વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.31.35

2.31
॥ પુષ્કર ઉવાચ ॥
દુર્ગે સર્વગુણોપેતે વાસ્તુલક્ષણસંયુતે ॥
વસન્વિવર્ધયેત્કોશં ધર્મેણ પૃથિવીપતિઃ

પ્રજાનાં પાલનં કાર્યં તત્ર સ્થાને મહીક્ષિતા ॥
સ્વદેશે દેવતાયાશ્ચ કૃતા રાજ્ઞઃ પુરાતનૈઃ

દાયં વિત્તં જનં તાસાં પ્રયત્નેન ચ પાલયેત્ ॥
દેવદ્રવ્યાપહારેણ રાજા નરકમૃચ્છતિ

અસ્મિન્નપિ તથા લોકે પ્રાપ્નોતિ ચ પરાભવમ્ ॥
પાલયન્તિ મહીં દેવાઃ પૂજિતાઃ પૃથિવીક્ષિતા

દૈવાયત્તમિદં સર્વં ભૂતલં દ્વિજપુઙ્ગવ ॥
ધૂપદીપનમસ્કારપુષ્પમાલ્યાનુલેપનૈઃ

રત્નાનુસમ્પ્રદાનૈશ્ચ પૂજનીયાઃ સુરોત્તમાઃ ॥
પૂજિતાઃ પૂજયન્ત્યેતે ચાયુષા યશસા શ્રિયા

પ્રાપ્યતે દેવતાભક્ત્યા ચાનુષ્ઠાને મહત્પદમ્ ॥
પૂજિતાઃ સંપ્રયચ્છન્તિ કામાન્નૃણામભીપ્સિતાન્

એકમપ્યાશ્રિતો દેવં રાજા ભાર્ગવનન્દન ॥
સર્વાસાં પૂજનં કુર્યાદ્દેવતાનામસંશયમ્

દેવતાનાં ન ચોચ્છિન્દ્યાત્પૂર્વદાયં કથઞ્ચન ॥
પ્રાક્સ્થિતં તન્ન ચોચ્છિંદ્યાન્ન ચ ચ્છિંદ્યાત્તથા નવમ્

તચ્છેત્તા નરકં યાતિ સહ પૂર્વૈઃ પિતામહૈઃ ॥
અપિ સ્વલ્પં ન હર્તવ્યં દેવદ્રવ્યં વિજાનતા

સ્વલ્પસ્યાપિ ફલં ઘોરં યસ્માજ્જન્માન્તરે ભવેત્ ॥
ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ ષષ્ટિવર્ષશતાનિ ચ

દેવદ્રવ્યાપહરણાન્નરકં પ્રતિપદ્યતે ॥
સન્તીહ દેવતાઃ સૌમ્યાઃ સન્ત્યુગ્રાશ્ચાપિ ભાર્ગવ

દર્શયન્તિ રુષં સૌમ્ય રાજ્યભ્રંશાદિભિર્નૃણામ્ ॥
અસ્મિઁલ્લોકે રુષં ક્રૂરાં નૈવ કુર્વન્તિ દેવતાઃ

તાસાં વિત્તાપહરણાદ્રાજા નરકમૃચ્છતિ ॥
પૂર્વૈઃ પિતામહૈસ્સાર્ધં પ્રાગુક્તં ફલમેવ તુ

દેવદ્રવ્યાપહરણં નૈવ જાતુ ભવેદ્વૃથા ॥
સર્વસ્વરહિતાન્કૃત્વા દેવદ્રવ્યાપહારિણઃ

અઙ્કયિત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠ સ્વરાષ્ટ્રાદ્વિપ્રવાસયેત્ ॥
ત્રૈવિદ્યા વણિજો વૈશ્યા લિઙ્ગિનો દેવપાલકાઃ

તથા તત્પ્રતિબદ્ધાશ્ચ ન કુર્યુઃ કલહં મિથઃ ॥
તેષાં સહાયકઃ સ્વામી નિગ્રહાનુગ્રહી ભવેત્

રાગદ્વેષવિયુક્તસ્તુ વિવાસ્યશ્ચાન્યથા ભવેત્ ॥
દણ્ડં ચ દેવતાગામિ દેવદ્રવ્યસ્ય સૂચકમ્

સર્વાન્વિવાસયેદ્રાજા ધાર્મિકો ધર્મકારણાત્ ॥
રાજ્ઞા સર્વપ્રયત્નેન પાલનીયાઃ સુરાલયાઃ

કર્તવ્યાશ્ચ મહાભાગ સુરલોકમભીપ્સતા ॥
દેવતાસ્તુ પ્રતિષ્ઠાપ્ય તલ્લોકં ધ્રુવમાપ્નુયાત

કૃત્વા દેવગૃહં શુભ્રં સ્વર્ગમાપ્નોત્યનુત્તમમ્ ॥
તદા ભોગપ્રમાણેન લક્ષ્મીસ્તત્રાપિ ભાર્ગવ

મૃત્પ્રાસાદાદ્દશગુણં સ્થૂલદારુકૃતે ભવેત્ ॥
ફલં દશગુણં તસ્માત્તથા પક્વેષ્ટકાકૃતે

તસ્માદ્દશગુણં શૈલે નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
યાવત્સંખ્યં નરઃ કુર્યાદ્દેવવેશ્મ સુધાસિતમ્

તાવજ્જન્માન્તરાણીહ યશસા સ વિરાજતે ॥
કૃત્વા ચ ચિત્રવિન્યાસં ગન્ધર્વૈઃ સહ મોદતે

કૃત્વા સંશોધનં તત્ર વિરોગઃ સમપદ્યતે ॥
પ્રોક્ષયિત્વા મનસ્તાપાન્માનવઃ પ્રતિમુચ્યતે

કૃત્વોપલેપનં રામ નાકમાપ્નોત્યનુત્તમમ્ ॥
ગાન્ધર્વલોકમાપ્નોતિ કૃત્વા વર્ણકરઞ્જિતમ્

ગન્ધૈઃ સમુક્ષિતં કૃત્વા ગન્ધર્વૈસ્સહ મોદતે ॥
ઉપકારપ્રદાનેન શ્રિયમાપ્નોત્યનુત્તમામ્

ગીતવાદ્યપ્રદાનેન સુખમાપ્નોત્યનુત્તમમ્ ॥
પ્રેક્ષણીયપ્રદાનેન રૂપવાનભિજાયતે

તથા ઔજ્જ્વલ્યમાપ્નોતિ યત્રયત્રાભિજાયતે ॥
સ્નાપયિત્વા ઘૃતેનાર્ચાં સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

સ્નાપયિત્વા ચ તૈલેન વિરોગઃ સમપદ્યત ॥
અમ્બુના સ્નાપયિત્વા તુ સૌભાગ્યમધિગચ્છતિ

વિરૂક્ષયિત્વા તાં રામ પાપં જહતિ માનવાઃ ॥
અનુલેપનદાનેન રૂપમાપ્નોત્યનુત્તમમ્

તથા પુષ્પપ્રદાનેન શ્રિયમાપ્નોત્યનુત્તમામ્ ॥
ધૂપદાનેન ધર્મજ્ઞ રતિમાપ્નોતિ શોભનામ્

તથા દીપપ્રદાનેન ચક્ષુષ્માનભિજાયતે ॥
અન્નદઃ સર્વમાપ્નોતિ યત્કિંચિન્મનસેચ્છતિ

પાનકાનાં પ્રદાનેન તૃપ્તિમાપ્નોત્યનુત્તમામ ॥
વસુદો રૂપમાપ્નોતિ રૂપમાપ્નોતિ રૂપ્યદઃ

