વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.82

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥। ॥
ભગવાન્વાસુદેવશ્ચ તથા સંકર્ષણઃ પ્રભુઃ ॥
પ્રદ્યુમ્રશ્ચાનિરુદ્ધશ્ચ કૃતાદીનાં ચ દૈવતાઃ ॥

તથા ખણ્ડયુગાનીહ દ્વાદશોક્તાનિ ભૂપતે॥
ષષ્ઠાબ્દે ચ વિવર્તન્તે પઞ્ચાબ્દાનિ પૃથક્પૃથક્

તેષાં તવ પ્રવક્ષ્યામિ દૈવતાંસ્તુ પૃથક્પૃથક્ ॥
વિષ્ણુર્બૃહસ્પતિશ્શક્રો વહ્નિસ્ત્વષ્ટા તથૈવ ચ

અહિર્બુધ્ન્યશ્ચ પિતરો વિશ્વેદેવા નિશાકરઃ ॥
ઇન્દ્રાગ્ની ચૈવ નાસત્યૌ ભગશ્ચૈવ મહાબલઃ

ઇતિ દ્વાદશ તે પ્રોક્તા મયા ખણ્ડયુગેશ્વરાઃ॥
અથ ષષ્ટ્યબ્દનામાનિ નિબોધ ગદતો મમ

વર્તમાને તથા કલ્પે ષષ્ઠે મન્વન્તરે ગતે॥
તસ્યૈવ ચ ચતુર્વિંશે રાજંસ્ત્રેતાયુગે તદા

।
યદા રામેણ સમરે સગણો રાવણો હતઃ ॥
લક્ષ્મણેન તથા રાજન્કુમ્ભકર્ણો નિપાતિતઃ

માઘશુક્લં સમારભ્ય ચન્દ્રાર્કૌ વાસવર્ક્ષગૌ ॥
જીવયુક્તૌ યદા સ્યાતાં ષષ્ટ્યબ્દાદિસ્તદા સ્મૃતઃ

પ્રભવો વિભવઃ શુક્લઃ પ્રમોદશ્ચ પ્રજાપતિઃ॥
વૈષ્ણવે તુ યુગે પઞ્ચ પ્રોક્તાસ્સંવત્સરાશ્શુભાઃ । ૯
અઙ્ગિરા શ્રીમુખો ભાવો યુવા ધાતા તથૈવ ચ॥
અબ્દો જીવયુગે પઞ્ચ યેષામાદ્યાશ્શુભાસ્ત્રયઃ

ઈશ્વરો બહુધાન્યશ્ચ પ્રમાથી વિક્રમો વશઃ॥
શક્રાબ્દાઃ પઞ્ચ નિર્દિષ્ટા યેષામાદ્યાવુભૌ શુભૌ

વહ્નિસ્સ્વભાનુસ્તરણો વારિદશ્ચ તથાઽવ્યયઃ ॥
આગ્નેયાઃ પઞ્ચ નિર્દિષ્ટા દ્વિતીયં તેષ્વશોભનમ્

સર્વજિત્સર્વધારી ચ વિરોધી વિકૃતિઃ ખરઃ ॥
ત્વાષ્ટ્રે પઞ્ચ་ યુગે તેષાં દ્વિતીયં તુ શુભપ્રદમ્

।
નન્દનો વિજયશ્ચૈવ જયઃ કામશ્ચ દુર્મુખઃ ॥
આહિર્બુધ્ન્યે યુગે પઞ્ચ યેષામાદ્યા હિતાસ્ત્રયઃ

હેમમાલી વિલમ્બી ચ વિકારી શર્વરી પ્લવઃ ॥
પૈત્ર્યે પઞ્ચયુગે તેષાં પઞ્ચમશ્ચ શુભપ્રદઃ

