વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 3.166.170

3.166
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
ચૈત્રશુક્લસ્ય પક્ષે તુ સમ્યક્ ષષ્ઠ્યામુપોષિતઃ ॥
સપ્તમ્યામર્ચનં કુર્યાન્મરુતાં પાર્થિવોત્તમ

સપ્તશ્રેણીગતં સપ્તમણ્ડલં નૃપ કારયેત્ ॥
શ્રેણીશ્રેણી તથા કાર્યા સપ્તમણ્ડલકાન્વિતા

ગન્ધૈર્મણ્ડલકાઃ કાર્યા નામચિહ્નાઃ પૃથક્પૃથક્ ॥
એકજ્યોતિશ્ચ દ્વિજ્યોતિસ્ત્રિજ્યોતિશ્ચ મહાબલ

એકદ્વિત્રિચતુઃશક્તિક્રમેણ ચ તથા નૃપ ॥
વિન્યસેત્પ્રથમં શ્રેણ્યાં યથાવન્નૃપસત્તમ

ઇન્દ્રશ્ચ ગત્યા દૃશ્યશ્ચ તતઃ પ્રતિશકૃત્તથા ॥
મિતશ્ચ સમિતશ્ચૈવ અમિતશ્ચ મહાબલઃ

દ્વિતીયાયાં તથા શ્રેણ્યાં દેવાનેતાંશ્ચ વિન્યસેત્ ॥
ઋતજિત્સત્યજિચ્ચૈવ સુષેણશ્ચૈવ વીર્યવાન્

અતિમિત્રોનમિત્રશ્ચ પુરુમિત્રસ્તથૈવ ચ ॥
તૃતીયાયાં તથા શ્રેણ્યાં દેવાનેતાંશ્ચ વિન્યસેત્

ઋતશ્ચ ઋતવાન્ધર્તા વિધર્તા વરુણો ધ્રુવઃ ॥
વિધારણં ચતુર્થ્યાં તુ શ્રેણ્યા પાર્થિવ વિન્યસેત્

ઈદૃક્ષશ્ચ સદૃક્ષશ્ચ એતાદૃગમિતાશનઃ ॥
કીર્તિતઃ પ્રસદૃક્ષશ્ચ શરભશ્ચ મહાયશાઃ

વિન્યસેત્પઞ્ચમશ્રેણ્યાં સપ્તદેવાન્નરાધિપ ॥
ધર્તા દુગ્નો ધ્વનિર્ભીમો અતિયુક્તઃ ક્ષમાસહઃ

ષષ્ઠ્યાં ચ વિન્યસેચ્છ્રેણ્યાં સપ્તદેવાન્યથાક્રમમ્ ॥
દ્યુતિર્વસુરનાધૃષ્યો વાસઃ કામો જયો વિરાટ્

સપ્તમ્યાં ચ તથા શ્રેણ્યાં વિન્યસેત્સપ્ત પાર્થિવાન્ ॥
પ્રથમા તુ ભવેચ્છ્રેણી શુક્લા પાર્થિવસત્તમ

દ્વિતીયા પદ્મપત્રાભા તૃતીયા રુધિરોપમા ॥
પીતવર્ણા ચતુર્થી સ્યાત્પઞ્ચમા શુકસન્નિભા

આકાશસન્નિભા ષષ્ઠી કૃષ્ણવર્ણા ચ સપ્તમી ॥
માલ્યાનુલેપનં દેયં તાસાં વર્ણસમં નૃપ

એકોનાસ્તત્ર દાતવ્યા દીપાઃ પઞ્ચાશદેવ તુ ॥
પૃથક્પૃથક્તુ દેવાનાં નૈવેદ્યં વિનિવેદયેત્

ઘૃતં ચ જુહુયાદ્વહ્નૌ નામભિશ્ચ પૃથક્પૃથક્ ॥
ભોજયેદ્બ્રાહ્મણાઁશ્ચાત્ર સુરસંખ્યા સમન્વિતાન્

