વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.85

વજ્ર ઉવાચ ॥
શુભો વાપ્યશુભો વાપિ કથં કાલો મહીતલે ॥
જ્ઞાયતે ભાર્ગવશ્રેષ્ઠ તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
કૃત્તિકા યામ્યવાયવ્યે નાગવીથ્યુત્તરોત્તરે ॥
ગજવીથીહ્યુદઙ્મધ્યે પ્રાજાપત્યાદયસ્ત્રયઃ

ઐરાવણે હ્યુદગ્ભાગે અહોરાત્રચતુષ્ટયમ્॥
મધ્યે વરે તથા વીથી ફલ્ગુની ઋક્ષયોર્દ્વયોઃ

મધ્યેમધ્યે તુ ગોવીથી અજાદ્યં ભચતુષ્ટયમ્ ॥
મધ્યયામે જરદ્ગઃ સ્યાત્ત્રિતયં શ્રવણાદિકમ્

યામ્યોત્તરેણ તુ મૃગા હસ્તચિત્રે પ્રકીર્તિતે ॥
અજાદક્ષિણમધ્યે તુ વિશાખા મૈત્રયોસ્સ્મૃતાઃ

આવિકાયામ્યયામ્યે તુ શક્રાદ્યં ભચતુષ્ટયમ્ ॥
વૈશ્વાનરપથં પ્રાહુસ્તમેવાત્યન્તદારુણમ્

ઉદયાસ્તમયાભ્યાં ચ ચારેણ ચ તથા ગ્રહાઃ ॥
ઉત્તરાસુ શુભાઃ પ્રોક્તા દક્ષિણાસ્ત્વશુભાવહાઃ

સુપ્રભારશ્મિમન્તશ્ચ નાગવીથ્યાં યદા ગ્રહાઃ ॥
ન તદસ્તિ શુભં લોકે યત્ર પશ્યન્તિ માનવાઃ

વિરશ્મયો વિવર્ણાશ્ચ વૈશ્વાનરપથાશ્રિતાઃ ॥
ન તદસ્તિ શુભં રામ યન્ન કુર્યુર્જગત્ત્રયે

રોહિણીશકટં ભિન્દ્યુર્ગ્રહા યદિ ભવેત્તદા ॥
નાશઃ પ્રજાનાં કૂરશ્ચ વિશેષેણાત્ર લક્ષ્યતે

સૌરારસૂર્યાઃ ક્રૂરાસ્તુ તથા ક્ષીણશ્ચ ચન્દ્રમાઃ॥
કૂરૈર્યુક્તો બુધશ્ચૈવ રાહુઃ કેતુસ્તથૈવ ચ

શેષાસ્સૌમ્યગ્રહાઃ પ્રોક્તા મુનિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ ॥
રોહિણી કૃત્તિકા પિત્ર્યં વૈષ્ણવં મૈત્રમેવ ચ

પીડયન્તો ગ્રહા હન્યુર્દિશં વરુણપાલિતામ્॥
પૂર્વસ્યાં દિશિ દૃશ્યન્તે સર્વતારાગ્રહા યદિ

પ્રાચ્યાનાં તુ તદા રાજ્ઞાં ભવેત્પીડા સુદારુણા ॥
મધ્યે ચ યદિ દૃશ્યન્તે મધ્યદેશનિવાસિ નામ્

વારુણ્યાં યદિ દૃશ્યંતે તાં દિશં પીડયન્તિ ચ ॥
હીનાધિકં ચરન્તશ્ચ વ્યભ્રે વાઽદર્શનં ગતાઃ

ધૂમાયન્તો જ્વલન્તો વા વેદયન્તિ મહદ્ભયમ્ ॥
એકાન્તરિતનક્ષત્રગતાઃ સ્યુશ્ચેદ્ગ્રહા દિવિ

માલાનામ ભવેદ્યોગો મધ્યદેશક્ષિતીશહા ॥
પ્રાસશ્ચક્રં ધનુર્વજ્રં સસ્યાનાં ક્ષુદ્રવૃષ્ટિદાઃ ॥

