વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 3.126.130

3.126
॥ વજ્ર ઉવાચ ॥ ॥
નામ્નાં સંપૂજનં વિષ્ણોસ્ત્વયા કાર્યં પ્રકીર્તિતમ્॥
પ્રાદુર્ભાવેષુ કામ્યં ચ પૂજનં ચ ત્વયેરિતમ્

કાલ નામાનિ ચ તથા સ્થાનનામાનિ ચાપ્યથ ॥
કામ્યાનિ ચૈવ નામાનિ ત્વયા પ્રોક્તાનિ ભાર્ગવ

તસ્યૈવ દેવદેવસ્ય વિષ્ણોરમિતતેજસઃ ॥
સર્વદેવમયસ્યેહ સર્વરૂપધરસ્ય ચ

આરાધનવિધાનાનિ કથયસ્વ મમાનઘ ॥
ત્વં હિ સર્વકથારામો યથા દેવઃ પિતામહઃ

ભૂય એવ સમાચક્ષ્વ ઉપવાસફલં વિભો ॥
દેવતાપૂજનાર્થાય વિધિના પૂજનસ્ય ચ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
અષ્ટપત્રં તુ કમલં વિન્યસેદ્વર્ણકૈઃ શુભૈઃ ॥
બ્રહ્માણં કર્ણિકાયાં તુ તસ્ય સંપૂજયેદ્વિભુમ્

ઋગ્વેદં પૂર્વપત્રે તુ યજુર્વેદં તુ દક્ષિણે ॥
પશ્ચિમે સામવેદં તુ ઉત્તરેઽથર્વણં તથા

આગ્નેયે ચ તથાઙ્ગાનિ ધર્મશાસ્ત્રાણિ નૈરૃતે ॥
પુરાણાન્યેવ વાયવ્યે ચૈશાન્યાં ન્યાયવિસ્તરમ્

એવં વિન્યસ્ય ધર્મજ્ઞ સોપવાસસ્તુ પૂજયેત્ ॥
ચૈત્રશુક્લાદથારભ્ય સોપવાસો જિતેન્દ્રિયઃ

સદા પ્રતિપદં પ્રાપ્ય શુક્લપક્ષસ્ય યાદવ ॥
સંવત્સરં મહાભાગ શુક્લગન્ધાનુલેપનઃ

ભૂરિણા પરમાન્નેન ધૂપદીપૈરતન્દ્રિતઃ ॥
સંવત્સરાન્તે ગાં દદ્યાદ્ધુતે ચીર્ણે નરોત્તમ

ઇદં વ્રતં યસ્તુ કરોતિ રાજન્સ વેદવિત્સ્યાદ્ભુવિ ધર્મનિત્યઃ ॥
કૃત્વા તદા દ્વાદશવત્સરાણિ વિધેશ્ચ લોક પુરુષઃ પ્રયાતિ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયકાણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે બ્રાહ્મીપ્રતિપલ્લાભો નામ ષડ્વિંશત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

3.127
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
આરાધનં ત્રિદેવસ્ય તસ્ય વક્ષ્યામિ યાદવ ॥
વિષ્ણોરમિતવીર્યસ્ય દ્વિતીયમરિમર્દન

બ્રાહ્મી તુ રાજસી મૂર્તિસ્તસ્ય વર્ગપ્રવર્તિની ॥
સાત્ત્વિકી વૈષ્ણવી જ્ઞેયા સંસારપરિપાલિની

તામસી ચ તથા રૌદ્રી જ્ઞેયા સંહારકારિણી ॥
ચૈત્રશુક્લપ્રતિપદિ બ્રહ્માણં પૂજયેન્નરઃ

ગન્ધમાલ્યનમસ્કારધૂપદીપાન્નસમ્પદા ॥
ક્ષીરં બ્રાહ્મૈસ્તતો મન્ત્રૈર્જુહુયાજ્જાતવેદસિ

લોહભાણ્ડં દ્વિજે દદ્યાત્ક્ષીરપૂર્ણં સકાઞ્ચનમ્ ॥
દધ્ના ચ ભોજનં કાર્યં મધ્યં પ્રાપ્તે દિવાકરે

એકવસ્ત્રાંચિતે દેશે તથા સ્વપ્યાત્કુશાસ્તૃતે ॥
તતશ્ચતુર્થે દિવસે કૂપનાદેયસારસૈઃ ॥
ત્રિભિરેકગતૈસ્તોયૈઃ સમ્યક્સ્નાનં સમાચરેત્

પૂજયેત્પૂર્તવત્સમ્યક્પુરત્રિતયમેવ તત્ ॥
લોહત્રયં દ્વિજે દદ્યાત્સમાલ્યં નૃપ દક્ષિણામ્

તૃતીયેહ્નિ તતઃ પૂજા કાર્યા રુદ્રસ્ય પાર્થિવ ॥
ગન્ધમાલ્યનમસ્કારધૂપ દીપૈસ્તથૈવ ચ ॥
માનસ્તોકેતિ મંત્રેણ ઘૃતહોમો વિધીયતે

સઘૃતં લોહપાત્રં ચ સહિરણ્યં સદક્ષિણમ્ ॥
તૃતીયે દિનભાગે તુ વાતાહારં સમાચરેત્

તથા ત્રિમધુરં દદ્યાદ્ભોજનં તચ્ચ ભક્ષયેત્ ॥
વ્રતમેતન્નરઃ કૃત્વા માસિમાસિ દિનત્રયમ્ ॥
સંવત્સરેણ ધર્મજ્ઞ ગતિમિષ્ટામવાપ્નુયાત્