સંવત્સરમિદં કૃત્વા વ્રતં પુરુષસત્તમ ॥
સુવર્ણસહિતં વાસો ગાં ચ દદ્યાત્તથૈવ ચ

પૌરાણિકાય વિપ્રાય વ્રતાન્તે વિનિવેદયેત્ ॥
વ્રતસ્યાસ્ય તુ રાજેન્દ્ર સમ્યગ્વિપ્રો વિધાનવિત્

આરોગ્યકામઃ કુર્વીત વ્રતમેતન્નરોત્તમ ॥
પુત્રકામોર્થકામશ્ચ ધનકામોથ વા પુનઃ

સર્વકામપ્રદં હ્યેતત્પવિત્રં પાપનાશનમ્ ॥
મઙ્ગલ્યં સ્વર્ગદં પ્રોક્તં વ્રતાનામુત્તમં વ્રતમ્

વ્રતેનાનેન ચીર્ણેન ચિરં સ્વર્ગં સમશ્નુતે ॥
માનુષ્યમાસાદ્ય ભવેત્સ્વર્ગભ્રષ્ટસ્તથાચિરાત્

ધનેન રૂપેણ બલેન યુક્તો જનાભિરામઃ પ્રમદાપ્રિયશ્ચ ॥
વિરોગદેહઃ ક્ષતશત્રુપક્ષો વાગ્મી તથા શાસ્ત્રધરશ્ચ લોકે

ઇતિ શ્રીવિ૦ ધ૦ તૃ૦ખ૦ મા૦ વ૦ સં૦ મરુદ્વ્રતવર્ણનો નામ ષટ્ષષ્ટ્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

3.167
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ચૈત્રશુક્લસ્ય પક્ષે તુ સમ્યક્ ષષ્ઠ્યામુપોષિતઃ ॥
સપ્તમ્યામર્ચનં કુર્યાદ્દેવદેવસ્ય ગોપતેઃ

બહિઃ સ્નાનં નરઃ કૃત્વા ગોમયેનોપલેપિતમ્ ॥
લેપયેત્સ્થણ્ડિલં સમ્યક્કુતો ગૌરમૃદા નૃપ

તત્રાષ્ટપત્રં કમલં વર્ણકૈસ્તુ સમાલિખેત્ ॥
કર્ણિકાયાં ન્યસેત્તત્ર દેવદેવં વિભાવસુમ્

પૂર્વપક્ષે ન્યસેદ્દેવો દ્વૌ રાજન્નુત્તરે દલે ॥
આગ્નેયે ચ ન્યસેત્પત્રે ગન્ધર્વૌ ઋતુકારિકૌ

દક્ષિણે ચ ન્યસેત્પત્રે તથૈવાપ્સરસોર્દ્વયમ્ ॥
રાક્ષસૌ દ્વૌ મહારાજ પત્રે નૈરૃતકે ન્યસેત

કાદ્રવેયૌ મહાનાગૌ પશ્ચિમે ઋતવારિકૌ ॥
વાયવ્યે યાતુધાનૌ દ્વૌ તથૈવ નૃપસત્તમ

ઉત્તરે ચ તથા પત્રે વિન્યસેચ્ચ ઋષિદ્વયમ્ ॥
ઐશાન્યે વિન્યસેત્પત્રે ગ્રહમેકં નરોત્તમ

તેષાં સંપૂજનં કાર્યં ગન્ધમાલ્યાનુલેપનૈઃ ॥
ધૂપૈર્દીપૈશ્ચ નૈવેદ્યૈઃ પૃથક્પૃથગરિન્દમ

