વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 3.136.140

3.136
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
આરાધનં હિ દેવસ્ય તસ્ય વક્ષ્યામિ યાદવ ॥
વિષ્ણોરમિતવીર્યસ્ય તન્નિબોધ નરાધિપ

વાય્વર્કચન્દ્રદેહસ્તુ ત્રિમૂર્તિર્ભગવાન્હરિઃ ॥
અગ્નિષ્ટોમો જગત્યસ્મિઁશ્ચન્દ્રાર્કૌ પરિકીર્તિતૌ

સર્વાધારશ્ચ ભગવાન્વાયુઃ સર્વગતસ્તથા ॥
પઞ્ચ ભૂતાત્મકં સર્વં જગદેતચ્ચરાચરમ્

આધારભૂતૌ દ્વાવેતૌ પૃથિવી ગગનં તથા ॥
આધેયો વિદ્ધિ ધર્મજ્ઞ તથા ભૂતત્રયં સદા

ચન્દ્રાદિત્યૌ ચ વાયુશ્ચ સર્વસ્ય જગતો દ્વિજ ॥
આધારાધેયભાવેન ભૂતૈર્વૃતમિદં જગત

નૈવ ચાસ્તિ જગત્યસ્મિન્કિઞ્ચિદ્ભૂતવિવર્જિતમ્ ॥
તસ્માદ્વા યાદવશ્રેષ્ઠ ભૂતૈર્વૃતમિદં જગત્ ॥
બ્રહ્માણં વિદ્ધિ ભૂમિં ચ ગગનં તદનન્તરમ્ ॥
અણ્ડસ્યાન્તઃ સ્થિતા દેવા વાય્વર્કં તુહિનાંશવઃ

પાલયન્તિ જગત્સર્વં સદેવાસુરમાનુષમ્ ॥
તથૈવાણ્ડસ્થિતાઃ સર્વે પાલયન્તિ જગત્ત્રયમ્

તથૈવ દેહિનાં દેહે પાલયન્તિ શરીરગાઃ ॥
વાતપિત્ત કફત્વેન વાય્વર્કશિશિરાંશવઃ

આધારં જગતો યદ્વદ્ બ્રહ્માણ્ડં પરિકીર્તિતમ્ ॥
તથા દેહે શરીરસ્થા દેહિનાં હિ ત્વગુચ્યતે

બ્રહ્માણ્ડે દેહિદેહેઽપિ ગગનં દૃશ્યતે દ્વયોઃ ॥
બ્રહ્માણ્ડવચ્છરીરાણિ વાય્વર્કશિશિરાંશવઃ

પાલયન્તિ મહીપાલ વાતપિત્તકફાંશકાઃ ॥
વાય્વર્કચન્દ્ર દેહસ્તુ તસ્માદ્વિષ્ણુસ્ત્રિમૂર્તિધૃત્

તસ્ય સંપૂજનં કાર્યં યથાવચ્છૃણુ ભાર્ગવ ॥
જ્યેષ્ઠશુક્લતૃતીયાયાં નિરાહારો નરઃ શુચિઃ

ત્રિમૂર્તિપૂજનં કુર્યાદ્દ્વિતીયાયાં યથાવિધિ ॥
કૂપનાદેયતાડાકમિશ્રૈઃ સ્નાતઃ શુચિર્જલૈઃ

પ્રત્યૂષે પૂજયેદ્વાયુમનુલિપ્તે શુભે સ્થલે ॥
ગન્ધ માલ્યનમસ્કારધૂપદીપાન્નસંપદા

હોમં કુર્યાદ્યવૈર્મુખ્યૈર્વસ્ત્રં દદ્યાદ્દ્વિજાતયે ॥
મધ્યાહ્ને પૂજયેદ્વહ્નૌ તથા સૂર્યમતન્દ્રિતઃ

તિલાંશ્ચ જુહુયાદ્વહ્નૌ દદ્યાદ્દ્વિપ્રેષુ દક્ષિણામ્ ॥
સૂર્યાસ્તમનવેલાયાં જલે ચન્દ્રં ચ પૂજયેત્