રુક્મદસ્સર્વમાપ્નોતિ શ્રિયમાપ્નોતિ સર્વદઃ ॥
છત્રદઃ સ્વર્ગમાપ્નોતિ તાલવૃન્તપ્રદો દિવમ્

ચામરાણાં પ્રદાનેન રાજા ભવતિ ધાર્મિકઃ ॥
પતાકાયાઃ પ્રદાનેન સર્વપાપાન્વ્યપોહતિ

ધ્વજદાનેન લોકેઽસ્મિન્ધ્વજભૂતો ભવેન્નરઃ ॥
નાનાવિધાનાં ભોગાનાં તથા રામ પ્રદાયકઃ

તાનેવ ભોગાનાપ્નોતિ સર્વમાપ્નોતિ ભૂમિદઃ ॥
દેવમાલ્યાપનયનાદ્ગોદાનફલમાપ્નુયાત્

તદાહુતિપ્રદાનેન તલ્લોકમભિપદ્યતે ॥
નમસ્કારપ્રણામાભ્યામેનોભિઃ પ્રતિમુચ્યતે

પ્રદક્ષિણં તથા કૃત્વા ભવત્યાચારવારન્નરઃ ॥
સ્તુત્વા ચ દેવતાં રામ મનોદુઃખાત્પ્રમુચ્યતે

સન્તર્પયિત્વા તોયેન તૃપ્તિં સમધિગચ્છતિ ॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન વિશુદ્ધેનાન્તરાપ્મના

અર્ચાસ્થાઃ પૂજયેત્સર્વા દેવતા ભૂરિદર્શન ॥
તદાશ્રિતાંશ્ચ યુઞ્જીત તદા તદ્વિધિપારગાન્

તત્પૂજને તથા રામ તાંશ્ચ સમ્પૂજયેત્સદા ॥
બ્રાહ્મણાશ્ચ નિયોક્તવ્યા વેદોક્તસુરપૂજને

યસ્ય રાજ્ઞસ્તુ વિષયે દેવવેશ્મ વિશીર્યતે ॥
તસ્ય સીદતિ તદ્રાષ્ટ્રં દેવવેશ્મ યથા તથા

સંસ્કારં લમ્ભયેદ્યસ્તુ દેવવેશ્મ પુરાતનમ્ ॥
સ ચ સૌખ્યમવાપ્નોતિ યત્રયત્રાભિજાયતે

વાપીકૂપતડાગાનાં સદા ત્રિદશવેશ્મનામ્ ॥
ભૂયઃ સંસ્કારકર્તા ચ લભતે મુક્તિજં ફલમ્

દેવસમ્પૂજનાદ્રામ વૃદ્ધિં સમુપગચ્છતિ ॥
રાજ્ઞસ્તુ વિષયે યસ્ય પૂજ્યન્તે સતતં સુરાઃ

અતિવૃષ્ટિરનાવૃષ્ટિર્મૂષકાઃ શલભાઃ શુકાઃ ॥
રાક્ષસાશ્ચ પિશાચાશ્ચ રિપવશ્ચ સુદારુણાઃ

ઈતયશ્ચ તથૈવાન્યા ન ભવન્તિ દ્વિજોત્તમ

તસ્માત્પ્રયત્નેન સદા નરેન્દ્રૈઃ પૂજા વિધેયા વિષયે સુરાણામ્॥
સુરાર્ચનાત્પૂતસમસ્તપાપાસ્સ્વર્ગં ક્ષિતીશાશ્ચિરમાપ્નુવન્તિ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે મા૦સં૦સુરપૂજામાહાત્મ્યવર્ણનં નામૈકત્રિંશોઽધ્યાયઃ

2.32
પુષ્કર ઉવાચ ॥
બ્રાહ્મણાન્પૂજયેદ્રાજા બ્રાહ્મણાન્પાલયેત્સદા ॥
બ્રાહ્મણા હિ મહાભાગ દેવાનામપિ દૈવતમ્

બ્રાહ્મણાનાં ક્ષિતિં દદ્યાદ્ભોગાનન્યાંશ્ચ પાર્થિવઃ ॥
બ્રાહ્મણેષુ તુ યદ્દત્તં નિધિસ્તત્પારલૌકિકમ્

વેદલાઙ્ગલકૃષ્ટેષુ દ્વિજક્ષેત્રેષુ ભારત ॥
ઉપ્તસ્ય દાનબીજસ્ય ફલસ્યાન્તો ન વિદ્યતે

બ્રહ્મસ્વં ચૈવ નાદદ્યાદ્બ્રહ્મસ્વં પાલયેત્તથા ॥
બ્રહ્મસ્વહરણાદ્રામ નરકં પશ્યતે નરઃ

ન વિષં વિષમિત્યાહુર્બ્રહ્મસ્વં વિષમુચ્યતૈ ॥
વિષમેકાકિનં હન્તિ બ્રહ્મસ્વં સપ્તપૂરુષમ્

બ્રહ્મસ્વં પ્રણયાદ્ભુક્તં હિનસ્ત્યાસપ્તમં કુલમ્ ॥
દ્રોહાદ્ભુક્તં તદેવેહ કુલાનાં પાતયેચ્છતમ્

સુવર્ણમેકં ગામેકાં ભૂમેરપ્યેકમઙ્ગુલમ્। ॥
હરન્નરકમાપ્નોતિ યાવદાભૂતસમ્પ્લવમ્

દૃષ્ટ્વા વિટં દુરાચારં બ્રાહ્મણં ન દ્વિષેત્ક્વચિત્ ॥
બ્રાહ્મણાનાં પરીવાદાન્નાશમાપ્નોતિ માનવઃ

ન જાતુ બ્રાહ્મણં હન્યાત્સર્વપાપેષ્વવસ્થિતમ્ ॥
નૈવાસ્તિ બ્રાહ્મણવધાત્પાપં ગુરુતરં ક્વચિત્

બ્રહ્મહા નરકં યાતિ યાવદાભૂતસમ્પ્લવમ્ ॥
વર્ષાણામયુતં રામ પચ્યતે સ્નાયુપૂરિતે

શોણિતં યાવતઃ પાંશૂન્ગૃહ્ણાતીહ દ્વિજન્મનામ્ ॥
કર્તા તાવન્તિ વર્ષાણિ કૃતકૃન્નરકે વસેત્

ઉપદ્રુતો દ્વિજો યેન ત્યજેજ્જીવિતમાત્મનઃ ॥
બ્રહ્મહત્યા ભવેત્તસ્ય નાત્ર કાર્યા વિચારણા