ગ્રહા ભયાવહા નિત્યં શૃઙ્ગાટકપુરોગમાઃ ॥
ભવેયુરેકર્ક્ષગતાસ્ત્રિભિરૂર્દ્ધ્વં યદા ગ્રહાઃ

વિનાશાયૈવ લોકાનાં વિજ્ઞેયાસ્સુમહીક્ષિતામ્ ॥
એકેન યદિ વા દ્વાભ્યાં ગ્રહાભ્યાં સહિતો ગુરુઃ

શનૈશ્ચરો વા દૃશ્યેત તદા દુર્ભિક્ષમાદિશેત્ ॥
ચિત્રાયાં લોહિતો યત્ર મૂલે દેવગુરુસ્તથા ॥

ભાર્ગવશ્ચ શ્રવિષ્ઠાસુ તદા ઘોરં ભયં ભવેત્ ॥
કૃત્તિકાસુ શનૈશ્ચારી વિશાખાસુ બૃહસ્પતિઃ

સ્થિતૌ પ્રજાનાં પીડાયૈ વૃષ્ટિમન્તર્દિવં ભવેત્ ॥
પ્રાગ્દ્વારેષુ ચરન્ભેષુ સૌરો વક્રભિયાદ્યદિ

પૃથિવીં પીડયેત્સર્વાં પૂર્વદેશં વિશેષત ॥
રૌદ્રે હસ્તે તથૈવાપ્યે આહિર્બુધ્ન્યે શનૈશ્ચરઃ

યદોદયં પ્રપદ્યેત તદા નશ્યન્તિ પાર્થિવાઃ ॥
સૌમ્યે ત્વાષ્ટ્રે શ્રવિષ્ઠાસુ સ્થિતે સૌરૈ મહીક્ષિતઃ

સર્વપીડાં સમર્હન્તિ યયા યાન્તિ યમાન્તિકમ્ ॥
પૂર્વાં પરાશાં સંપ્રાપ્તો ભૃગુજીવૌ પરસ્પરમ્

સપ્તમર્ક્ષગતૌ સ્યાતાં તદત્ર દેવો ન વર્ષતિ ॥
અપર્વણિ શશાઙ્કાર્કૌ ત્વષ્ટાનામ મહાગ્રહઃ

આવૃણોતિ તમઃ શ્યામઃ સર્વલોકવિપત્તયે ॥
ઉદયાસ્તમયે ભાનોશ્ચન્દ્રસ્ય ચ યદા ભવેત્

પરિવેષસ્તદા રાજા ક્ષિપ્રં વધમવાપ્નુયાત્ ॥
સકલં ચેદહસ્સૂયો રાત્રિં ચેત્સકલાં શશી

પરિવેષી ભવેદ્રાજા તત્રાપિ વધમર્હતિ ॥
દ્વિસૂર્યે ગગને વૃદ્ધિં ક્ષત્ત્રિયાણાં વિનિર્દિશેત્

દ્વિચન્દ્રે બ્રાહ્મણાનાં તુ ચાધિક્યં પ્રલયાય તુ ॥
ઉદયાસ્તમયૌ યત્ર સોમાર્કૌ રક્તમણ્ડલૌ

ન ચાત્રાભ્રાણિ દૃશ્યન્તે તન્મહાભયલક્ષણમ્ ॥
ચન્દ્રમા જન્મનક્ષત્રં પરિત્યજતિ યસ્ય તુ

શ્યાવો રૂક્ષોપસવ્યં તુ તસ્ય વિદ્યાદુપદ્રવમ્ ॥
અત્યન્તા દર્શને રાહોસ્તથા ચાત્યન્તદર્શને

પ્રજાપીડા વિનિર્દેશ્યા વ્યાધિદુર્ભિક્ષતસ્કરૈઃ ॥
યન્નક્ષત્રગતો રાહુર્ગ્રસતે ચન્દ્રભાસ્કરૌ

તજ્જાતાનાં ભવેત્પીડા યે નરાશ્શાન્તિવર્જિતાઃ ॥
ગ્રહોપસૃષ્ટે નક્ષત્રે ગ્રહણં તુ યદા ભવેત્