ઘૃતેન હોમં કુર્વીત રજતં દક્ષિણા સ્મૃતા ॥
નક્તં ભુઞ્જીત ધર્મજ્ઞ તૈલહીનં તતો નરઃ

પૂર્ણં સંવત્સરં કૃત્વા વ્રતમેતદતન્દ્રિતઃ ॥
સ્વર્ગલોકમવાપ્નોતિ સહસ્રપરિવત્સરાન્

માનુષ્યમાસાદ્ય તતો રાજા ભવતિ ગહ્વરે ॥
વ્રતં કૃત્વા મહારાજ પૂર્ણં સંવત્સરત્રયમ્

પઞ્ચવર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥
માનુષ્યં ચ સમાસાદ્ય રાજા ભવતિ ધાર્મિકઃ

વીરો માણ્ડલિકઃ શૂરઃ પરચક્રભયંકરઃ ॥
વિરોગો દર્શનીયશ્ચ સુભગો જનવલ્લભઃ

કૃત્વા દ્વાદશવર્ષાણિ વ્રતમેતદનુત્તમમ્ ॥
વ્રતાવસાને વિપ્રાણાં સહસ્રં ભોજયેત્તતઃ

ભોજ્યં ત્રિમધુરં પેયં દદ્યાચ્છક્ત્યા ચ દક્ષિણામ્ ॥
તતઃ સ્વર્ગમવાપ્નોતિ વર્ષાણાં ચ શતં વ્રતી

તતો માનુષ્યમાસાદ્ય રાજા ભવતિ પાર્થિવઃ ॥
પ્રદીપ્તચક્રો બલવાન્ધર્મરાજો જનપ્રિયઃ

જન્માન્તરં સમાસાદ્ય તતો વિપ્રત્વમાપ્નુયાત્ ॥
તતો બ્રાહ્મણ્યમાસાદ્ય મોક્ષોપાયં ચ વિન્દતિ

આરાધનં તે કથિતં મયૈતદ્વિષ્ણોસ્ત્રિદેહસ્ય મહાનુભાવ ॥
આરાધિતો યેન જગત્પ્રધાન કામાનભીષ્ટાન્વિદુષો દદાતિ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શ્રીવિષ્ણુત્રિમૂર્તિવ્રતવર્ણનો નામ ષટ્ત્રિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

3.137
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ વિષ્ણુમૂર્તિવ્રતં તવ ॥
દ્વિધા તુ દેવદેવસ્ય મૃર્તિર્ભવતિ યાદવ

ઘોરા ચાન્યા શિવા ચાન્યા ઘોરા ભવતિ પાવકઃ ॥
શિવા ચામ્બુપતિર્યસ્માદગ્નીષોમાત્મકં જગત્

દ્વિધા ઘોરા વિનિર્દિષ્ટા દ્વિધા સૌમ્યા તતઃ પુનઃ ॥
ઘોરા વહ્નિશ્ચ સૂર્યશ્ચ સૌમ્યા સોમજલાધિપો

તેષાં ચ પૂજનં કાર્યં પ્રતિવત્પ્રભૃતિ ક્રમાત્ ॥
શુક્લપક્ષાદથારભ્ય ફાલ્ગુનસ્ય દ્વિજોત્તમ

આદિત્યં પૂજયેદ્રાજા પ્રથમેહ્નિ પરઃ શુચિઃ ॥
દ્વિતીયેહ્નિ તથા વહ્નિ તૃતીયેહ્નિ જલાધિપમ્

ચતુર્થેહ્નિ શશાંકં ચ યથાવન્માનવોત્તમ ॥
તેષાં તુ રૂપનિર્માણં કૃત્વા તાનર્ચયેદ્બુધઃ