દેહત્યાગાચ્ચ નરકં બ્રાહ્મણોઽપિ પ્રપદ્યતે ॥
તેન ચાધિકમાપ્નોતિ રામ પાપં નરાધમઃ

અદૈવં દૈવતં કુર્યુઃ કુર્યુર્દૈવમદૈવતમ્ ॥
બ્રાહ્મણાશ્ચ મહાભાગા નમસ્યાસ્તે સદૈવ હિ

બ્રાહ્મણાનાં તથા કાર્યં યત્નાત્કુર્વીત પાર્થિવઃ ॥
કાલાતિપાતં ચ તથા વિપ્રકાર્યે ન કારયેત્

નિષ્પીડિતસ્તૂપવસેદ્યેન વિદ્વાન્નિશાં જનઃ ॥
સ રામ નરકં યાતિ વર્ષાણાં તુ દશાયુતમ્

બ્રાહ્મણી રુદતી હન્તિ કુલં રોદાયતે ધ્રુવમ્ ॥
તદશ્રુવહ્નિર્દહતિ કુલં ત્રિપુરુષં ધ્રુવમ્

વિદ્વાનપ્યથવાવિદ્વાન્બ્રાહ્મણો માનમર્હતિ ॥
પ્રણીતશ્ચાપ્રણીતશ્ચ યથાગ્નિર્દ્વિજપુઙ્ગવ

પ્રતિષ્ઠાં પ્રાપ્નુવન્તીહ સુરા વિપ્રપ્રતિષ્ઠિતાઃ

તન્મુખે તુ તથાશ્નન્તિ દેવાશ્ચ પિતૃભિઃ સહ ॥
વહ્નૌ હુતાચ્છ્રેષ્ઠતમં હુતં વિપ્રમુખાગ્નિષુ

અસ્કન્દમવિરુદ્ધં ચ પ્રાયશ્ચિત્તૈર્વિવર્જિતમ્ ॥
યાવતો ગ્રસતે ગ્રાસાન્વિદ્વાન્વિપ્રઃ સુસંસ્કૃતઃ

અન્નપ્રદસ્ય તાવન્તઃ ક્રતવઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
બ્રાહ્મણાનાં કરાન્મુક્તં તોયં શિરસિ ધારયેત્

બ્રાહ્મણસ્ય કરે યસ્માત્સર્વતીર્થસમાગમઃ ॥
બ્રાહ્મણેભ્યઃ સમુત્પન્નં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

અમોઘશાપા ધર્મજ્ઞ કથિતાસ્તે જગત્ત્રયે ॥
આશીર્વાદમમોઘં ચ બ્રાહ્મણાનાં પ્રકીર્તિતમ્

આશીર્વાદપરાઃ કાર્યાસ્તસ્માદ્રાજ્ઞા દ્વિજોત્તમાઃ ॥
યૈઃ કૃતઃ સર્વભક્ષ્યોગ્નિરપેયશ્ચ મહોદધિઃ

ક્ષયી સોમોઽજવૃષણસ્તથૈવ ચ શતક્રતુઃ ॥
યેષાં કોપાગ્નિરદ્યાપિ દણ્ડકે નોપશામ્યતિ

વિપુલશ્ચ તથા યેષાં પ્રસાદો ભૃગુનન્દન ॥
યેષાં પ્રસાદાત્ક્ષીણોઽપિ વૃદ્ધિમિચ્છતિ ચન્દ્રમાઃ

યેષાં પ્રસાદાદ્રક્ષોભિર્નાભિભૂયેત ભાસ્કરઃ ॥
યેષાં પ્રસાદાદ્વિપુલાં કાર્તવીર્યઃ શ્રિયં ગતઃ

યેષાં પ્રસાદાદ્ધનદો ધનાધ્યક્ષત્વમાગતઃ ॥
અસ્નાતઃ સ્નાનમાપ્નોતિ વ્રતમાપ્નોત્યથાવ્રતી

યેષાં વચનમાત્રેણ કિમ્ભૂતમધિકં તતઃ ॥
ભોગં રાજ્યં તથા સ્વર્ગં યેષાં વાક્યેન લભ્યતે

અપાવનકરઃ ક્રોધો યેષાં રામ સદા સ્થિતઃ ॥
તે પૂજ્યાસ્તે ચ સત્કાર્યાસ્તેષાં દારાણિ દાપયેત્

ધારયન્તિ જગત્સર્વં બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ॥
દેવાનાપ્યાયયન્તીહ બ્રાહ્મણા ભૃગુનન્દન

તે તૃપ્તાસ્તર્પયન્તીહ ભુવનં સકલં સુરાઃ ॥
બ્રાહ્મણેનાહુતિર્દત્તા વહ્નૌ ભૃગુકુલોદ્વહ

આદિત્યમાપ્નોત્યાદિત્યાદ્વૃષ્ટિર્ભવતિ ભૂતલે ॥
અન્નસ્ય ચ તથોત્પત્તિરન્નાદ્ભૂતોદ્ભવઃ સ્મૃતઃ

તસ્માત્ત્રિભુવનં સર્વં બ્રાહ્મણૈરેવ ધાર્યતે ॥
બ્રાહ્મણપ્રભવા ભૂમિર્બ્રાહ્મણપ્રભવો દિવઃ

બ્રાહ્મણાનામિમે લોકાઃ પરલોકાસ્તથૈવ ચ ॥
ઇજ્યાસ્વાધ્યાયતપસામુપરોધાદ્યદા દ્વિજાઃ

સ્વામ્યં ભુવિ ન વિન્દન્તિ ક્ષત્ત્રિયાસ્તુ તદા કૃતાઃ ॥
બ્રાહ્મણાનાં વચઃ કાર્યં રાજભિઃ સતતોત્થિતૈઃ

ધર્મમર્થં ચ કામં ચ તેષાં વાચિ પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
બ્રાહ્મણાનાં તુ વાક્યેન નિગ્રહાનુગ્રહાવુભૌ ॥

લોકે કાર્યૌ ભૂમિભૃતા ભૂતિકામેન નિત્યદા ॥
રાજા બ્રાહ્મણવાક્યેન યઃ કુર્યાચ્છાસનાદિકમ્

સમ્યગ્વાપ્યથવાસમ્યક્તેન નાકે મહીયતે ॥
ઉલ્લંઘ્ય શાસ્ત્રં નૃપતિર્યો યથારુચિ વર્તતે

સ રામ નરકં યાતિ સુકૃતેનાપિ કર્મણા ॥
યત્ર બ્રાહ્મણવાક્યાનિ ન કરોતીહ યો નરઃ।

ન તત્ર દોષવાન્વિપ્રો રાજા દોષેણ લિપ્યતે ॥
બ્રાહ્મણં દશવર્ષં ચ શતવર્ષં ચ ભૂમિપમ્

પિતાપુત્રૌ વિજાનીયાદ્બ્રાહ્મણસ્તુ તયોઃ પિતા ॥
યસ્ય રાજ્ઞસ્તુ વિષયે બ્રાહ્મણઃ સીદતિ ક્ષુધા ॥
તસ્ય સીદતિ તદ્રાષ્ટ્રં દુર્ભિક્ષવ્યાધિતસ્કરૈઃ

તસ્માત્પૂજ્યા નમસ્કાર્યાસ્સં વિભાજ્યાસ્તથા દ્વિજાઃ ॥
રાજ્ઞા સર્વપ્રયત્નેન લોકદ્વયમભીપ્સતા

