વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.76.80

2.76
પુષ્કર ઉવાચ ।
દ્વિજં ન નિર્હરેત્પ્રેતં શૂદ્રેણ તુ કથંચન ।
ન ચ શૂદ્રં દ્વિજેનાપિ તયોર્દોષોઽભિજાયતે

અનાથં બ્રાહ્મણપ્રેતં યે વહન્તિ દ્વિજાતયઃ ।
પદેપદે ક્રતુફલં ચાનુપૂર્વાલ્લભન્તિ તે

સંસ્કારાર્થમનાથસ્ય યસ્તુ કાષ્ઠં પ્રયચ્છતિ ॥
કાષ્ઠાગ્નિદાતા પ્રાકાશ્યં સંગ્રામે લભતે જયમ્

સંજ્વાલ્ય બાન્ધવં પ્રેતમપસવ્યેન તાં ચિતિમ્ ॥
પરિક્રમ્ય તતઃ સ્નાનં કુર્યુઃ સર્વે સ્વબાન્ધવાઃ

પ્રેતાય ચ તથા દદ્યુસ્તિસ્રો વૈ ચોદકાઞ્જલીઃ ॥
દ્વાર્યશ્મનિ પદં દત્ત્વા પ્રવિશેયુસ્તથા ગૃહમ્ ॥

અક્ષતા નિક્ષિપેયુશ્ચ તથા વહ્નૌ સમાહિતાઃ ॥
વિદશ્ય નિમ્બપત્રાણિ શયીરંશ્ચ પૃથક્ ક્ષિતૌ

ક્રીતલબ્ધાશનાશ્ચૈવ ભવેયુઃ સુસમાહિતાઃ ॥
ન ચૈવ માંસમશ્નીયુર્વ્રજેયુર્ન ચ યોષિતમ્

નિવર્તયેયુસ્તથૈવૈકં પિણ્ડં પ્રેતસ્ય નિત્યદા ॥
અશૌચં યાવદેવ સ્યાત્તસ્મિન્વ્યપગતે પુનઃ

શ્મશ્રુકર્મ તદા કૃત્વા સ્નાતાઃ સિદ્ધાર્થકૈસ્તિલૈઃ ॥
પૂજયેયુર્દ્વિજાન્રામ પરિવર્તિતવાસસઃ

અદન્તજાતેસ્તનયે શિશૌ ગર્ભચ્યુતે તથા ॥
કાર્યો નૈવાઽગ્નિસંસ્કારો નૈવ ચાસ્યોદકક્રિયા

ચતુર્થે ચ દિને કાર્યશ્ચૈવાસ્થ્નાં રામ સંચયઃ ॥
અસ્થિસંચયનાદૂર્ધ્વં કુલસ્પર્શો વિધીયતે

મૃતસ્ય બાન્ધવૈઃ સાર્ધં કૃત્વાશ્રુપતનં નરઃ ॥
અસ્થિસંચયનાદર્વાક્ સચૈલં સ્નાનમાચરેત્

સ્નાતશ્ચ શુદ્ધિમાપ્નોતિ તતઃ પરમિતિ શ્રુતિઃ ॥
અસ્થ્નાં ગઙ્ગામ્ભસિ ક્ષેપાત્પ્રેતસ્યાભ્યુદયો ભવેત્

અસ્થ્નાં હિ પ્લાવનાર્થાય સાગરાણાં મહાત્મનામ્ ॥
ગગનાદ્ભુવમાનીતા ગઙ્ગા ગગનમેખલા

ભગીરથેન ધર્મજ્ઞ તપસા મહતા પુરા ॥
સગરસ્ય સુતાઃ સર્વે નરકસ્થા ભૃગૂત્તમ

ગઙ્ગાતોયાપ્લુતા રામ દિવમક્ષય્યમાગતાઃ ॥
ગઙ્ગાતોયેન યસ્યાસ્થિ યાવત્સંખ્યં નિમજ્જતિ

તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥
આત્મનસ્ત્યાગિનાં નાસ્તિ પતિતાનાં તથા ક્રિયા