ગન્ધમાલ્યનમસ્કારધૂપદીપાન્નસંપદા ॥
વચાહરિદ્રયા સ્નાનં પ્રથમેહ્નિ સમાચરેત્

દ્વિતીયે યદુશાર્દૂલ સ્નાનમામલકૈઃ શુભમ્ ॥
પ્રિયઙ્ગુણા તૃતીયે ચ ચતુર્થે ગૌરસર્ષપૈઃ

ગોધૂમતિલધાન્યૈશ્ચ યવૈશ્ચ દિવસં ક્રમાત્ ॥
હોમશ્ચ કાર્યો ધર્મજ્ઞ દક્ષિણાં શૃણુ ચાપ્યથ

કુંકુમં રક્તવસ્ત્રં ચ ચન્દનં છત્રમેવ ચ ॥
ક્ષીરેણ ચાત્ર કર્તવ્યં પ્રત્યહં પ્રાણધારણમ્

એતત્સંવત્સરં કૃત્વા વ્રતં પૂર્ણં નરોત્તમ ॥
સર્વકામસમૃદ્ધસ્ય યજ્ઞસ્થં ફલમશ્નુતે

વિમાનેનાર્કવર્ણેન સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ ॥
તત્રોષ્ય સુચિરં કાલં કુલે મહતિ જાયતે

માનુષ્યમાસાદ્ય ભવત્યરોગો વસુન્ધરેશો વિજિતારિપક્ષઃ ॥
ધર્મે સ્થિતઃ સત્યપરો વિનીતો જિતેન્દ્રિયઃ સર્વજનાભિરામઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ચતુર્મૂર્તિવ્રતવર્ણનો નામ સપ્તત્રિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

3.138
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
ઇદમન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ ચતુર્મૂર્તિવ્રતં તવ ॥
શક્રકીનાશવરુણધનાધ્યક્ષાન્યદૂત્તમ

ચતુરાત્મા વિનિર્દિષ્ટો વાસુદેવો જગત્પતિઃ ॥
તેષાં તુ રૂપનિર્માણં કૃત્વા તાનર્ચયેદ્બુધઃ

ગન્ધમાલ્યનમસ્કારધૂપદીપાન્નસંપદા ॥
આદ્યેહ્નિ ચૈત્રશુક્લસ્ય યજેત ત્રિદશેશ્વરમ્

દ્વિતીયેહ્નિ યમં દેવં તૃતીયે સલિલાધિપમ્ ॥
ચતુર્થેહ્નિ ધનાધ્યક્ષં પ્રત્યહં સ્નાનમાચરેત્

નદીપ્રદેશમાસાદ્ય દેવદૃક્ પ્રત્યહં ક્રમાત્ ॥
યવૈસ્તિલૈસ્તથાજ્યેન હોમઃ સ્યાત્તિલતણ્ડુલૈઃ

રક્તં પીતં તથા કૃષ્ણં શ્વેતં વસ્ત્રં દિનક્રમાત્ ॥
શુભમેતદ્વ્રતં કૃત્વા પૂર્ણં સંવત્સરં નરઃ ॥
નાકલોકમવાપ્નોતિ યાવદિન્દ્રાશ્ચતુર્દશ

માનુષ્યમાસાદ્ય ભવત્યરોગો વસુન્ધરેશો વિજિતારિપક્ષઃ ॥
જનાભિરામઃ સુભગઃ પ્રકૃત્યા તતોપિ વિપ્રત્વમુપૈતિ ભૂયઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેવજ્રસંવાદે ચતુર્મૂર્તિવ્રતવર્ણનો નામા ષ્ટાત્રિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

3.139
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
ઇદમન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ ચતુર્મૂર્તિવ્રતં તવ ॥
વિષ્ણુર્ભૂમિર્નભો બ્રહ્મા તસ્ય રૂપચતુષ્ટયમ્

તેષાં તુ રૂપનિર્માણં કૃત્વા તાનર્ચયેત્તતઃ ॥
ગન્ધમાલ્યનમસ્કારધૂપદીપાન્નસંપદા

આદ્યેહ્નિ ચૈત્રશુક્લસ્ય વિષ્ણું દેવં સમર્ચયેત્ ॥
દ્વિતીયાદિષુ ધર્મજ્ઞ ભુવં ત્વાં ચ પિતામહમ્