યદ્બ્રાહ્મણાસ્તુષ્ટતમા વદન્તિ તદ્દેવતાઃ પ્રત્યભિનન્દયન્તિ ॥
તુષ્ટેષુ તુષ્ટાઃ સતતં ભવન્તિ પ્રત્યક્ષદેવેષુ પરોક્ષદેવાઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિ૦ખણ્ડે મા૦ સં૦ રામં પ્રતિ પુષ્કરવાક્યે બ્રાહ્મણપ્રશંસાવર્ણનંનામ દ્વાત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ

2.33
॥ પુષ્કર ઉવાચ ॥
સાધ્વીનાં પાલનં કુર્યાત્પૂજનં ચ મહીપતિઃ ॥
એકપત્ન્યઃ સ્ત્રિયઃ સર્વા ધારયન્તિ જગત્ત્રયમ્

ભર્તૃવ્રતા ભર્તૃપરા ભર્તૃપૂજનતત્પરા ॥
યા તુ સ્ત્રી સા દિવં યાતિ સહ ભર્ત્રા દ્વિજોત્તમ

।
એકપત્ન્યસ્તુ યદ્દુઃખં સહન્તે દ્વિજ સાનુગાઃ ॥
તેન તાઃ સ્વર્ગમાસાદ્ય સુખમાયન્ત્યનેકધા

તાસાં પ્રભાવો હિ મહાંસ્તેજશ્ચૈવાતિદુઃસહમ ॥।
ન કોપનીયા નોપેક્ષ્યા નૈવ તાશ્ચ વિમાનયેત્

નાહૂયેદપરાધેષુ દણ્ડ્યસ્તાસાં પતિર્ભવેત્ ॥
પુત્રો વાપ્યથવા નીતૌ નૈવ રાજા પ્રભુઃ ક્વચિત ॥।

નૈવ સાધ્વી વિનિર્દિષ્ટા કેવલોપસ્થરક્ષણાત્ ॥
વિપ્રિયં નાચરેત્કિઞ્ચિત્પત્યુઃ સાધ્વીતિ સા સ્મૃતા

કર્મણા મનસા વાચા ભર્તુઃ પ્રિયહિતૈષિણી ॥
યા નારી સા સ્મૃતા સાધ્વી પતિપૂજનતત્પરા

નમસ્કાર્યાશ્ચ પૂજ્યાશ્ચ વન્દનીયાશ્ચ ભાર્ગવ ॥
રાજ્ઞા સર્વપ્રયત્નેન તથા લોકૈશ્ચ સર્વશઃ

અનાથાં ચ તથા સાધ્વીં બિભૃયાત્પાર્થિવોત્તમઃ ॥
તસ્યૈ યદ્દીયતે દાનં તદનન્તં પ્રકીર્તિતમ્

સાધ્વીનામપમાનેન કુલં દહતિ પૂરુષઃ ॥
તાસાં સમ્પૂજનાદ્રામ સ્વકુલં ચોન્નતિં નયેત્

ન ધનેન ન ધાન્યેન ન શીલેન ન બન્ધુભિઃ ॥
ન યજ્ઞૈર્દક્ષિણાવદ્ભિર્નાધીતેન તથૈવ ચ

અકુલાનિ કુલાન્યાહુઃ કિન્તુ સ્ત્રીણાં વિચેષ્ટિતૈઃ ॥
યેષુ સાધ્વ્યઃ સ્ત્રિયો રામ કુલેષુ કુલધૂર્વહાઃ ॥ ।

મહાકુલાનિ તાનીહ કૃશાન્યપિ ધનૈર્યદિ ॥
પુત્રાણામપિ તત્પુત્રં સાધ્વી યસ્યારણિર્ભવેત્

હવ્યેષુ સાધ્વીતનયં તથા કવ્યષુ યોજયેત્ ॥
તત્રાલ્પસ્યાપિ દાનસ્ય મહત્પુણ્યં પ્રકીર્તિતમ્

ગાયત્રી તુ યથા રામ યથા ગઙ્ગા સરિદ્વરા ॥
પાવની કીર્તનાદેવ તથા સાધ્વી વરાઙ્ગના

રામાસ્તુ ભૃગુશાર્દૂલ ન પ્રદુષ્યન્તિ કર્હિચિત્ ॥
માસિમાસિ રજસ્તાસાં દુષ્કૃતાન્યપકર્ષતિ

સોમસ્તાસાં દદૌ શૌચં ગન્ધર્વઃ શિક્ષિતાં ગિરમ્ ॥
અગ્નિશ્ચ સર્વમેધ્યત્વં તસ્માન્નિષ્કલ્મષાઃ સ્ત્રિયઃ

બ્રાહ્મણાઃ પાદતો મેધ્યા ગાવો મેધ્યાસ્તુ પૃષ્ઠતઃ ॥
અજાશ્વૌ મુખતો મેધ્યૌ સ્ત્રિયો મેધ્યાસ્તુ સર્વતઃ

યામયો યાનિ ગેહાનિ શપન્ત્યપ્રતિપૂજિતાઃ ॥
તાનિ કૃત્યાહ તાનીવ વિનશ્યન્તિ સમન્તતઃ

સ્ત્રિયઃ શ્રિયશ્ચ ગેહેષુ ન વિશેષોઽસ્તિ કશ્ચન ॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પૂજનીયાઃ સદા સ્ત્રિયઃ

મિથ્યા ન સાધ્વી ભવતીહ લોકે ભવત્યથાસ્મિન્નપરે ચ રામ ॥
સાધ્વ્યસ્તથા પૂજ્યતમા પ્રદિષ્ટા લોકેષુ સર્વેષુ ચરાચરેષુ

॥
ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે સાધ્વીમાહાત્મ્યં નામ ત્રયસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ ॥

2.34
રામ ઉવાચ ॥ ॥
સાધ્વીનાં શ્રોતુમિચ્છામિ દેવ ધર્માનશેષતઃ ॥
સાધ્વ્યો હિ નાર્યો લોકાનામાધાર ઇહ કીર્તિતઃ

॥ પુષ્કર ઉવાચ ॥ ॥
એતદેવ પરં રામ રામાણાં ધર્મકારણમ્ ॥
યદાસાં સર્વકાર્યેષુ નિત્યં હિ પરતન્ત્રતા

બાલ્યે પિતુર્વશે તિષ્ઠેત્પાણિગ્રાહસ્ય યૌવને ॥
પુત્રાણાં ભર્તરિ પ્રેતે ન સ્ત્રી સ્વાતન્ત્ર્યમર્હતિ

પિત્રા ભર્ત્રા સુતેનેહ નેચ્છેદ્વિરહમાત્મનઃ ॥
તેષાં ચ વિરહેણ સ્ત્રી ગર્હ્યે કુર્યાદુભે કુલે

સદા પ્રહૃષ્ટયા ભાવ્યં ગૃહકાર્યે ચ દક્ષયા ॥
સુસંસ્કૃતોપસ્કરયા વ્યયે ચામુક્તહસ્તયા

યઃ પ્રદદ્યાત્પિતા ત્વેનાં તદભાવેપિ કારકઃ ॥
તં શુશ્રૂષેત જીવન્તં સંસ્થિતં ન તુ લંઘયેત્