એવં સમ્પૂજનં કૃત્વા સર્વેષાં તદનન્તરમ્ ॥
ઘૃતેન હોમં કુર્વીત સૂર્યસ્યાષ્ટશતેન ચ

અન્યેષાં વ તથા દદ્યાદષ્ટાવષ્ટૌ નરેશ્વર ॥
નામ્ના તથૈવ સર્વેષાં ચૈકૈકં ભોજયેદ્દ્વિજમ્

શક્ત્યા ચ દક્ષિણા દેયા તેષામેવ યદૂત્તમ ॥
એવં સંવત્સરં કૃત્વા વ્રતમેતન્નરોત્તમ

પૌરાણિકાય વિપ્રાય વ્રતસ્યાન્તે પયસ્વિનીમ્ ॥
વિધિવચ્ચ તતો દદ્યાત્સુવર્ણં ચ યદૂત્તમ

સર્વકામપ્રદં ચૈવ વ્રતમુક્તં સ્વયમ્ભુવા ॥
વ્રતેનાનેન ચીર્ણેન સૂર્યલોકમવાપ્નુયાત્

અથ દ્વાદશવર્ષાણિ કરોત્યેતન્મહાવ્રતમ્ ॥
ભિત્ત્વાર્કમણ્ડલં રાજા વિષ્ણોઃ સાયુજ્યતાં વ્રજેત્

એતદ્વ્રતં પાપવિનાશકારિ ધન્યં યશસ્યં રિપુનાશકારિ॥
લોકે તથાસ્મિંશ્ચ પરે ચ રાજન્સ્વર્ગપ્રદં મોક્ષકરં તથૈવ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃ૦ખ૦ મા૦સંવાદે સૂર્યવ્રતવર્ણનો નામ સપ્તષષ્ટ્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

3.168
વજ્ર ઉવાચ ॥
યસ્મિન્યસ્મિન્ક્રતૌ બ્રહ્મન્નનુયાન્તિ રવિં પ્રભુમ્ ॥
યેયે દેવપ્રભૃતયસ્તન્મે ત્વં વક્તુમર્હસિ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ધાતાર્યમા ચ રાજેન્દ્ર વસન્તે દેવતાદ્વયમ્ ॥
તુમ્બુરુર્નારદશ્ચૈવ ગન્ધર્વૌ ગાયનૌ વરૌ

કૃતસ્થલાપ્સરાશ્ચૈવ તથા યા પુઞ્જિકસ્થલા ॥
હોતા પ્રહોતા ચ તથા રક્ષોઘ્નૌ મણિપુઙ્ગવૌ

ઉરગો વાસુકિશ્ચૈવ વાષ્ટકર્ણી ચ તાવુભૌ ॥
રથકૃત્સ્ના રથૌજાશ્ચ યાતુધાનવરૌ તથા

મિત્રશ્ચ પુલહશ્ચૈવ તથૈવમૃષિસત્તમૌ ॥
અનુયાતિ સિતશ્ચૈવ વસન્તે ચ યથા ગ્રહઃ

યેનુયાન્તિ રવિં દેવં નિદાઘે તાન્નિબોધસે ॥
મિત્રશ્ચ વરુણશ્ચૈવ ગ્રીષ્મે દેવૌ વસન્તિ ચ

ઋષિરત્રિર્વસિષ્ઠશ્ચ નાગૌ રંભકતક્ષકૌ ॥
મેનકા સહજન્યા ચ ગન્ધર્વૌ ચ હહાહુહૂ

રથસ્વનપ્રમાણશ્ચ રથકૃત્સશ્ચ તાવુભૌ ॥
પૌરુષાદો વધશ્ચૈવ યાતુધાનૌ તુ તૌ સ્મૃતૌ

અનુયાતિ કુજશ્ચૈવ નિદાઘે ચ તથા ગ્રહઃ ॥
યેનુયાન્તિ રવિં દેવં પ્રાવૃટ્કાલે નિબોધ મે

ઇન્દ્રશ્ચૈવ વિવસ્વાંશ્ચ અઙ્ગિરા ભૃગુરેવ ચ ॥
એલપત્રસ્તથા સર્પઃ શઙ્ખપાલશ્ચ પન્નગઃ

શુચિસેનોગ્રસેનૌ ચ વ્રાતશ્ચૈવારુણશ્ચ વૈ ॥
પ્રમ્લોચેત્યપ્સરાશ્ચૈવ નિમ્લોચન્તી ચ તે ઉભે

