વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 3.151.155

3.151
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇદમન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ ચતુર્મૂર્તિવ્રતં તવ ॥
વાસુદેવાંશકાજ્જાતાઃ સર્વે દેવગણા નૃપ

અધિકેન તદંશેન સાધ્યા જાતાસ્તથાસુરાઃ ॥
તત્રાપિ ચાધિકાંશેન ચતુરાત્મા હરિઃ સ્મૃતઃ

નરો નારાયણશ્ચૈવ હયો હંસશ્ચ વીર્યવાન્ ॥
હયો હરિરિતિ ખ્યાતો હંસઃ કૃષ્ણશ્ચ કીર્તિતઃ

ચતુરાત્મા હરિ ર્જાતો ગૃહે ધર્મસ્ય યાદવ ॥
આદિત્યેષુ તથા યુક્તો મિત્રાવરુણસંજ્ઞકૌ

તાવેવ સાધ્યૌ જાનીહિ હરિં કૃષ્ણં ચ યાદવ ॥
આદિત્યેષુ તુ યા યુક્તૌ શક્રવિષ્ણૂ સુરોત્તમૌ

તાવેવ સિદ્ધસાધ્યેષુ નરનારાયણૌ પુનઃ ॥
ચૈત્રશુક્લચતુર્થ્યાં તુ સોપવાસસ્તુ પૂજયેત્

દેવેશં ચતુરાત્માનં વિત્તશક્ત્યા નરાધિપ ॥
વ્રતમેતન્નરઃ કૃત્વા પૂર્ણં દ્વાદશવત્સરમ્॥
ન દુર્ગતિમવાપ્નોતિ મોક્ષોપાયં ચ વિન્દતિ

તતઃ સમાસાદ્ય ચ નિષ્કલત્વં પરેણ પુંસા ચ સમત્વમેતિ ॥
સર્વેશ્વરશ્ચાપ્રતિમપ્રભાવો વિમુક્તદુઃખો ભુવનસ્ય ગોપ્તા

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ચતુર્મૂર્તિવ્રતે શ્રીવિષ્ણુવ્રતવર્ણનો નામૈકપઞ્ચાશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

સમાપ્તં ચતુર્મૂર્તિવ્રતમ્ ॥
3.152
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ પઞ્ચમૂર્તેસ્તથાર્ચનમ્ ॥
પૃથિવ્યાપસ્તથા તેજો વાયુરાકાશમેવ ચ

વાસુદેવસ્ય દેવસ્ય કથિતાઃ પઞ્ચમૂર્તયઃ ॥
ચૈત્રે તુ પઞ્ચમીં શુક્લાં સમાસાદ્ય વિચક્ષણઃ

સોપવાસો હરિં દેવં પઞ્ચાત્માનં સમર્ચયેત્ ॥
પઞ્ચમણ્ડલગાઃ કાર્યાઃ પઞ્ચભિર્વણકૈઃ પૃથક્

પાર્થિવં મણ્ડલં કાર્યં શુક્લ વર્ણં મહીપતે ॥
વારુણં ચ તથા શ્વેતં રક્તમાગ્નેયમિષ્યતે

તુ. અગ્નિપુરાણમ્ અધ્યાયઃ ૭૪.૧૮
પીતં ભવતિ વાયવ્યં કૃષ્ણમાકાશદૈવતમ્ ॥
સમાનવર્ણૈર્ગંધૈસ્તુ પુષ્પૈસ્તાનર્ચયેત્પૃથક્

શક્ત્યા ચ ધૂપદીપાદ્યૈર્યથાલાભમરિન્દમ ॥
યવૈર્વાન્યૈસ્તિલૈશ્ચૈવ સર્ષપૈશ્ચ ઘૃતેન ચ

પઞ્ચભિર્જુહુયાન્મિશ્રૈઃ સર્વેષાં ચ પૃથક્પૃથક્ ॥
તલ્લિઙ્ગૈરથ મન્ત્રૈર્વા ત્વથ વા નૃપ નામભિઃ

ૐકારપૂર્વકૈર્હુત્વા શક્ત્યા વિપ્રાઁસ્તુ પૂજયેત્ ॥
એવં સંવત્સરં કૃત્વા પૂર્ણે સંવત્સરે તતઃ