શોકકૃચ્છુભકૃત્ક્રોધી વિશ્વાવસુપરાવસૂ ॥
વૈશ્વે પઞ્ચ શુભા વૈષામબ્દૌ રાજન્દ્વિપંચમૌ

પ્લવઙ્ગઃ કીલકસ્સૌમ્યસ્સોમો રોધકૃદેવ ચ ॥
સૌમ્યે પઞ્ચ શુભાવેષાં પ્રથમાનન્તરાવુભૌ

ધાવનં મથનં વીરં રાક્ષસં ચાનલં તથા ॥
ઇન્દ્રાગ્નિદૈવતે પઞ્ચ સર્વે એવ શુભપ્રદાઃ

પિઙ્ગલઃ કાલયુક્તશ્ચ સિદ્ધાર્થો રૌદ્રદુર્મતી ॥
આશ્વિનેઽપિ યુગે પઞ્ચ ચતુર્થસ્તેષુ શસ્યતે

દુન્દુભ્યઙ્ગારકૌ રક્તઃ ક્રોધશ્ચાપિ ક્ષયસ્તથા ॥
ભાગ્યે પઞ્ચ શુભાસ્સર્વે વિશેષેણ તુ પઞ્ચમઃ

।
અતઃ પરં ચારવશાદ્દેવાચાર્યસ્ય પાર્થિવ ॥
દ્વાદશાબ્દાધિપાંસ્તુભ્યં કથયામિ ફલાન્વિતાન્

આગ્નેયક્ષગે જીવે વર્ષં સ્યાદ્વહ્નિદૈવતમ્ ॥
અહિતં તદ્વિનિર્દિષ્ટં ગોદ્વિજાગ્ન્યુપજીવિનામ્

સૌમ્યરૌદ્રોપગે જીવે સૌમ્યવર્ષમુદાહૃતમ્ ॥
ઈતયસ્સકલા યત્ર ચાનાવૃષ્ટિભયં તથા

અદિત્યપુષ્યગે ચાબ્દો વિજ્ઞેયો ગુરુ દૈવતઃ ॥
શુભઙ્કરી હિતો લોકે ક્ષેમારોગ્યસુભિક્ષદઃ

સાર્પપૈત્ર્યોપગે જીવે પૈત્ર્યં વર્પમુદાહતમ્ ॥
હાર્દં વૃષ્ટિપ્રદં લોકે શિવસૌભિક્ષ્યકારકમ્

ફાલ્ગુનીદ્વયહસ્તસ્થે વર્ષં ભાગ્યમુદાહૃતમ્ ॥
ચૌરપ્રાબલ્યકં ઘોરં નારીદૌર્બલ્યકારકમ્

ચિત્રાસ્વાતિગતે જીવે ત્વાષ્ટ્રઃ સંવત્સરઃ શુભઃ ॥
શૂકધાન્યક્ષયકરઃ શિબિધાન્યવિવર્ધનઃ

ઇન્દ્રાગ્નિદૈવતં જીવે વિશાખામૈત્રસંસ્થિતે ॥
યજ્ઞક્રિયાપ્રવૃત્તાનાં હિતં મુદિતમાનવમ્

જ્યેષ્ઠામૂલગતે જીવે શાક્તમબ્દમુદાહૃતમ્ ॥
શૂકધાન્યક્ષયકરં ભૂતાનાં ભયવર્ધનમ્

આષાઢાદ્વયગે જીવે વૈશ્વદેવમુદાહૃતમ્ ॥
નાશુભં ન શુભં લોકે રાજ્ઞાં વિગ્રહકારકમ્

વિષ્ણુવાસવસંસ્થે તુ વૈષ્ણવં પરિકીર્તિતમ્ ॥
ક્ષેમસૌભિક્ષદં લોકે પાષંડિપરિપીડનમ્

પ્રોષ્ઠપદાદ્વયગતે જીવે વારુણસંસ્થિતે ॥
પૂર્વધાન્યપ્રદં ત્વાજં પશ્ચાદ્ધાન્યવિનાશનમ્

પૌષ્ણાશ્વિયામ્યગે જીવે વર્ષં સ્યાદશ્વિદૈવતમ્ ॥
સુવૃષ્ટિક્ષેમદં લોકે સર્વાતઙ્કવિવર્જિતમ્