મઙ્ગલાર્થં સ્વસ્ત્યયનં યજ્ઞશ્ચાસાં પ્રજાયતે ॥
પ્રયુજ્યતે વિવાહેષુ પ્રદાનં સ્વામિકારિતમ્

અનૃતાવૃતુકાલોક્તે મન્ત્રસંસ્કારકૃત્પતિઃ ॥
સુખં નિત્યં દદાતીહ પરલોકે ચ યોષિતઃ

વિશીલઃ કામવૃત્તો વા ગુણૈર્વા પરિવર્જિતઃ ॥
ઉપચર્યઃ સ્ત્રિયા સાધ્વ્યા સતતં દેવવત્પતિઃ

નાસ્તિ સ્ત્રીણાં પૃથગ્યજ્ઞો ન વ્રતં નાપ્યુપોષિતમ્ ॥
પતિં શુશ્રૂષતે યત્તુ તેન સ્વર્ગે મહીયતે

પાણિગ્રાહસ્ય સાધ્વી સ્ત્રી જીવતો વા મૃતસ્ય વા ॥
પતિલોકમભીપ્સન્તી નાચરેત્કિઞ્ચિદપ્રિયમ્

કામં તુ ક્ષપયેદ્દેહં પુષ્પમૂલફલૈઃ શુભૈઃ ॥
ન તુ નામાપિ ગૃહ્ણીયાત્પત્યૌ પ્રેતે પરસ્ય તુ

આસીતામરણાત્ક્ષાન્તા નિયતા બ્રહ્મચારિણી ॥
યો ધર્મ એકપત્નીનાં કાઙ્ક્ષન્તી તમનુત્તમમ્

અનેકાનિ સહસ્રાણિ સુમુગ્ધબ્રહ્મચારિણામ્ ॥
દિવઙ્ગતાનાં વિપ્રાણામકૃત્વા કુલસન્તતિમ્

મૃતે ભર્તરિ સાધ્વી સ્ત્રી બ્રહ્મચર્યે વ્યવસ્થિતા॥
સ્વર્ગં ગચ્છત્યપુત્રાપિ યથા તે બ્રહ્મચારિણઃ

અપત્યલોભાદ્યા તુ સ્ત્રી ભર્તારમતિવર્ત્તતે ॥
સેહ નિન્દામવાપ્નોતિ પરલોકાચ્ચ હીયતે

નાન્યોત્પન્ના પ્રજાસ્તીહ ન ચાપ્યન્યપરિગ્રહા ॥
ન દ્વિતીયશ્ચ સાધ્વીનાં કશ્ચિદ્ભર્તોપદિશ્યતે

પતિં હિત્વા નિકૃષ્ટં સ્વં ચોત્કૃષ્ટં યા નિષેવતે॥
નિન્દ્યૈવ લોકે ભવતિ પરપૂર્વેતિ ચોચ્યતે

વ્યભિચારાત્તુ ભર્તુઃ સ્ત્રી લોકાન્પ્રાપ્નોતિ નિન્દિતાન્ ॥
શૃગાલયોનિં ચાપ્નોતિ પાપરોગૈશ્ચ પીડ્યતે

પતિં યા નાભિચરતિ મનોવાગ્દેહસંયતા ॥
ઇહાગ્ર્યાં કીર્ત્તિમાપ્નોતિ પરલોકે ચ શસ્યતે

પત્યુરભ્યધિકં નારી નોપવાસવ્રતં ચરેત્ ॥
અનાયુષ્યં દ્વિજશ્રેષ્ઠ પત્યુસ્તસ્યાસ્તદુચ્યતે

દેવતારાધનં કુર્યાત્કામં વા બ્રાહ્મણોત્તમ ॥
નારી પતિવ્રતા રામ પ્રાપ્તાનુજ્ઞાં તુ ભર્ત્તૃતઃ

નારી ખલ્વનનુજ્ઞાતા પિત્રા ભર્ત્રા સુતેન વા ॥
વિફલં તદ્ભવેત્તસ્યા યત્કરોત્યૌર્ધ્વદૈહિકમ્

સ્ત્રીણાં પૂજ્યતમા લોકે દેવતાગૃહવાસિનામ્ ॥
યા સ્તાઃ સમ્પૂજનીયાઃ સ્યુસ્તાસામેવ યથાવિધિ

તાસાં ચ પૂજનં કાર્યં વિદિતં સ્વામિનસ્તથા ॥
અન્યથા ચેત્પ્રવર્ત્તેત નિર્ગ્રાહ્યા સા પ્રકીર્તિતા

ગત્વાન્યપુરુષં નારી નરકં પ્રતિપદ્યતે ॥
કૂટશાલ્મલિમિત્યુક્તં યાવદાભૂતસમ્પ્લવમ્

ગર્હિતા ચ તથા પત્યુર્નરકં યાતિ ભાર્ગવ ॥
દશવર્ષસહસ્રાણિ તથૈવાપ્રિયવાદિની

સર્વાવસ્થાસ્વપિ સ્ત્રીષુ ન વધો વિદ્યતે દ્વિજ ॥
પરેણ શઙ્કિતામેનાં સંયતાં વાસયેદ્ગૃહે

હૃતાધિકારાં મલિનાં પિણ્ડમાત્રોપજીવિનીમ્ ॥
પરિભૂતામધઃશય્યાં વાસયેદ્વ્યભિચારિણીમ્

મૂલકર્મ ન કર્ત્તવ્યં કથઞ્ચિદપિ યોષિતા ॥
મૂલકર્મરતા નારી કલ્પં નરકમાવસેત

દૌર્ભાગ્યં મહદાપ્નોતિ તત્ર યત્રાભિજાયતે ॥
યા ચ નારી સપત્નીનાં કુર્યાદ્દૌર્ભાગ્યકારણમ્

કુહકૈઃ પશ્યતિ સાપિ કલ્પાનાં નરકે દ્વિજ ॥
પુંસ્ત્વમૂલં તથા લક્ષ્મોં પત્યુર્હિંસતિ સા તથા

યક્ષરક્ષઃપિશાચાનાં મૂલકર્મરતા સદા ॥
વશ્યો ભવતિ લોકેષુ ભર્તા તસ્યાસ્તથૈવ ચ

નારી કૃત્વા પતિં વશ્યં સતતં મૂલકર્મણા ॥
લભતેન્તે તુ દૌર્ભાગ્યં ભૂતૈર્વા ભક્ષ્યતે ધ્રુવમ્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન મૂલકર્મ વિવર્જયેત્ ॥
આત્માનમથ ભર્તારં નાશયેન્મૂલકર્મણા

બ્રાહ્મણી ન પિબેન્મદ્યં ન ચ વિટ્ક્ષત્રિયસ્ત્રિયઃ ॥
સુરાં પિબેયુર્ધર્મજ્ઞ તત્પાનાન્નાશમાપ્નુયુઃ