દત્ત્વા વિપ્રેષુ વસ્ત્રાણિ દેવરઙ્ગસમાનિ ચ ॥
મહાભૂતવ્રતમિદં યઃ કરોત્યથ પઞ્ચકમ્

પઞ્ચયજ્ઞમવાપ્નોતિ ક્રમશો યેઽનુકીર્તિતા. ॥
બહૂન્યબ્દસહસ્રાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે

માનુષ્યમાસાદ્ય ભવત્યરોગો બલાન્વિતો વૈરિગણાપહર્તા ॥
શ્રુતેન રૂપેણ ગુણેન યુક્તો જનાભિરામઃ પ્રમદા પ્રિયશ્ચ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે પઞ્ચમૂર્તિપઞ્ચમહાભૂતવ્રતવર્ણનો નામ દ્વિપઞ્ચાશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

3.153
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇદમન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ પઞ્ચમૂર્તિવ્રતં તવ ॥
સંવત્સરઃ સ્મૃતો વહ્નિસ્તથાર્કઃ પરિવત્સરઃ

ઇડાપૂર્વસ્તથા સોમ અનુપૂર્વઃ પ્રજાપતિઃ ॥
તત્પૂર્વશ્ચ તથા પ્રોક્તો દેવદેવો મહેશ્વરઃ

તેષાં મણ્ડલવિન્યાસૈઃ પ્રાગ્વદેવ વિધીયતે ॥
યાગશ્ચ પૂજનં કાર્યં હોમઃ કાર્યસ્તથાવિધઃ

તિલવ્રીહિયવૈશ્ચૈવ ઘૃતેન સિતસર્ષપૈઃ ॥
તલ્લિઙ્ગૈરથ વા મન્ત્રૈર્નામભિઃ પ્રત્યહં ક્રમાત્

નક્તાશનસ્તથા તિષ્ઠેત્પ્રાગ્વદ્દિવસપઞ્ચકમ્ ॥
સંવત્સરાખ્યે વર્ષે તુ વ્રતમેતત્સમારભેત્

વ્રતાવસાને દાતવ્યં સુવર્ણં પઞ્ચ યાદવ ॥
ચતુર્વેદવિદાં દેયં શાખાભેદેન યાદવ

એકૈકં પઞ્ચમં દેયં તથા કાલવિદે ભવેત્ ॥
અશ્વમેધફલં હ્યેતદ્વ્રતં તવ મયેરિતમ્

યથેષ્ટં લોકમાપ્નોતિ કામચારી વિહઙ્ગમઃ ॥
કૃતં નાનેન ધર્મજ્ઞ પૂજ્યમાનઃ સુરાસુરૈઃ।૮॥
માનુષ્યમાસાદ્ય ભવત્યરોગો વર્ણેન રૂપેણ બલેન યુક્તઃ ॥
નૃપઃ પ્રતાપાનતશત્રુસંઘો દેવોત્તમો વા બહુયજ્ઞયાજી

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે પઞ્ચવ્રતવિધૌ સંવત્સરપૂજાયામશ્વમેધફલવર્ણનો નામ ત્રિષ્પઞ્ચાશદુત્તરૈકશતતમોઽધ્યાયઃ

3.154
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ શ્રીવ્રતં નામ તે વ્રતમ્ ॥
ચૈત્રશુક્લતૃતીયાયાં સ્નાનમભ્યઙ્ગપૂર્વકમ્

કૃત્વા શુક્લામ્બરો રાજઞ્શુક્લમાલ્યાનુલેપનઃ ॥
તિષ્ઠેદ્ ઘૃતૌદનાહારો ભૂમૌ સ્વપ્યાચ્ચ તાં નિશામ્

ચતુર્થ્યાં ચ તથા સ્નાનં બહિર્ગત્વા સમાચરેત॥
પદ્મિન્યાં ચ વિશેષેણ તતઃ શુક્લામ્બરઃ શુચિઃ

લક્ષ્મીં સમ્પૂજયેત્પદ્મે કૃતકેઽકૃતકેઽપિ વા ॥
શુક્લેન ગન્ધમાલ્યેન ઘૃતદીપેન ચા પ્યથ

દધ્ના ચ પરમાન્નેન આર્દ્રકેણ ગુડેન ચ ॥
ઇક્ષુણેક્ષુવિકારૈશ્ચ લવણેન ચ ભૂરિણા

સ્વશક્ત્યા ચ મહારાજ ભૂયસા બલિક ર્મણા ॥
શ્રીસૂક્તેન તતો વહ્નૌ પદ્માનિ જુહુયાચ્છુચિઃ