યાતુધાનસ્તથા સર્પો વ્યાઘ્રશ્ચ મનુજેશ્વર ॥
પ્રાવૃટ્કાલે તુ યાત્યેનં ગ્રહો દેવપુરોહિતઃ

અતઃ પરં નિબોધસ્વ શરત્કાલે નરાધિપ ॥
પર્જન્યશ્ચૈવ પૂષા ચ ભરદ્વાજશ્ચ ગૌતમઃ

ચિત્રસેનશ્ચ ગંધર્વસ્તથા વસુરુચિશ્ચ વૈ ॥
વિશ્વાચી ચ ઘૃતાચી ચ તથા ચૈવાપ્સરોદ્વયમ્

નાગશ્ચૈરાવતશ્ચૈવ વિશ્રુતશ્ચ ધનઞ્જયઃ ॥
સેનજિચ્ચ સુષેણશ્ચ રાક્ષસૌ ભીમવિક્રમૌ

વાતોદ્વાતૌ ચ તથા યાતુધાનૌ મહાબલૌ ॥
ગ્રહઃ શનૈશ્ચરશ્ચૈવમનુયાન્તિ દિવાકરમ્

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ હેમન્તે તવ પાર્થિવ ॥
અંશો ભગશ્ચ દ્વાવેતૌ કશ્યપશ્ચ ક્રતુશ્ચ વૈ

ભુજગશ્ચ મહાપદ્મઃ સર્પઃ કર્કોટકસ્તથા ॥
ચિત્રસેનશ્ચ ગન્ધર્વ ઊર્ણાયુશ્ચ મહાબલઃ

અપ્સરાઃ પૂર્વચિત્તિશ્ચ ગન્ધર્વી ઉર્વશી તથા ॥
તાર્ક્ષ્યશ્ચારિષ્ટનેમિશ્ચ રાક્ષસૌ ભીમવિક્રમૌ

વિદ્યુત્સ્ફૂર્જસ્તથૈવોગ્રૌ યાતુધાનૌ મહાબલૌ ॥
અનુયાતિ ગ્રહશ્ચૈવ બુધો રાજન્દિવાકરમ્

અતઃપરં ચ ધર્મજ્ઞ શિશિરે ગદતઃ શૃણુ॥
ત્વષ્ટા વિષ્ણુર્જમદગ્નિર્વિશ્વામિત્રસ્તથૈવ ચ

કાદ્રવેયૌ તથા નાગૌ કંબલાશ્વતરાવુભૌ॥
તિલોત્તમાપ્સરાશ્ચૈવ દેવી રમ્ભા મનોરમા

કારણી શિતિશશ્ચૈવ સત્યજિચ્ચ મહાયશાઃ॥
બ્રહ્મોપેતશ્ચ રક્ષો વૈ યજ્ઞોપેતસ્તથૈવ ચ

ગન્ધર્વો ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ સૂર્યવર્ચાસ્તથાપરઃ॥
ચન્દ્રમા ગ્રહરાજશ્ચ અનુયાતિ દિવાકરમ્

એવં હિ શિશિરે રાજન્નનુયાનં પ્રકુર્વતે ॥
સ્થાનાભિમાનિનો હ્યેતે સપ્તદ્વાદશકા ગણાઃ

ગણષટ્કસ્તથૈવૈકમનુયાતિ દિવાકરમ્ ॥
સૂર્યમાપ્યાયયન્ત્યેતે તેજસા તેજ ઉત્તમમ્

ગ્રથિતૈસ્તવચોભિશ્ચ કુર્વન્તિ ઋષયસ્તવમ્ ॥
ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ ગીતૈર્નૃત્યૈરુપાસતે