તેષામપિ તથા ગઙ્ગાતોયે સ્યાત્પતનં હિતમ્ ॥
પતિતાનાં તુ યદ્દત્તં શ્રાદ્ધં ચાથ જલાઞ્જલિઃ

ન તત્પ્રેતઃ સમાપ્નોતિ ગગને પ્રવિલીયતે ॥
અનુગ્રહેણ સહિતા પ્રેતસ્ય પતિતસ્ય તુ

નારાયણબલિઃ કાર્યસ્તેનાનુગ્રહમશ્નુતે ॥
અનાદિનિધનો દેવઃ શંખચક્રગદાધરઃ

અક્ષયઃ પુણ્ડરીકાક્ષસ્તત્ર દત્તં ન નશ્યતિ ॥
યથાકથંચિદ્યદ્દત્તં દેવદેવે જનાર્દને

અવિનાશિ તુ તદ્વિદ્ધિ પાત્રમેકો જનાર્દનઃ ॥
પરસ્માત્ત્રાયતે યસ્માત્તસ્માત્પાત્રં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
પતતાં ત્રાણદસ્ત્વેકો દેવો મધુનિષૂદનઃ

અમિતબલપરાક્રમો મહૌજા દુરિતભયાપહરો હરિર્મહાત્મા ॥
અઘશતમલિનૈશ્ચ સેવ્યમાનો ભવતિ નૃણાં ત્રિદિવાય વાસુદેવ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે મા૦સં૦ રામં પ્રતિ પુષ્કરોપાખ્યાને પ્રેતનિર્હણોનામ ષટ્સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

2.77
॥ પુષ્કર ઉવાચ ॥
અશૌચે તુ વ્યતિક્રાન્તે સ્નાતઃ પ્રયતમાનસઃ ॥
સ્નાતાનલઙ્કૃતાન્ભક્ત્યા ગન્ધવસ્ત્રોજ્જ્વલાન્દ્વિજાન્ ।

ઉદઙ્મુખાન્ભોજયીત સ્વાસીનાન્સુસમાહિતાન્ ॥
મન્ત્રોહાશ્ચાત્ર કર્તવ્યાસ્તથૈકવચનેન ચ

ઉચ્છિષ્ટસન્નિધાવેકં તથા પિણ્ડં નિવેશયેત્ ॥
કીર્તયેચ્ચ તથા તસ્ય નામગોત્રે સમાહિતઃ ।

ભુક્તવત્સુ ચ વિપ્રેષુ પૂજિતેષુ તથા ધનૈઃ ॥
વિસૃષ્ટાક્ષયતોયેષુ ગોત્રનામાનુકીર્તનૈઃ

ચતુરઙ્ગુલવિસ્તારમુત્ખાતં તાવદન્તરમ્ ॥
વિતસ્તિદીર્ઘં કર્તવ્યં કર્ષૂણાં ચ તથા ત્રયમ્

કર્ષૂણાં તુ સમીપે ચ જ્વાલયેજ્જ્વલનત્રયમ્ ॥
સોમાય વહ્નયે રામ યમાય ચ સમાહિતઃ

જુહુયાદાહુતીઃ સમ્યક્ તથૈવ ચ ત્રયસ્ત્રયઃ ॥
પિણ્ડનિર્વપણં કુર્યાત્પ્રાગ્વદેવ પૃથક્પૃથક્

અન્નેન દધ્ના મધુના તથા માંસેન પૂરયેત્ ॥
મધ્યે ચેદધિવાસઃ સ્યાત્કુર્યાદભ્યધિકં તતઃ

અથવા દ્વાદશાહેન સર્વમેતત્સમાપયેત્ ॥
સંવત્સરસ્ય મધ્યે ચેદ્યદિ સ્યાદધિમાસકઃ

તતો દ્વાદશકે શ્રાદ્ધે કાર્યં તદધિમાસિકમ્ ॥
તતો દ્વાદશકે શ્રાદ્ધે કાર્યં તદધિકં ભવેત્