તદલાભે ચ બિલ્વાનિ તદલાભે તથા ઘૃતમ્॥
બ્રાહ્મણાન્ગોરસપ્રાયં ઘૃતં ભૂયિષ્ઠમાશયેત્।

સુવર્ણમાષકં દદ્યાદ્બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ દક્ષિણામ્ ॥
અનાહારસ્તતઃ સ્વપ્યાચ્છુચૌ દેશે યથાવિધિ

તતસ્તુ પઞ્ચમીં પ્રાપ્ય પૂર્વાહ્ણે પદ્મિની જલે ॥
સ્નાત્વા સમ્પૂજનં કુર્યાત્પ્રાગ્વદેવ તથા પ્રિયઃ

ભૂય એવ દ્વિજે દદ્યાત્પૂર્વં કનકમાષકમ્ ॥
પદ્માક્ષમથ વા બિલ્વં પ્રાશ્નીયાત્તદનન્તરમ્।

તતો હવિષ્યમશ્નીયાદ્વાગ્યતો માનવોત્તમઃ ॥
સંવત્સરમિદં બિલ્વં પ્રાશ્નીયાત્તદનન્તરમ્ ॥
સંવત્સરમિદં કૃત્વા વ્રતં પાર્થિવસત્તમ

ફલમાપ્નોતિ વિપુલં રાજસૂયાશ્વમેધયોઃ ॥
વિના કનકદાનેન વ્રતમેતત્સમાચરેત્

વ્રતાન્તે માષકં દદ્યાદ્વહ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ॥
સમ્પૂજ્ય સોપવાસસ્તુ શુક્લપક્ષસ્ય પઞ્ચમીમ્

નિત્યમેવ શ્રિયં દેવીં શ્રિયમાપ્નોત્યનુત્તમામ્ ॥
બલમુત્તમમાપ્નોતિ રૂપમારોગ્યમેવ ચ

।
જગત્પ્રધાના વરદા વરેણ્યા વિભાવરી સર્વગતા નરેન્દ્ર ॥
શ્રદ્ધાન્વિતઃ પૂજયતીહ યસ્તુ કામાનવાપ્નોતિ સ સર્વકાલમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે પઞ્ચમૂર્તિવિધૌ લક્ષ્મીવ્રતવર્ણનો નામ ચતુષ્પઞ્ચાશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયુ

3.155
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
અથાપરં પ્રવક્ષ્યામિ પઞ્ચમૂર્તિવ્રતં તવ ॥
શઙ્ખં ચક્રં ગદાં પદ્મં પૃથિવીં ચ મહાભુજ

ગન્ધૈર્મણ્ડલકાન્કૃત્વા પઞ્ચપઞ્ચસુ પૂજયેત્ ॥
ચૈત્રશુક્લાન્તમારભ્ય પઞ્ચમીપ્રભૃતીર્નૃપ

સોપવાસો બહિઃ સ્નાતસ્તથા શુક્લામ્બરઃ શુચિઃ ॥
ગન્ધમાલ્યનમસ્કારધૂપદીપાન્નસંપદા

।
સર્વેષાં પૂજનં કૃત્વા જુહુયાજ્જાતવેદસિ ॥
સર્વેષામેવ દેવાનાં નામભિસ્તુ તથા ઘૃતમ્

બ્રાહ્મણાન્ભોજયેચ્ચાત્ર તદા મધુરભોજનમ્ ॥।
સંવત્સરમિદં કૃત્વા વ્રતાન્તે વસ્ત્ર પઞ્ચકમ્

અશ્વમેધમવાપ્નોતિ પઞ્ચરાત્રવિદે દદત્ ॥
પઞ્ચવર્ણં ચ રાજેન્દ્ર રાજસૂયફલં લભેત્

માનુષ્યમાસાદ્ય ભવત્યરોગો બલાન્વિતો ધર્મપરો વિનીતઃ ॥
ધનેન રૂપેણ સુખેન યુક્તો રાજાધિરાજોઽપ્યથ વા નરેન્દ્રઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે પઞ્ચમૂર્તિવ્રતે આયુધાદિવ્રતનિરૂપણો નામ પઞ્ચપઞ્ચાશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