તતો ભવતિ ધર્મજ્ઞ જલૌકા રક્તપાયિકા ॥
કલ્પાવશેષં સકલં તેન ઘોરેણ કર્મણા

પરવેશ્મરુચિર્ન સ્યાન્ન સ્યાત્કલહશાલિની ॥
ન ચ તિષ્ઠેત્તથા દ્વારિ ન ચ રામ ગવાક્ષકે

મણ્ડનં વર્જયેન્નારી તથા પ્રોષિત ભર્તૃકા ॥
દેવતારાધનપરા ભવેદ્ભર્તૃહિતે રતા

ધારયેન્મઙ્ગલાર્થાય કિઞ્ચિદાભરણં તથા ॥
ન જાતુ વિધવા વેષં કદાચિદપિ કારયેત્ ॥૪૦।
પતિવ્રતા તુ યા નારી સહ ભર્ત્રા દિવઙ્ગતા ॥
કલ્પાવશેષં મુદિતા પૂજ્યતે ત્રિદશાલયે

પતિવ્રતાં સવર્ણાં સ્ત્રીં દ્વિજાતિઃ પૂર્વમારિણીમ ॥
દાહયેદગ્નિહોત્રેણ યજ્ઞપાત્રૈશ્ચ ધર્મવિત્

ભાર્યાયૈ પૂર્વમારિણ્યૈ દત્ત્વાગ્નીનન્ત્યકર્મણિ ॥
પુનર્દારક્રિયાં કુર્યાત્પુનરાધાનમેવ ચ

મૃતે ભર્તરિ યા સાધ્વી પુત્રમાશ્રિત્ય ભાર્ગવ ॥
તપસા શાતયેદ્દેહં તેન સ્વર્ગે મહીયતે

પતિપક્ષે નરં કઞ્ચિત્પુત્રાભાવે સમાશ્રયેત્ ॥
બિભૃયાદ્ધિ સ ચાપ્યેનાં ભોજનાચ્છાદનૈઃ સદા

પતિપક્ષે સમુચ્છિન્ને પિતૃપક્ષઃ પ્રભુઃ સ્ત્રિયઃ ॥
વિષમસ્થાપિ ભર્તવ્યા પિતૃપક્ષે સ્વબન્ધુભિઃ

મૃતં ભર્તારમાદાય યદિ વાથ પતિવ્રતા ॥
પ્રવિશેદ્દ્વિજશાર્દૂલ જ્વલિતં જાતવેદસમ્

તિસ્રઃ કોટ્યોર્દ્ધકોટી ચ યાનિ લોમાનિ માનવે ॥
તાવન્ત્યેવ શતાબ્દાનિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે

વ્યાલગ્રાહી યથા સર્પં બિલાદુદ્ધરતે બલાત્ ॥
એવં ભર્ત્તારમાદાય સહ તેનૈવ ગચ્છતિ ॥ ૪૯ ।
સદ્વૃત્તમધ્યાપયિતું ગતાનાં સ્ત્રીણાં વિયોગક્ષતકાતરાણામ્ ॥
તાસાં મૃતે જીવિતવલ્લભે હિ નાગ્નિપ્રવેશાદપરો હિ ધર્મ

।
ઇતિ વિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે મા૦ સં૦ રામં પ્રતિ પુષ્કરોપાખ્યાને સ્ત્રીધર્મો નામ ચતુસ્ત્રિંશત્તમોધ્યાયઃ

2.35
રામ ઉવાચ ॥ ॥
સ્ત્રીણાં પૂજ્યતમા લોકે દેવતાસ્ત્વં પ્રકીર્તય ॥
તાસાં કાલં વિધાનં ચ ફલં પૂજનતસ્તથા

પુષ્કર ઉવાચ ॥
શ્રિયઃ સમ્પૂજનં કાર્યં સ્ત્રીભિસ્તુ સતતં ગૃહે ॥
પુપ્પાર્ઘમાલ્યનૈવેદ્યધૂપદીપાનુલેપનૈઃ

ગૃહસમ્માર્જનં રામ તથા તસ્યોપલેપનમ્ ॥
પુષ્પોપહારકરણં સુધાશુક્લત્વમેવ ચ

સર્વમેતદ્વિજાનીયાચ્છ્રિયઃ સમ્પૂજનં દ્વિજ ॥
સ્નાનાનુલેપનં યચ્ચ ગન્ધવર્ણાવધારણમ્

સુવર્ણતા ચ નારીણાં શ્રિયઃ સમ્પૂજનાદ્ભવેત્ ॥।
અષ્ટમીષુ ચ સર્વાસુ પૂજનીયાપ્યશોકિકા

ગન્ધમાલ્યનમસ્કારધૂપદીપાદિભિસ્તથા ॥
તસ્મિન્નહનિ યા ભુઙ્ક્તે નક્તં તૈલવિવર્જિતમ્

ભવત્યથ વિશોકા સા યત્રયત્રાભિજાયતે ॥
અષ્ટમીષુ ચ સર્વાસુ ન ચેચ્છક્નોતિ ભાર્ગવ

પ્રોષ્ઠપદ્યાં વ્યતીતાયાં યા સ્યાત્કૃષ્ણાષ્ટમી દ્વિજ ॥
તસ્યામવશ્યં કર્ત્તવ્યા દેવ્યાઃ પૂજા યથાવિધિ

અપામિવ ત્રિલોકેષુ પ્રકૃતિઃ સ્ત્રીષુ ચોચ્યતે ॥
યા પ્રેરયતિ કર્માણિ લોકેષુ દ્વિજસત્તમ ॥

તસ્યાં સમ્પૂજનં કાર્યં શુક્લાં પઞ્ચદશીં તથા ॥
માલ્યાનુલેપનૈઃ શુક્લૈર્ધૂપેન ચ સુગન્ધિના

રક્તવસ્ત્રપ્રદાનેન દીપદાનેન ચાપ્યથ ॥
વૈદલૈશ્ચ તથા ભક્ષ્યૈર્ભોજ્યૈશ્ચોષ્યૈસ્તથૈવ ચ

પૂજયિત્વા ચ તાં દેવીં ભોક્તવ્યં નિશિ ભાર્ગવ ॥
યદિ પઞ્ચદશીં સર્વાં ન શક્નોતિ કદાચન ॥।

દેવ્યાઃ સમ્પૂજનં કાર્યમવશ્યમપિ કાર્તિકે ॥
ઉપાર્તિં પૂજયેદ્યા તુ સા તુ નારી પતિવ્રતા

સદા ધર્મરતા સાધ્વી લોકે ભવતિ ભાર્ગવ ॥
નાશુભે ચ મતિસ્તસ્યાઃ કદાચિદપિ જાયતે

એકાદશીં તથા કૃષ્ણાં ફાલ્ગુને માસિ ભાર્ગવ॥
શુદ્ધે દેવસ્ય કર્ત્તવ્યા પૂજા ધર્મભૃતાં વર

પૂજનાચ્છન્દોદેવસ્ય તનયં ગુણવર્જિતમ્ ॥
ન પ્રાપ્નોતિ તથાઽપ્નોતિ ગુણવન્તમસંશયમ્

ગન્ધમાલ્યાદિભિર્ભક્ત્યા તથા વૈ વાસ્તુદેવતામ્ ॥
એકાદશીં તથા પ્રાપ્ય ચૈત્રશુક્લસ્ય પૂજયેત્