સંવત્સરે સમાપ્તે તુ શ્રાદ્ધં શ્રાદ્ધવદાચરેત્ ॥
પ્રેતાય તસ્માદૂર્ધ્વં ચ તસ્યૈવ પુરુષત્રયે

પિણ્ડાન્વિનિર્વપેચ્ચાત્ર ચતુરઃ સુસમાહિતઃ ॥
સંસૃજં પૃથિવીં દત્ત્વા સમાનાવેતિ ચાપ્યથ

યોજયેત્પ્રેતપિણ્ડં તુ પિણ્ડેષ્વન્યેષુ ભાર્ગવ ॥
પ્રેતપાત્રં ચ પાત્રેષુ તથૈવ વિનિયોજયેત્

પૃથક્પૃથક્ ચ કર્તવ્યં કર્મૈતત્કર્મણાં ત્રયે ॥
મન્ત્રવર્જમિદં કર્મ શૂદ્રસ્યાપિ વિધીયતે

અમન્ત્રોચ્ચારણં સ્ત્રીણાં કાર્યમેતત્તથા ભવેત્ ॥
યાવજ્જીવં તથા કુર્યાચ્છ્રાદ્ધં તુ પ્રતિવત્સરમ્ ॥
અનેનૈવ વિધાનેન ભક્ત્ત્યા પ્રયતમાનસઃ॥૧૫।
પ્રેતાયાન્નં સોદકુમ્ભં પ્રદેયં નિત્યં ભક્ત્યા યાવદબ્દાવસાનમ્ ॥
એતત્કાર્યં બાન્ધવૈર્નૈવ કાર્યઃ શોકઃ શોચન્નૈવ કિઞ્ચિત્પ્રકુર્યાત્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે મા૦ સં૦ રામં પ્રતિ પુષ્કરવાક્યે પ્રેતક્રિયા નામ સપ્તસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

૨.૭૮
પુષ્કર ઉવાચ ॥
બુધૈરાશ્વસનીયાશ્ચ બાન્ધવૈર્મૃતબાન્ધવાઃ ॥
વચનૈર્ધર્મસંયુક્તૈસ્તાનિ ચાન્યાનિ મે શૃણુ

નિત્યમસ્મિન્નિરાલમ્બે કાલે સતતયાયિનિ ॥
ન તદ્ભૂતં પ્રપસ્યામિ સ્થિતિર્યસ્ય ભવેદ્ધ્રુવા

ગઙ્ગાયાઃ સિકતાધારાસ્તથા વર્ષતિ વાસવે ॥
શક્યા ગણયિતું લોકે ન વ્યતીતાઃ પિતામહાઃ

ચતુર્દશ વિનશ્યન્તિ કલ્પેકલ્પે સુરેશ્વરાઃ ॥
સર્વલોકપ્રધાનાશ્ચ મનવશ્ચ ચતુર્દશ

બહૂનીન્દ્રસહસ્રાણિ દૈત્યેન્દ્રનિયુતાનિ ચ ॥
વિનષ્ટાનીહ કાલેન મનુજેષ્વથ કા કથા

રાજર્ષયશ્ચ બહવઃ સર્વે સમુદિતા ગુણૈઃ ॥
દેવા બ્રહ્મર્ષયશ્ચૈવ કાલેન નિધનં ગતાઃ

યે સમર્થા જગત્યસ્મિન્સૃષ્ટિસંહારકારણે॥
તેઽપિ કાલેન નીયન્તે કાલો હિ દુરતિક્રમઃ

આક્રમ્ય સર્વં કાલેન પરલોકાય નીયતે ॥
કર્મ પશ્યતિ નો જન્તુસ્તત્ર કા પરિદેવના

જાતસ્ય હિ ધ્રુવો મૃત્યુર્ધ્રુવં જન્મ મૃતસ્ય ચ ॥
અસ્મિન્દુષ્પરિહાર્યેઽર્થે નાસ્તિ લોકે સહાયતા