માનુષ્યમાસાદ્ય ભવત્યરોગો જિતેન્દ્રિયઃ સત્યપરો વિનીતઃ॥
સૌભાગ્યરૂપદ્રવિણોપપન્નઃ સાક્ષાચ્છિવો લોકધુરન્ધરઃ સ્યાત્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ત્રિમૂર્તિવ્રતં નામ સપ્તવિંશત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

3.128
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એકમેવ જગત્સર્વં પ્રકૃતિઃ પુરુષઃ સ્મૃતઃ ॥
ચૈત્રશુક્લસમારંભે સોપવાસો જિતેન્દ્રિયઃ

પુરુષં પૂજયેદ્વિષ્ણું સ્થલે વા યદિ વા જલે ॥
ગન્ધમાલ્યનમસ્કારધૂપદીપાન્નસંપદા

પૌરુષં તુ તથા સૂક્તં જપેદન્તર્જલે નરઃ ॥
તથા ચૈનં ચ પ્રત્યષ્ટં બુધો દદ્યાજ્જલાઞ્જલિમ્

તથા પુષ્પાણિ ધર્મજ્ઞઃ ફલાનિ ચ મહાભુજ ॥
ધૂપં દદ્યાત્સનૈવેદ્યં જપેચ્છક્ત્યા તથા ચ તમ્

જુહુયાચ્ચ તથાઽઽજ્યેન દ્વિજે દદ્યાચ્ચ કાઞ્ચનમ્ ॥
આહારં પયસા કુર્યાન્નિશાકાલે ચ ભાર્ગવ॥

એતત્સંવત્સરં કૃત્વા નિત્યવ્રતમતન્દ્રિતઃ ॥
પક્ષયોરુભયોર્વીર સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

પ્રસાદમાસાદ્ય સ વાસુદેવાત્સર્વેશ્વરાત્સર્વગણાદચિન્ત્યાત્ ॥
લોકેશ્વરાન્મોક્ષપદં પ્રયાતિ યે યાન્તિ સિદ્ધા મુનયઃ પ્રતીતાઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃ૦ ખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે પૌરુષીપ્રતિપદ્વર્ણનો નામાષ્ટાવિંશત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

3.129
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
પુરુષઃ પ્રકૃતિશ્ચોભૌ જગત્સર્વં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
અગ્નીષોમાત્મકં સર્વં તથા તસ્ય પ્રકીર્તિતમ્

વાસુદેવશ્ચ લક્ષ્મીશ્ચ તાવેવ પરિકીર્તિતૌ ॥
ચૈત્રશુક્લસમાયાં ચ સોપવાસો જિતેન્દ્રિયઃ

પૌરુષેણ સ સૂક્તેન વહ્નિં સંપૂજયેન્નરઃ ॥
ગન્ધમાલ્યનમસ્કારધૂપદીપાન્નસપ્રદા

લક્ષ્મીં ચ વરદાં દેવીં પૂજયેદુદકેન તુ ॥
શ્રીસૂક્તેન ચ ધર્મજ્ઞ યથાવન્મનુજેશ્વર

કાઞ્ચનં રાજતં ચોભૌ દદ્યાદ્વિપ્રેષુ દક્ષિણામ્ ॥
પ્રાણયાત્રાં બુધઃ કુર્યાત્ક્ષીરેણ સઘૃતેન ચ

સંવત્સરમિદં કૃત્વા વ્રતં સમ્યગુપોષિતઃ ॥
મુચ્યતે પાતકૈઃ સર્વૈર્મોક્ષોપાયાંશ્ચ વિન્દતિ

કામાનવાપ્નોત્યથ વા વિચિત્રાઁલ્લોકાંશ્ચ મુખ્યાન્વસુધાં સમગ્રામ્ ॥
વિરૂપતો રૂપમથાપિ ચાગ્ર્યં યશસ્તથાગ્ર્યં તનયાંશ્ચ મુખ્યાન્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃ૦ ખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે પ્રકૃતિ પુરુષનિરૂપણો નામૈકોનત્રિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

3.130
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
નાસત્યૌ દેવભિષજાવશ્વિનૌ પરિકીર્તિતૌ ॥
તાવેવ કથિતૌ લોકે સૂર્યતારાધિપૌ નૃપ

અશ્વયાનરતો યસ્માદશ્વિનૌ પરિકીર્તિતૌ ॥
ચૈત્રશુક્લદ્વિતીયાયાં સોપવાસો જિતેન્દ્રિયઃ

નાસત્યૌ દેવભિષજૌ પૂજયેત્પ્રયતઃ શુચિઃ ॥
ગન્ધમાલ્યનમસ્કારધૂપદીપાન્નસમ્પદા

કૃત્વા ચ રૂપનિર્માણં નાસત્યૌ પૂજયેન્નરઃ ॥।
દીપમાલાં તતો દદ્યાત્તયોર્નિશિ વિશેષતઃ

કનકં રજતં ચોભે દદ્યાદ્વિપ્રેષુ દક્ષિણામ્ ॥
સંમીલ્ય નેત્રયુગલં વિષ્ણું ચ સંસ્મરેન્નરઃ

પ્રદીપ્તતેજા ભવતિ ચક્ષુષ્માંશ્ચૈવ જાયતે ॥
પ્રાણયાત્રાં તુ કુર્વીત દધ્ના ઘૃતયુતેન ચ

નેત્રવ્રતં દ્વાદશવત્સરાણિ કૃત્વા ભવેદ્ભૂમિપતિઃ પ્રતીતઃ ॥
સરૂપરૂપોરિગણપ્રમાથી ધર્માભિરામો નૃપવર્યમુખ્યઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃ૦ ખ૦ માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે નાસત્યપૂજાચક્ષુર્વ્રતં નામ ત્રિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