સંપૂજ્ય તાં મહાભાગ ગૃહભઙ્ગો ન જાયતે ॥
શુક્લાષ્ટમીં તુ સમ્પ્રાપ્ય માસિ ભાદ્રપદે તથા

દૂર્વાપ્રતાનં લુપ્પેત્તદુત્તરાશાભિગામિનમ્ ॥
પૂજયેદ્ગૃહમાનીય ગન્ધમાલ્યાનુલેપનૈઃ

ફલમૂલૈસ્તથા રામ ધૂપદીપૌ વિવર્જયેત્ ॥
અગ્નિપક્વં તથા સર્વં ન નિવેદ્યં કથઞ્ચન

ભોક્તવ્યં ચ તથા રામ વહ્નિપાકવિવર્જિતમ્ ॥
દૂર્વાંકુરસ્થાં સમ્પૂજ્ય વિધિના યૌવનશ્રિયમ્

યૌવનં સ્થિરમાપ્નોતિ યત્રયત્રાભિજાયતે ॥
સોપવાસા તુ યા નારી કૃષ્ણપક્ષસ્ય કાર્તિકે

દ્વાદશ્યાં પૂજયેદ્વિષ્ણું ગાં સવત્સામનન્તરમ્ ॥
ગન્ધમાલ્યનમસ્કારધૂપદીપાન્નસમ્પદા

નૈવેદ્યં ગોરસં સર્વં વર્જનીયં પ્રયત્નતઃ ॥
ભોક્તવ્યં ચ ન ધર્મજ્ઞ દોગ્ધવ્યા નૈવ ચાર્જુને

ગાવઃ પ્રાપ્નોતિ કૃત્વૈવં નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
ધેનું તાં યદિ વિપ્રાય પ્રદદાતિ યથાવિધિ

સ્વર્ગલોકમથાસાદ્ય ન તતો વિનિવર્તતે ॥
કાર્તિકે ચ તથા માસિ કૃત્તિકાયાં ચ પૂજનમ્

કર્તવ્યં ગન્ધકલશૈર્ગન્ધમાલ્યાનુલેપનૈઃ ॥
ભક્ષ્યૈશ્ચ પરમાન્નૈશ્ચ કુલ્માષૈઃ પર્પટૈસ્તથા

શક્ત્યા વસ્ત્રૈશ્ચ ધર્મજ્ઞ મહારઞ્જનરઞ્જનૈઃ ॥
ગુડેન મધુના ચૈવ સિતયા લવણેન ચ

આર્દ્રકેણેક્ષુણા ચૈવ તથા કાલોદ્ભવૈઃ ફલૈઃ॥
સર્વૈશ્ચ વિવિધૈરન્નૈર્ગન્ધૈર્નાનાવિધૈસ્તથા

પાનકૈશ્ચ તથા હૃદ્યૈઃ પૂજનીયાશ્ચ કૃત્તિકાઃ ॥
સહ ચન્દ્રમસા રામ તેન સૌભાગ્યમશ્નુતે

નારી ચ રૂપલાવણ્યે ધર્મે ચાગ્ર્યાં તથા મતિમ્ ॥
અવૈધવ્યં ચ ધર્મજ્ઞ યત્રયત્રાભિજાયતે

લવણસ્ય તુલાં કૃત્વા મહારઞ્જનરંજિતે ॥ ॥।
વસ્ત્રે વસ્ત્રેણ તેનાથ સાલઙ્કારાં સિતચ્છવિમ્

કૃત્વા પિણ્ડં હરિદ્રાક્તં કૃત્તિકાનાં નિવેદયેત્ ॥
ગ્રાહયેદ્બ્રાહ્મણં તાં ચ પ્રાપ્તે ચન્દ્રોદયે તથા

અનેન કર્મણા નારી સૌભાગ્યં મહદશ્નુતે ॥
પુરુષોઽપ્યથ વૈ શુદ્ધો સૌભાગ્યં મહદશ્નુતે ॥
કૃત્તિકાપ્રતિપાદે તુ તાસાં કૃત્વૈવ પૂજનમ્

।
યા ભુઙ્ક્તે ગોરસપ્રાયં કૃત્વા બ્રાહ્મણપૂજનમ્ ॥
સપ્ત જન્માન્તરાણ્યેવ સૌભાગ્યં રૂપમેવ ચ

સ્વર્ગે તુ ભોગાનાપ્નોતિ સહ ભર્ત્રા તુ સા શુભા ॥

પ્રાપ્ય પઞ્ચદશીં રામ તથા શુક્લાં ચ કાર્તિકીમ્ ॥
કાર્તિકં કાર્તિકીં રામ ગૃહભિત્તૌ સમાલિખેત્

ઉપદ્વારં ગૃહાદ્બાહ્યં નાનાવર્ણૈસ્તુ વર્ણકૈઃ ॥
ગૃહોપકરણં શક્ત્યા તયોશ્ચૈવાભિતો લિખેત્

પીઠખડ્ગાસનાદ્યત્ર શકટોલૂખલાદિકમ્ ॥
તતસ્તૌ પૂજયેન્નારી નાનાભક્તિપરા શુચિઃ

ગન્ધમાલ્યનમસ્કારધૂપદીપાન્નસમ્પદા ॥
ઇક્ષુણેક્ષુવિકારૈર્વા વિશેષેણ ચ પૂજયેત્

તયોસ્તુ પૂજનં કૃત્વા મત્સ્યં ચ સિકતાયુતમ્ ॥ ॥
શુક્તિનેત્રં ન્યસેત્ક્ષીરે તચ્ચ દદ્યાદ્દ્વિજાતયે

તતશ્ચ નક્તં ભુઞ્જીત તિલતૈલવિવર્જિતમ્ ॥
અનયોઃ પૂજનાદ્રામ ગૃહભઙ્ગં ન ચાપ્નુયાત્

પતિવ્રતા મહાભાગ દીર્ઘમાપ્નોતિ જીવિતમ્ ॥
કાર્તિકે ચ તથા માસિ સાર્ધં ચન્દ્રમસા સદા

રોહિણ્યાં રોહિણીપૂજા કર્તવ્યા વિધિના દ્વિજ ॥
સર્વૈરવિધવાચિહ્નૈર્લવણેન ચ ભૂરિણા

ગન્ધમાલ્યનમસ્કારધૂપદીપાન્નસમ્પદા ॥
તથા કુંકુમરક્તેન શક્ત્યા ભાર્ગવ વાસસા

સૌભાગ્યં પરમાપ્નોતિ કૃત્વૈતત્પરમાઙ્ગના ॥
શુક્લપક્ષત્રયોદશ્યાં યા ચ નારી પતિવ્રતા

પૂજયેત્સોપવાસા ચ કામદેવમતન્દ્રિતા ॥
પટ્ટવર્ણકવિન્યાસં તસ્ય ભાર્યા તથા પતિમ્

ગન્ધમાલ્યનમસ્કારધૂપદીપાન્નસમ્પદા ॥
ગુડેન મધુના ચૈવ સિતયા ચાર્દ્રકેણ ચ

લવણેન રસૈશ્ચાન્યૈર્ગન્ધૈઃ સસ્યૈઃ પૃથક્પૃથક્ ॥
ભક્ષ્યૈર્નાવિધૈશ્ચૈવ કુંકુમાર્દ્રેણ વાસસા