પૂર્વવ્રતોક્તં સકલં વિધાનમપરં ભવેત્ ॥
વ્રતમેતં નરઃ કૃત્વા સ્વર્ગલોકમવાપ્નુયાત્

માનુષ્યમાસાદ્ય ભવત્યરોગો ધર્માભિરામો દ્રવિણોપપન્નઃ ॥
ધનેન રૂપેણ સુખેન યુક્તો જનાભિરામો વિજિતારિપક્ષઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે તાર્તીયકચતુર્મૂર્તિવ્રતવર્ણનો નામૈકોનચત્વારિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

3.140
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇદમન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ ચતુર્મૂર્તિવ્રતં તવ ॥
બલં જ્ઞાનં તથૈશ્વર્યં શક્તિશ્ચ યદુનન્દન

વિખ્યાતં દેવદેવસ્ય તસ્ય મૂર્તિચતુષ્ટયમ્ ॥
યદેવ રૂપં ધર્મસ્ય બલસ્યોક્તં તદેવ તુ

રૂપં જ્ઞાનસ્ય તે પ્રોક્તં નરસિંહં તથા નૃપ ॥
રુદ્રરૂપમથૈશ્વર્યં કથિતં તે મયા નૃપ

શક્તિર્વરાહઃ કથિતો દેવો મધુનિષૂદનઃ ॥
એવમેતન્મુખાત્પ્રોક્તં ચતુર્મૂર્તિધરસ્ય તે

પૂર્વં બલમુખં તસ્ય વાસુદેવમુખં ભવેત્ ॥
દક્ષિણં વદનં જ્ઞાનં દેવં સંકર્ષણં વિદુઃ

ઐશ્વર્યં પશ્ચિમં વક્ત્રં રૌદ્રં પાપહરં તથા ॥
વરાહમુત્તરં વક્ત્રમનિરુદ્ધં પ્રકીર્તિતમ

ત્રિરાત્રોપોષિતશ્ચૈત્રે પૂર્વં સંપૂજયેન્મુખમ્ ॥
તથા વૈશાખમાસે તુ પૂજયેદ્દક્ષિણામુખમ્ ॥
જ્યેષ્ઠે ચ પશ્ચિમં વક્ત્રમાષાઢેતિ તથોત્તરમ્

ગૃહોપયોગિ દાતવ્યં ચૈત્રે માસિ દ્વિજાતયે ॥
રણોપયોગિ દાતવ્યં વૈશાખે યાદવોત્તમ

યાગોપયોગિ દાતવ્યં તથા જ્યેષ્ઠે દ્વિજાતયે।
યજ્ઞોપયોગિ દાતવ્યં માસ્યાષાઢે તથૈવ ચ

વ્રતમેતન્નરઃ કૃત્વા પૂર્ણં માસચતુષ્ટયમ્ ॥
પારણે પ્રથમે પ્રાપ્તે ભવતીતિ વિનિશ્ચયઃ

પારણં પ્રથમં કૃત્વા સ્વર્ગલોકે મહીયતે॥
દશવર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગં ભુક્ત્વા યથોદિતમ્

સૌમ્યાદિષુ ચ યામેષુ દ્વિતીયં પારણં ભવેત્ ॥
દ્વિતીયં પારણં કૃત્વા ભોજયેદ્બ્રાહ્મણાઞ્શુચિઃ ॥
ભોજનં ગોરસપ્રાયં મૃદ્વીકાશર્કરાયુતમ્

પ્રાપ્તે તૃતીયે દ્વિજપારણે ચ પ્રાપ્નોતિ દેવસ્ય સલોકતાં સઃ ॥
સ્વર્ગેન્દુલોકૌ ચ તથોક્તકાલં ભુક્ત્વા સુખી સર્વસમૃદ્ધિકામઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃ૦ ખ૦ માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ચતુર્થઃ ચતુર્મૂર્તિવ્રતવર્ણનો નામ ચત્વારિંશદુત્તરશતમોઽધ્યાયઃ