત કૃતપૂજસ્તુ કૃષ્ણસ્યૈવ જગત્પતેઃ

વૈશાખજ્યેષ્ઠયોશ્ચૈવં પારણં હિ ત્રિમાસિકમ્ ॥
ઉપોષ્ય દેવદેવેશં ઘૃતેન સ્નાપયેદ્ધરિમ્

આષાઢે શ્રાવણે ચૈવ માસિ ભાદ્રપદે તથા ॥
ઉપોષ્યતે દ્વિતીયં વૈ ઘૃતેન સ્નપયેદ્ધરિમ્

આષાઢે શ્રાવણે ચૈવ માસિ ભાદ્રપદે તથા ॥
ઉપોષ્યતે દ્વિતીયં વૈ પારણં પૂર્વવદ્ભવેત્

આશ્વિને કાર્તિકે સૌમ્યે તૃતીયં પારણં તથા ॥
પૌષે માઘે ફાલ્ગુને ચ ચતુર્થં દ્વિજસત્તમ

પારણે પારણે પૂર્ણે ઘૃતેન સ્નાપયેદ્ધરિમ્ ॥
બ્રાહ્મણેભ્યો ઘૃતં દદ્યાત્તથૈવ પ્રતિપારણમ્

કૃત્વા વ્રતં નાકમનુપ્રયાતિ માનુષ્યમાસાદ્ય ચ નિર્વૃતઃ સ્યાત્॥
સન્તાનવૃદ્ધિશ્ચ તથાપ્નુતેઽસૌ યાવન્મહી સાગરમેખલાન્તા

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે સન્તાનાષ્ટમીવ્રતવર્ણનોનામ સપ્તદશોત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.218
પુલસ્ત્ય ઉવાચ॥આષાઢશુક્લપક્ષે તુ ભગવાન્મધુસૂદનઃ ॥
ભોગિભાગે નિજાં માયાં યોગનિદ્રાં ચ માનયેત્

શેતેઽસૌ ચતુરોમાસાન્યાવદ્ભવતિ કાર્તિકમ્॥
વિશિષ્ટા ન પ્રવર્તન્તે તદા યજ્ઞાદિકાઃ ક્રિયાઃ

તત્રાષાઢસિતાન્તે ચ યો નરો દિનપઞ્ચકમ્ ॥
અધઃશાયી બહિઃ સ્નાયી માંસાભ્યઙ્ગવિવર્જિતઃ

વૃન્તાકાલાબુકૂષ્માણ્ડમધુક્ષારવિવર્જિતઃ ॥
સમસ્તમદિરાવર્જી સકૃન્નક્તાશનો ભવેત્

બ્રહ્મચારી જિતક્રોધો જપહોમપરાયણઃ॥
હરિં સંપૂજયેન્નિત્યં ગન્ધમાલ્યાન્નસંપદા

ગીતૈર્વાદ્યૈસ્તથા નૃત્તૈર્દીપમાલાભિરેવ ચ ॥
સાન્નાનાં જલધેનૂનાં પ્રદાનેન તથૈવ ચ

તથા કાર્તિકશુક્લાન્તે તૃતીયં પારણં ભવેત

હિંસાત્મકૈસ્તુ કિં તસ્ય યજ્ઞૈઃ કાર્યં મહાત્મનઃ ॥
પ્રસ્વાપે ચ પ્રબોધે ચ પૂજિતો યેન કેશવઃ

દશાહમેતત્કૃત્વા તુ વ્રતં વિષ્ણુપરો નરઃ ॥
અગ્નિષ્ટોમમવાપ્નોતિ કુલં ચૈવ સમુદ્ધરેત્

કાર્તિકશ્ચાગ્નિદૈવત્યો માસો દેવમુખઃ સ્મૃતઃ ॥
આશ્વયુજ્યામતીતાયાં યાવત્સ્યાદ્દ્વિજ કાર્તિકી

વ્રતં દશાહાભિહિતં કૃત્વા સ્વર્ગે મહીયતે ॥ ॥
પૌણ્ડરીકમવાપ્નોતિ કુલમુદ્ધરતિ સ્વકમ્

પ્રત્યહં દીપદાનેન કાર્તિકાભિમુખો ભવેત્ ॥
ચક્ષુષ્માન્બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ તથા સર્વત્ર પૂજિતઃ

એતાવન્તં તથા કાલં સર્વમાંસવિવર્જિતઃ ॥
સ્વર્ગલોકાત્પરિભ્રષ્ટો માનુષ્યે સુખમાપ્નુયાત્

આરોગ્યસુખસમ્પત્ત્યા યુક્તશ્ચ સુભગો ભવેત્ ॥
પ્રસુપ્તે દેવદેવેશે સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

દશાહમુદિતં કૃત્વા ખડ્ગધારાવ્રતં નરઃ ॥
સર્વકામસમૃદ્ધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમશ્નુતે

માસં ચ કાર્તિકં કૃત્વા પૌણ્ડરીકમવાપ્નુયાત્ ॥
કૃત્વા માસં યથેષ્ટં ચ વહ્નિષ્ટોમમવાપ્નુયાત્ ।