ગન્ધતોયામ્બુપૂર્ણેન દ્રુમપલ્લવશાલિના ॥
પૂર્ણકુમ્ભેન ભવ્યેન માલ્યકણ્ઠેન ભાર્ગવ

કામદેવાય નો દદ્યાદ્યદમ્લં કિઞ્ચિદેવ તુ ॥
તતશ્ચ પશ્ચાદ્ધોક્તવ્યં સર્વમમ્લવિવર્જિતમ્

સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ કામપૂજાવિધાયિની ॥
અથ ચેન્નૈવ શક્નોતિ સર્વાં રામ ત્રયોદશીમ્

ચૈત્રશુક્લેન સર્વાસાં ફલમાપ્નોત્યસંશયમ્॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ચૈત્રશુક્લત્રયોદશીમ્

કામસ્ય પૂજા કર્તવ્યા સર્વકામપ્રદાયિની ॥
કામદેવં સમભ્યર્ચ્ય કાર્યમાત્માભિપૂજનમ્

કુંકુમાઙ્કૈસ્તથા વસ્ત્રૈર્ગન્ધમાલ્યવિભૂષણૈઃ ॥
ભર્તારં પૂજયેત્પશ્ચાન્નારી તુ કૃતમણ્ડના

કુકુમાંકેન વસ્ત્રેણ ગન્ધમાલ્યૈર્મનોહરૈઃ ॥
પુરુષોઽપિ સમભ્યર્ચ્ય કામદેવમસંશયમ્

સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
તથા શુક્લચતુર્થીષુ ગૌરીપૂજા સદા ભવેત્

સ્નાતાભિઃ સોપવાસાભિઃ સૂર્યસ્યોદયનં પ્રતિ ॥
ગન્ધમાલ્યનમસ્કારધૂપદીપાન્નસમ્પદા

ગુડેન સિતયા ચાપિ મધુના ચાર્દ્રકેણ ચ ॥
સર્વૈશ્ચાવિધવાચિહ્નૈર્લવણેન ચ ભૂરિણા

ચતુર્થીદ્વિતયે પૂજ્યા સર્વશક્ત્યા વિશેષતઃ ॥
આષાઢેઽપ્યથવા માસિ માઘે ચાપ્યથવા દ્વિજ

ચતુર્ણામપિ કુણ્ડાનાં મધ્યે સૂર્યાંશુસેવિની ॥
આષાઢે સોપવાસા તુ તૃતીયાયાં તથા વસેત્

ન તસ્યા દુર્લભં લોકે કિઞ્ચિદ્ભવતિ ભાર્ગવ ॥
માઘેઽપ્યુપોષિતા માસિ રાત્ર્યન્તે તુહિનોત્કરૈઃ

શુક્લીકૃત્યાખિલાન્યઙ્ગાન્યધ્યાસ્તે શયનં યયા ॥
તતશ્ચ શીતતોયેન પશ્ચાત્સ્નાનં સમાચરેત્ ॥

સાપિ કામાનવાપ્નોતિ યાન્રામ મનસેચ્છતિ॥
પતિવ્રતા સદા લોલા સુભગા રૂપસંયુતા

ધર્મપ્રિયા ચ ભવતિ ગૌરીપૂજનતત્પરા ॥
આષાઢે દાડિમં પુષ્પં મધૌ કર્પાસસમ્ભવમ્

નિવેદ્ય સર્વમાર્યાયૈ સૌભાગ્યં મહદશ્નુતે ॥
શક્રાણી ચ તથા પૂજ્યા માસિ ભાદ્રપદે ભવેત્ ॥

સ્ત્રીણાં ગૌરીવિધાનેન સર્વકામપ્રદા હિ સા ॥
પ્રોષ્ઠપદસ્ય માસસ્ય ચતુર્થ્યાં દ્વિજસત્તમ

શક્રાણીપૂજનં કૃત્વા નાકપૃષ્ઠે મહીયતે ॥
પૂજાતિથિષુ સર્વાસુ રામ બ્રાહ્મણપૂજનમ્

કર્તવ્યં યચ્ચ નૈવેદ્યં દેયં તત્સુભગાસુ ચ ॥
અનભ્યર્ચ્ય તથા ગૌરીં ગૌરીદીપં પ્રપશ્યતિ ॥

દૌર્ભાગ્યં મહદાપ્નોતિ વર્જિતં તસ્ય દર્શનમ્ ॥
ગૌરીપૂજનકામા સ્ત્રી તસ્મિન્નહનિ યા દ્વિજ

સ્નાનમુષ્ણામ્બુના કુર્યાત્સાપિ સૌભાગ્યમશ્નુતે ॥
સમ્પૂજ્ય વિધિના ગૌરીં યત્રયત્રાભિજાયતે

રૂપલાવણ્યસૌભાગ્યયુક્તા ભવતિ ચાપ્યથ ॥
નિત્યં ચાવિધવા રામ તથૈવ ચ પતિવ્રતા

એતાઃ પૂજ્યતમા સ્ત્રીષુ દૈવતાસ્તાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
અતઃ પરં તુ યા કુર્યાત્સતીમાર્ગવિવર્જનમ્

હિંસાત્મકમનિર્દિષ્ટમશુદ્ધં વા દ્વિજોત્તમ ॥
દેવતારાધનં સા તુ ચિરં નરકમૃચ્છતિ

તતસ્તુ ચાપ્યનાયુષ્યં ગ્રહભૂતવિવર્ધનમ્ ॥
હિંસાત્મકા તુ યા નારી દેવતારાધને રતા

મૂલકર્મરતા ભર્ત્રા સા વિવાહ્યા ભૃગૂત્તમ ॥
પૌંશ્ચલ્યાદપિ નારીણાં રામ હિંસા વિવર્જિતા

સ્ત્રીસ્વભાવં શુભં રામ સૌમ્યત્વં માર્દવં દયા ॥
નિર્દયા રાક્ષસી રામ પિશાચી વા દ્વિજોત્તમ

અથવા સર્વમુત્સૃજ્ય પતિપૂજનતત્પરા ॥
કેશવારાધનં કુર્યાચ્છ્રિયશ્ચ પુરુષર્ષભ

તેનૈવ સર્વમાપ્નોતિ યત્કિઞ્ચિત્પરમૃચ્છતિ ॥
અફલં સર્વમેવ સ્યાદ્ભર્ત્રનુજ્ઞાં વિના કૃતમ્

કેશવારાધનં રામ તથાપિ સફલં સ્ત્રિયઃ ॥
સર્વભૂતાનિ ગોવિન્દો ભર્તા નાન્યસ્તુ યોષિતઃ ॥
ભર્ત્રનુજ્ઞાં વિના તસ્માત્તતઃ પૂજા વિધીયતે

નારાયણઃ પૂજ્યતમો હિ લોકે નારાયણઃ સર્વગતઃ પ્રધાનઃ ॥
નારાયણારાધનતત્પરા સ્ત્રી કામાનવાપ્નોતિ ન સંશયોઽત્ર

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે રામં પ્રતિ પુષ્કરવાક્યે સ્ત્રીદેવતાપૂજનનિરૂપણં નામ પઞ્ચત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