શોચન્તો નોપકુર્વન્તિ મૃતસ્ય હિ જના યદા ॥
અતો ન શોચિતવ્યં સ્યાત્ક્રિયા કાર્યા સુયત્નતઃ

સુકૃતં દુષ્કૃતં ચોભૌ સહાયૌ યસ્ય ગચ્છતઃ ॥
બાન્ધવૈસ્તસ્ય કિં કાર્યં શોચદ્ભિરથ વા ન વા

બાન્ધવાનામશૌચે તુ સ્થિતિં પ્રેતો ન વિન્દતિ ॥
અતસ્ત્વભ્યેતિ તાનેવ પિણ્ડતોયપ્રદાયિનઃ

અર્વાક્ સપિણ્ડીકરણાત્પ્રેતો ભવતિ યો મૃતઃ ॥
પ્રેતલોકગતસ્યાન્નં સોદકુમ્ભં પ્રયચ્છત

પિતૃલોકગતશ્ચાન્નં શ્રાદ્ધં ભુઙ્ક્તે સુધાસમમ્ ॥
પિતૃલોકગતસ્યાસ્ય તસ્માચ્છ્રાદ્ધં પ્રયત્નતઃ

દેવત્વે યાતનાસ્થાને તિર્યગ્યોનૌ તથૈવ ચ ॥
માનુષ્યે ચ તથાઽપ્નોતિ શ્રાદ્ધે દત્તે સ્વબાન્ધવૈઃ

પ્રેતસ્ય શ્રાદ્ધકર્તુશ્ચ પુષ્ટિઃ શ્રાદ્ધે કૃતે ધ્રુવમ્ ॥
તસ્માચ્છ્રાદ્ધં સદા કાર્યં શોકં ત્યક્ત્વા નિરર્થકમ્

એતાવદેવ કર્તવ્યં સદા પ્રેતસ્ય બન્ધુભિઃ॥
નોપકુર્યાન્નરઃ શોચન્પ્રેતસ્યાત્મન એવ ચ

દૃષ્ટ્વા લોકમનાક્રન્દં મ્રિયમાણાંશ્ચ બાન્ધવાન્ ॥
ધર્મમેકં સહાયાર્થે કારયધ્વં સદા નરાઃ

મૃતોઽપિ બાન્ધવઃ શક્તો નાનુગન્તું નરૈર્યતઃ ॥
જાયાવર્જ્યં હિ સર્વસ્ય યસ્યા ભર્તા વિભિદ્યતે

ધર્મ એકોઽનુયાત્યેનં યત્ર કુત્ર ચ ગામિનમ્ ॥
નન્વસારે ત્રિલોકે ઽસ્મિન્ધર્મ કુરુ મા ચિરમ્

શ્વઃ કાર્યમદ્ય કુર્વીત પૂર્વાહ્ણે ત્વપરાહ્ણિકમ્ ॥
ન હિ પ્રતીક્ષતે મૃત્યુઃ કૃતમસ્ય ન વા કૃતમ

ક્ષેત્રાપણગૃહાસક્તમન્યત્ર ગતમાનસમ્ ॥
વૃકીવાઽરણ્યમાસાદ્ય મૃત્યુરાદાય ગચ્છતિ

ન કાલસ્ય પ્રિયઃ કશ્ચિદ્વેષ્યશ્ચાસ્ય ન વિદ્યતે ॥
આયુષ્યે કર્મણિ ક્ષીણે પ્રસહ્ય હરતે જનમ્

નાપ્રાપ્તકાલો મ્રિયતે વિદ્ધઃ શરશતૈરપિ ॥
કુશાગ્રેણાપિ સંસ્પૃષ્ટઃ પ્રાપ્તકાલો ન જીવતિ

નૌષધાનિ ન મન્ત્રાશ્ચ ન હોમા ન પુનર્જપાઃ ॥
ત્રાયન્તે મૃત્યુનોપેતં જરયા વાપિ માનવમ્