તદા પીડા વિનિર્દેશ્યા સૈનિકાનાં નૃપૈસ્સહ ॥
ગૃહીતો રાહુણા ચન્દ્રઃ સૂર્યો વા ગગનાચ્ચ્યુતઃ

ઉલ્કાનિ હન્યાત્તત્રાન્યો રાજા રાજ્યં કરિષ્યતિ ॥
ગૃહીતૌ પરિવેષે તૌ યદા ચન્દ્રદિવાકરૌ

સમન્તાત્પીડ્યતે દેશઃ શસ્ત્રકોપશ્ચ જાયતે ॥
મેઘૈસ્સંછાદ્યતે રાહુસ્ત્વતિવર્ષતિ વા યદા

અકાલજૈસ્તદા રાજ્ઞો ભયં વિદ્યાદુપસ્થિતમ્ ॥
યન્ન ક્ષત્રાગતે સૂર્યે છિદ્રં વૈ સંપ્રપદ્યતે

તજ્જાતઃ પાર્થિવઃ ક્ષિપ્રં યમલોકં ગમિષ્યતિ ॥
તામ્રકુઙ્કુમરૂક્ષાભો ઘૃતહારિદ્રસન્નિભઃ

બન્ધુજીવનિભો ભાનુઃ શિશિરાદ્યેષુ શસ્યતે ॥
અસ્વચ્છવર્ણઃ પરુષો વેપનઃ ખણ્ડમણ્ડલઃ

સચ્છિદ્રે રજસા ધ્વસ્ત ઉલ્કાદ્યુપહતોપિ વા ॥
મણ્ડલાદન્યસંસ્થાનં મેઘૈશ્ચાયુધસન્નિભૈઃ

ઉદયાસ્તમયે ચ્છન્નઃ પાર્થિવાનાં ન શસ્યતે॥
પક્ષાદૌ ચાપસંસ્થાને યુદ્ધં શશિનિ નિર્દિશેત્

લાભસ્તેષાં જયસ્તેષાં યત્ર દૃષ્ટં ભયં તતઃ ॥
સમકોટિવિશાલશ્ચ કિંચિદ્વાપ્યુત્તરોન્નતઃ

માસાદૌ ચન્દ્રમાઃ શસ્તો વામ એવ વિપર્યયઃ ॥
મણ્ડલેનાન્તરીકુર્વઞ્શૃઙ્ગે સા યદિ વા સ્પૃશેત્

તારાગ્રહં તદા કુર્યાદ્ભયં જનપદે શશી ॥
શુક્લપક્ષસ્ય યા વૃદ્ધિર્લોકે ક્ષેમસુભિક્ષદા

સા સિતેતરપક્ષસ્ય પૃથિવ્યાં નૈવ ગમ્યતે ॥
શ્રવણેભ્યુદિતો ભૌમઃ પુષ્યે વક્રમિયાદ્યદિ

પ્રાજાપત્યુદિતશ્ચન્દ્રો નાશાય સ્યાન્મહીક્ષિતામ ॥
ગતાગતં યદા કુર્યાન્મઘામધ્યેન લોહિતઃ

તદા ભવત્યનાવૃષ્ટિઃ પાણ્ડ્યો રાજા વિનશ્યતિ ॥
ફલ્ગુન્યોરુદયં કૃત્વા વક્રઃ સ્યાદ્વૈશ્વદૈવકે

પ્રજાપત્યે પ્રવાસશ્ચ ત્રૈલોક્યં તત્ર પીડ્યતે ॥
ધ્રુવેષુ વૈષ્ણવે મૂલે શાક્રે ચ વિચરન્કુજઃ

ઘોરાં કરોત્યનાવૃષ્ટિં કૃત્તિકાસુ મઘાસુ ચ ॥
કાર્ત્તિકેઽશ્વયુજે પૌષે ચાષાઢે શ્રાવણે બુધઃ

દૃષ્ટો લોકે ભયાય સ્યાન્માઘવૈશાખયોસ્તથા ॥
અકસ્માદ્યત્ર દૃશ્યેત દિવા દેવપુરોહિતઃ

રાજા વા મ્રિયતે તત્ર સ વા દેશો વિનશ્યતિ ॥
અહસ્સર્વં યદા શુક્રો દૃશ્યતેઽથ મહાગ્રહઃ