વિદ્યાગ્રામણિનશ્ચૈવ કુર્વન્ત્યત્રાભિષુગ્રહમ્ ॥
સર્પા વહન્તિ વૈ સૂર્યં યાતુધાનોઽનુયાતિ ચ

પરિવાર્ય ગ્રહશ્ચૈવ નયત્યસ્તં યથાવિધિ ॥
એતેષામેવ દેવાનાં યથાવીર્યં યથાતપઃ

યથાસત્વમસૌ સૂર્યસ્તેષાં સિદ્ધસ્તુ તેજસા ॥
ભૂતાનામશુભં કર્મ વિનાશયતિ તેજસા

ગ્રીષ્મે હિમે ચ વર્ષાસુ જનયન્સ દિવાકરઃ ॥
ધર્મં હિમં ચ વર્ષં ચ દિનં ચ નિશયા સહ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મો૦ તૃ૦ ખ૦ માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે આદિત્યાનુચરવર્ણનો નામ અષ્ટષષ્ટ્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

3.169
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ચૈત્રમાસસ્ય સપ્તમ્યાં શુક્લપક્ષે નરાધિપ ॥
ગોમયેનોપલિપ્તે તુ મૃદા કુર્યાત્તુ મણ્ડલમ્

તત્રાષ્ટપત્રં કમલં કર્તવ્યં વર્ણકૈઃ શુભૈઃ ॥
કૃતોપવાસસ્તન્મધ્ય ભાસ્કરં પૂજયેન્નરઃ

અરુણં ચૈવ દન્તાકં માઠરં ચ તથા દમમ્ ॥
યમુનાં ચ યમં કાલં દ્વિતીયં મનુમેવ ચ

શનૈશ્ચરં તથા રાજ્ઞીં છાયાં રેવન્તમેવ ચ ॥
સપ્તચ્છન્દાંસિ વર્ષં ચ દ્યાં ચ પિઙ્ગલમેવ ચ

કેશરેષુ યજેદ્વાથ પત્રેષૂક્તાશ્ચ દેવતાઃ ॥
દિક્કાલપૂજનં કાર્યં બહિઃ પદ્મસ્ય પાર્થિવ

ગન્ધમાલ્યનમસ્કારધૂપદીપાન્નસમ્પદા ॥
વ્રતે સમાપ્તે દાતવ્યસ્તુરગો બ્રાહ્મણાય ચ

પ્રાપ્યાશ્વમેધસ્ય ફલં યથાવલ્લોકાનવાપ્યાથ પુરન્દરસ્ય ॥
તત્રોષ્ય રાજન્સુચિરં ચ કાલં સાયુજ્યમાયાતિ દિવાકરસ્ય

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે સપ્તવ્રતકલ્પે સપ્તમીપૂજાપ્રશંસા નામૈકોનસપ્તત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

3.170
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
માર્ગશીર્ષસ્ય માસસ્ય કૃષ્ણપક્ષે નરાધિપ ॥
સોપવાસસ્તુ સપ્તમ્યાં કમલે પૂજયેદ્રવિમ્

અર્ચાયાં વા સ્થલે વાપિ શુક્લૈઃ પુષ્પૈર્યથાવિધિ ॥
ચન્દનેન તુ રક્તેન વટકૈઃ કૃસરેણ ચ

દદ્યાદ્વ્રતાન્તે દ્વિજપુઙ્ગવાય વસ્ત્રે તુ રક્તે રિપુનાશનેપ્સુઃ ॥
સૌભાગ્યકામશ્ચ તથૈવ રાજ્યં પ્રાપ્નોતિ લોકાન્સવિતુસ્તથાન્તે

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે રક્તસપ્તમીવ્રતવર્ણનો નામ સપ્તત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