આગામિનમનર્થં તુ પ્રતિઘાતશતૈરપિ ॥
ન નિવારયિતું શક્તાસ્તત્ર કા પરિદેવના

યથા ધેનુસહસ્રેષુ વત્સો વિન્દતિ માતરમ્ ॥
તથા પૂર્વકૃતં કર્મ કર્તારં વિન્દતે ધ્રુવમ્ ।

અવ્યક્તાદીનિ સર્વાણિ વ્યક્તમધ્યાનિ ચાપ્યથ ॥
અવ્યક્તનિધનાન્યેવ તત્ર કા પરિદેવના

દેહિનોસ્મિન્યથા દેહં કૌમારં યૌવનં જરા ॥
તથા જન્માન્તરપ્રાપ્તિર્ધીરસ્તત્ર ન મુહ્યતિ

ગૃહ્ણાતીવ યથા વસ્ત્રં ત્યક્ત્વા પૂર્વધૃતં નરઃ॥
ગૃહ્ણાત્યેવં નવં દેહં દેહીકર્મનિબન્ધનઃ

નૈનં છિન્દન્તિ શસ્ત્રાણિ નૈનં દહતિ પાવકઃ ॥
ન ચૈનં ક્લેદયન્ત્યાપો ન શોષયતિ મારુતઃ

અચ્છેદ્યોઽયમદાહ્યોઽયમક્લેદ્યોઽશોષ્ય એવ ચ ॥
નિત્યઃ સર્વગતઃસ્થાણુરચલોઽયં સનાતનઃ

અવ્યક્તોઽયમચિન્ત્યોઽયમવિકાર્યોઽયમેવ ચ ॥
તસ્માદેવં વિદિત્ત્વૈનં નાનુશોચિતુમર્હથ

આશ્ચર્યવત્પશ્યતિ કશ્ચિદેનમાશ્ચર્યવદ્વદતિ તથૈવ ચાન્યઃ ॥
આશ્ચર્યવશ્ચૈનમન્યઃ શૃણોતિ શ્રુત્વાપ્યેનં વેદ ન ચૈવ કશ્ચિત્

।
ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે મા૦ સં૦ રામં પ્રતિ પુષ્કરોપાખ્યાને બાન્ધવસમાશ્વાસનં નામાષ્ટસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

2.79
॥ પુષ્કર ઉવાચ । ।
મૃન્મયં ભાજનં સર્વં પુનઃ પાકેન શુધ્યતિ ॥
મદ્યૈર્મૂત્રપુરીષૈર્વા ષ્ઠીવનૈઃ પૂયશોણિતૈઃ

સંસ્પૃષ્ટં નૈવ શુધ્યેત પુનઃપાકેન મૃન્મયમ્ ॥
એતૈરેવ તથા સ્પૃષ્ટં તામ્રસૌવર્ણરાજતમ્

શુધ્યત્યાતાપિતં પશ્ચાદન્યથા કેવલામ્ભસા॥
અમ્લોદકેન તામ્રસ્ય સીસસ્ય ત્રપુસસ્તથા

ક્ષારેણ શુદ્ધિં કાંસ્યસ્ય લોહસ્ય ચ વિનિર્દિશેત્॥
મુક્તામણિપ્રવાલાનાં શુદ્ધિઃ પ્રક્ષાલનેન તુ

અન્યેષાં ચૈવ ભાણ્ડાનાં સર્વસ્યાશ્મમયસ્ય ચ ॥
શાકરજ્જુમૂલફલવૈદલાનાં તથૈવ ચ

માર્જનાદ્યજ્ઞભાણ્ડાનાં પાણિના ચાગ્નિકર્મણિ ॥
ઉષ્ણામ્ભસા તથા શુદ્ધિઃ સસ્નેહાનાં વિનિર્દિશેત્