તદા ત્વગ્ન્યાદિભિર્ગ્રામાન્બાધતે નગરાણિ ચ ॥
કાર્ત્તિકે તુ યદા માસિ કુર્વાતેઽસ્તમયાદયૌ

તદહ્નાં નવતિ પૂર્ણં ભુવિ દેવો ન વર્ષતિ ॥
શનૈશ્ચરો દેશપીડાં દેશનક્ષત્રપીડને

ધ્રુવં કરોતિ રાજેન્દ્ર નિત્યં ચારવશેન તુ ॥
સપ્તાહાન્તર્ગતા યે વૈ દિવ્યપાર્થિવનાભસાઃ ॥
ગ્રહોપરાગે તીવ્રાસ્સ્યુરુત્પાતાઃ સ્વફલેષુ તે

એકસ્મિન્યદિ માસે સ્યાદ્ગ્રહણં ચન્દ્રસૂર્યયોઃ ॥
બ્રહ્મક્ષત્રવિરોધાય વિપરીતવિવૃદ્ધયે

યસ્મિન્દૃશ્યેત નક્ષત્રે વિશાખાયાં પ્રધૂપવત્ ॥
તદ્દેશજાતા પીડા સ્યાદ્બુધકેતુમહાગ્રહાઃ

ઉલ્કાદ્યભિહતે સૂર્યે કેતુભિર્વા વિધૂમિતે ॥
અગસ્ત્યે વા ધ્રુવે વાપિ પ્રજાપીડાં વિનિર્દિશેત

ઉલ્કયાભિહતા રૂક્ષા સ્ફુરણા રજસા યુતાઃ ॥
ઋષયસ્સપ્ત લોકાનાં વિનાશાય ચ ભૂભૃતામ્

કૃત્તિકાભિસ્સહોદેતિ શાંકરી દિશમાશ્રિતઃ ॥
કુમારીપ્રીતિતો હન્યાલ્લોકે નૃપકુમારકાન્

સમાગમે ગ્રહાણાં તુ ચન્દ્રમાઃ શસ્યતે હ્યુદક્ ॥
નક્ષત્રાણાં ચ રાજેન્દ્ર દક્ષિણેન ન શસ્યતે

રાહુઃ કેતુઃ કુજઃ શક્રશ્ચન્દ્રેણ સહયાયિનઃ ॥
બુધો જીવશ્ચ સૌરશ્ચ નાગરા રવિણા સહ

યાયિના વિજિતે પૌરે રાજ્ઞાં સ્યાદ્યાયિનાં જયઃ ॥
યાયિગ્રહે પૌરજિતે પુરા રાજ્ઞાં જયો મૃધે

પૌરેણ વિજિતે પૌરે પૌરૈઃ પૌરક્ષયં વદેત્ ॥
યાયિના યાયિનિ હતે યાયિભ્યો યાયિનાં ક્ષયઃ

ગ્રહાણાં ચેદ્ભવેત્સામ્યં સામ્યં રાજ્ઞાં વિનિર્દિશેત્ ॥
જયાજયૌ નરેન્દ્રાણાં નિર્દેશ્યો ગ્રહવદ્બુધૈઃ

ગ્રહારૂઢશ્ચ્યુતસ્સ્થાનાત્સ્ફુરેણ વિજિતો ગ્રહઃ ॥
વિજિતો જયલિઙ્ગૈશ્ચ કૃષ્ણઃ શ્યામદ્યુતિસ્તથા

ઉદઙ્માર્ગગતિઃ સ્નિગ્ધો વિમલો વિમલપ્રભઃ ॥
બૃહદ્રૂપોતિશુક્રશ્ચ વિજયી કથિતો ગ્રહઃ

ન દેયમેતચ્ચપલસ્ય લોકે ન નાસ્તિકસ્યાધમપૂરુષસ્ય ॥
ગુહ્યં મુનીનામપિ પાર્થિવેન્દ્ર મયેરિતં કાલવિનિશ્ચયં તે

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે મા૦સં૦ ગ્રહશુભાશુભપરિજ્ઞાનવર્ણનં નામ પઞ્ચાશીતિતમોયાયઃ