કૃત્વા ચ ચતુરો માસાન્સુપ્તે મધુનિષૂદને ॥
અશ્વમેધફલં પ્રાપ્ય નાકપૃષ્ઠે મહીયતે

અસિધારાવ્રતં કૃત્વા તથા સંવત્સરં નરઃ ॥
સર્વયજ્ઞફલં પ્રાપ્ય વિષ્ણુલોકે ચ ગચ્છતિ

યેનયેન તુ કામેન ખડ્ગધારાવ્રતં ચરેત્ ॥
તંતં કામમવાપ્નોતિ વિષ્ણુલોકે મહીયતે

તથા સમર્થો ભવતિ દાને ચ વરશાપયોઃ ॥
આદિત્યતેજા ભવતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

દાલ્ભ્ય ઉવાચ ॥
અસિધારાવ્રતવિધિઃ સમાચક્ષ્વ મહાદ્યુતે ॥
એતન્મે સંશયં ચ્છિન્ધિ ત્વં હિ સર્વવિદુચ્યસે

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥
સ્નાતઃ સ્વલંકૃતઃ સ્રગ્વી ભુક્તવાન્માંસવર્જિતમ્ ॥
કૃતદૈવત પૂજસ્તુ સ્ત્રીસહાયઃ સ્વપેન્નિશિ

બ્રહ્મચારી દ્વિજશ્રેષ્ઠ ખડ્ગધારાવ્રતં ચરન્ ॥
અપૂર્વા ચાસ્ય પૂર્વાશ્ચ સમાલિંગ્ય સ્વપેન્નિશિ

બ્રહ્મચારી શતગુણં ફલમાપ્નોત્યસંશયમ્ ॥
અતીવ દુષ્કરમિદં ખડ્ગધારાવ્રતં સ્મૃતમ્

કૃત્વા વ્રતં દ્વાદશવત્સરાણિ ત્રૈલોક્યરાજ્યં ધ્રુવમાપ્નુયાચ્ચ ॥
ભુક્ત્વા ચિરં તદ્દ્વિજમુખ્ય ચાન્તે સાયુજ્યમાયાતિ જનાર્દનસ્ય

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખંડે મા૦ વ૦ સં૦ દાલભ્યં પ્રતિ પુલસ્ત્યકથા સ્વધારાવ્રતવર્ણનો નામાષ્ટાદશોત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.219
પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥
માસિ પ્રોષ્ઠપપદે શુક્લે દ્વાદશ્યાં જલશાયિનમ્ ॥
પ્રણમ્યાનન્તમભ્યર્ચ્ય પુષ્પધૂપાદિભિઃ શુચિઃ

પાષણ્ડાદિભિરાલાપમકુર્વન્નિયમાત્મવાન્ ॥
જલધેનું દ્વિજે દત્ત્વા નક્તં ભુઞ્જીત વાગ્યતઃ

તિષ્ઠંસ્થિતો વ્રજંશ્ચૈવ ક્ષુતપ્રસ્ખલનાદિષુ ॥
અનન્તનામસ્મરણં કુર્વન્નુચ્ચારણં નરઃ

અનેનૈવ વિધાનેન માસદ્વાદશ વૈ ક્રમાત્ ॥
ઉપોષ્ય પારણે પૂર્ણે દદ્યાદ્વિપ્રેષુ દક્ષિણામ્

કૃત્વા વ્રતં દ્વાદશમેતદિષ્ટં પ્રાપ્નોત્યનંતાનિ ફલાનિ વિપ્ર ॥
સમ્યક્કૃતાનાં નિયમવ્રતાનાં ચાનન્તમારાધ્ય ન સંશયોત્ર

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે દાલ્ભ્યં પ્રતિ પુલસ્ત્યવાક્યેષ્વનન્તદ્વાદશીવ્રતવર્ણનો નામૈકોનવિંશત્યુત્તરદ્વિશતતમોધ્યાયઃ

3.220
પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥
પૌષમાસે સિતે પક્ષે દ્વાદશ્યાં શક્રદૈવતમ્ ॥
નક્ષત્રયોગં વિષ્ણું ચ પ્રથમં તુ સમર્ચયેત્

તતઃ પ્રભૃતિ વિપ્રેન્દ્ર માસિમાસિ જનાર્દનમ્ ॥
ઉપોષિતઃ પૂજયતે યાવત્સંવત્સરં ગતમ્

માસેથ માસે વિધિનોદિતેન રમ્યાં તિથૌ દાનમથ બ્રવીમિ ॥
પ્રાચ્યં યથાવદ્વિધિવત્ક્રમેણ તદુચ્યમાનં નિખિલં નિબોધ

ઘૃતં યથા વ્રીહિયવં હિરણ્યં યવાન્નમંભઃ કનકાનુપાનમ્ ॥
છત્રં પયોન્નં ગુડફાણિતાઢ્યં સ્રક્ચન્દને વસ્ત્રમનુક્રમેણ

ગોમૂત્રમંભો ઘૃતમાંસશાકં દૂર્વાદધિવ્રીહિયવં તિલાંશ્ચ ॥
સૂર્યાંશુતપ્તં જલમાશુ દર્ભં ક્ષીરં ચ માસં ક્રમશઃ પ્રયુઞ્જ્યાત

કુલે પ્રધાને ધનધાન્યપૂર્ણં વિવેકવાન્યસ્તુ સમસ્તદુઃખે॥
પ્રાપ્નોતિ જન્માવિકલેન્દ્રિયશ્ચ ભવત્યરોગો મતિમાન્સુખી ચ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે દાલ્ભ્યં પ્રતિ પુલસ્ત્યવાક્યેષુ બ્રહ્મદ્વાદશીવ્રતવર્ણનો નામ વિંશત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