શયનાસનયાનાનાં સ્ફ્યશૂર્પશકટસ્ય ચ ॥
શુદ્ધિઃ સંક્ષેપણાજ્જ્ઞેયા પલાલેન્ધનયોસ્તથા

માર્જનાદ્વેશ્મનાં શુદ્ધિઃ ક્ષિતૌ શોધનતઃ ક્ષણાત્ ॥
સંમાર્જિતેન તોયેન વાસસાં શુદ્ધિરિષ્યતે ॥

બહૂનાં પ્રોક્ષણાચ્છુદ્ધિઃ ધાન્યાનાં ચ વિનિર્દિશેત્ ॥
શુદ્ધિર્દ્રુમાણા વિજ્ઞેયા નિત્યસત્પવનેન તુ

પ્રોક્ષણાત્સંહતાનાં તુ દારવાણાં ચ તક્ષણાત્ ॥
સિદ્ધાર્થકાણાં કલ્કેન શૃઙ્ગદન્તમયસ્ય ચ

ગોવાલૈઃ ફલપત્રાણામસ્થ્નાં સ્યાચ્છૃઙ્ગવસ્તથા ॥
નિર્યાસાનાં ગુડાનાં ચ લવણાનાં તથૈવ ચ

કુસુમ્ભકુંકુમાનાં ચ ઊર્ણાકાર્પાસયોસ્તથા ॥
પ્રોક્ષણાત્કથિતા શુદ્ધિરિત્યાહ ભગવાન્ હિ સઃ

ભૂમિષ્ઠમુદકં શુદ્ધં તથૈવ ચ શિલાગતમ્ ॥
વર્ણગન્ધરસૈર્દુષ્ટૈર્વર્જિતં યદિ તદ્ભવેત્

શુદ્ધં નદીગતં તોયં સર્વ એવ તથાકરાઃ ॥
શુદ્ધં પ્રસારિતં પણ્યં શુદ્ધે ચાશ્વાજયોર્મુખે

મુખવર્જં ચ ગૌઃ શુદ્ધા માર્જારઃ શ્વા ચ નો શુચિઃ ॥
શય્યા ભાર્યા શિશુર્વસ્ત્રમુપવીતં કમણ્ડલુઃ ॥

આત્મનઃ કથિતં શુદ્ધં ન પરસ્ય કથઞ્ચન ॥
નારીણાં ચૈવ વત્સાનાં શકુનીનાં શુનાં મુખમ્

રતૌ પ્રસ્રવણે વૃક્ષે મૃગયાયાં સદા શુચિઃ ॥
શુદ્ધા ભર્તુશ્ચતુર્થેઽહ્નિ સ્નાતા નારી રજસ્વલા

દૈવકર્મણિ પિત્ર્યે ચ પઞ્ચમેઽહનિ શુધ્યતિ ॥
કૃત્વા મૂત્રપુરીષં વા સ્નાત્વા ભોક્તુમનાસ્તથા ॥ ૧૮ ।!
ભુક્ત્વા ક્ષુત્ત્વા તથા સુપ્ત્વા પીત્વા ચામ્ભોઽવગાહ્ય ચ ॥
રથ્યામાક્રમ્ય વાચામેદ્વાસો વિપરિધાય ચ

કૃત્વા મૂત્રપુરીષં ચ લેપગન્ધાપહં બુધઃ ॥
ઉદ્ધૃતેનામ્ભસા શૌચં મૃદા શૌચં સમાચરેત્

મેહને મૃત્તિકાઃ પઞ્ચ લિઙ્ગે દ્વે પરિકીર્તિતે ॥
એકસ્મિન્વિંશતિર્હસ્તે દ્વયો જ્ઞેયાશ્ચતુર્દશ

તિસ્રસ્તુ મૃત્તિકા જ્ઞેયાઃ કૃત્વા તુ નખશોધનમ્ ॥
તિસ્રસ્તિસ્રઃ પાદયોશ્ચ શૌચકામૈસ્તુ નિત્યદા

શૌચમેતદ્ગૃહસ્થાનાં દ્વિગુણં બ્રહ્મચારિણામ્ ॥
ત્રિગુણં તુ વનસ્થાનાં યતીનાં ચ ચતુર્ગુણમ્

મૃત્તિકા ચ વિનિર્દિષ્ટા ત્રિપૂર્વં પૂર્યતે યયા ॥
શુદ્ધિશ્ચ કાચભાણ્ડાનાં કેવલેન તથામ્ભસા

શ્રીફલૈરંશુપટ્ટાનાં ક્ષૌમાણાં ગૌરસર્ષપૈઃ ॥
શુદ્ધિઃ પદ્માક્ષતોયેન મૃગલોમ્નાં પ્રકીર્તિતા ॥
પુષ્પાણાં ચન્દનાનાં ચ પ્રોક્ષણાચ્છુદ્ધિરિષ્યતે

સિદ્ધાર્થકૈઃ શુદ્ધિમુદાહરન્તિ લોમ્નાં તથા ભાર્ગવવંશમુખ્ય ॥
સર્વસ્ય જીવસ્ય વિશુદ્ધિરુક્તા મૃદા ચ તોયેન વિગન્ધલેપાત્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે મા૦સં૦ રામં પ્રતિ પુષ્કરોપાખ્યાને દ્રવ્યશુદ્ધિર્નામૈકોનશીતિતમોઽધ્યાયઃ

2.80
રામ ઉવાચ ॥
વર્ણાનામાશ્રમાણાં ચ વેત્તિ સર્વમિદં ભવાન્ ॥
પુષ્કર ઉવાચ ॥
અહિંસાસત્યવચનં તે સ્યાદ્ભૂતેષ્વનુગ્રહઃ

તીર્થાનુસરણં દાનં બ્રહ્મચર્યમમત્સરમ્ ॥
દેવદ્વિજાતિશુશ્રૂષા ગુરૂણાં ચ ભૃગૂત્તમ

શ્રવણં સર્વધર્માણાં પિતૄણાં પૂજનં તથા ॥
ભક્તિશ્ચ ભૂપતૌ નિત્યં તથા સચ્છાસ્ત્રનેત્રતા

આનૃશંસ્યન્તિતિક્ષા ચ તથા ચાસ્તિક્યમેવ હિ ॥
ધર્મસામાન્યમેતત્તે કથિતં ભૃગુસત્તમ

યજનં યાજનં દાનં તથૈવાધ્યાપનક્રિયા ॥
પ્રતિગ્રહં ચાધ્યયનં વિપ્રકર્માણિ નિર્દિશેત્

દાનમધ્યયનં ચૈવ યજનં ચ યથાવિધિ॥
ક્ષત્ત્રિયસ્ય ચ વૈશ્યસ્ય કર્મેદં પરિકીર્તિતમ્

ક્ષત્રિયસ્ય વિશેષસ્તુ પ્રજાનાં પરિપાલનમ્ ॥
કૃષિગોરક્ષવાણિજ્યં વૈશ્યસ્ય પરિકીર્તિતમ્

શૂદ્રસ્ય દ્વિજશુશ્રૂષા સર્વશિલ્પાનિ ચાપ્યથ ॥
બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વૈશ્યસ્ત્રયો વર્ણા દ્વિજાતયઃ

તેષાં જન્માદ્વિતીયં તુ વિજ્ઞેયં મૌઞ્જિબન્ધનમ્ ॥
આચાર્યસ્તુ પિતા તત્ર સાવિત્રી જનની તથા ॥
બ્રાહ્મણક્ષત્રિયવિશાં મૌઞ્જીબન્ધનજન્મનિ

વૃત્ત્યા દ્વિજાઃ શૂદ્રસમા ભવન્તિ યાવન્ન વેદે પ્રભવન્તિ રામ ॥
તતઃ પરં તે દ્વિજતાં લભન્તે સમસ્તકાર્યેષ્વધિદૈવતં ચ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે મા૦ સં૦ રામં પ્રતિ પુષ્કરોપાખ્યાને વર્ણધર્માધ્યાયો નામાશીતિતમોઽધ્યાયઃ ॥ ૮૦