ચૈત્રશુક્લસમારમ્ભે જગતાં જગદીશ્વર ॥
સર્વં ચક્રે તદા રાજઁસ્તતસ્તસ્મિન્સદા દિને

સંવત્સરેશઃ ક્રિયતે બ્રહ્મણા તુ સદા ગ્રહઃ ॥
નાગો યજ્ઞશ્ચ ધર્મજ્ઞ ગન્ધર્વશ્ચ તથૈવ ચ

સપ્ત ચ્છિન્ને તુ યઃ શ્લેષઃ કલિપાતસમાગણે ॥
આદિત્યાદિસ્સ બોદ્ધવ્યો ગ્રહઃ સંવત્સરાધિપઃ

આદિત્યેન સહાનન્તો નાગો ભવતિ ભૂમિપ ॥
ચિત્રાઙ્ગદશ્ચ ગન્ધર્વો દીર્ઘભદ્રો નિશાચરઃ

સૌમ્યેન વાસુકિર્નાગઃ પૂર્ણભદ્રો નિશાચરઃ ॥
ચિત્રસેનશ્ચ ગન્ધર્વઃ સમાશ્ચામી પ્રકીર્તિતાઃ

ભૌમેન તક્ષકો નાગો મણિભદ્રો નિશાચરઃ ॥
તદા ચિત્રરથો નામ ગન્ધર્વશ્ચાભિષિચ્યતે

બુધેન નાગઃ કાર્કોટો યક્ષભદ્રો નિશાચરઃ ॥
તુમ્બુરુર્નામ ગન્ધર્વઃ સમાસ્વામ્યભિષિચ્યતે

જીવેન નાગઃ પદ્મસ્તુ દીર્ઘબાહુર્નિશાચરઃ ॥
ગન્ધર્વશ્ચ મહાતેજાસ્તથા શાલિશિરઃ પ્રભુઃ ॥

મહાપદ્મસ્તુ શુક્રેણ નાગો ભવતિ ભૂપતે ॥
નારદશ્ચૈવ ગન્ધર્વો મહાબાહુર્નિશાચરઃ

સૌરેણ નાગઃ શઙ્ખસ્તુ મહાકર્ણો નિશાચરઃ ॥
ઊર્ણાયુશ્ચૈવ ગન્ધર્વઃ સમાસ્વામ્યભિષિચ્યતે

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ સમારૂપં મહીપતે ॥
ગ્રહસ્વામિભવં તુભ્યં શેષાસ્સર્વે તદાશ્રયાઃ

તીક્ષ્ણાર્કસ્ત્વલ્પમત્સ્યશ્ચ ગતમેઘોઽતિભાસ્કરઃ ॥
બહુનાગવ્યાધિગણો ભાસ્કરાબ્દો રણાકુલઃ

બહુવર્ષોઽતિસસ્યશ્ચ ગવાક્ષીરપ્રદાયકઃ॥
ચન્દ્રાબ્દઃ કામિનામિષ્ટઃ ચિત્યઙ્કિતમહીતલઃ

અગ્નિતસ્કરરોગાઢ્યો નૃપવિગ્રહદાયકઃ ॥
ગતસસ્યો બહુવ્યાલો ભૌમાબ્દો બાલહા ભૃશમ્

વિપ્રક્ષત્રિયસસ્યાનાં જનાનાં ચ કલાભૃતામ્ ॥
બુદ્ધિપ્રદોઽબ્દો બૌદ્ધસ્તુ બહુસસ્યાકરઃ ક્ષિતૌ

બહુયજ્ઞોઽતિસસ્યશ્ચ ગોગજાશ્વહિતસ્તથા ॥
બહુવૃષ્ટિપ્રદઃ સૌમ્યો જીવાબ્દો દ્વિજપુષ્ટિદઃ

સસ્યાઢ્યો ધર્મબહુલો ગતાતંકો બહૂદકઃ ॥
કામિનાં કામદઃ કામઃ સિતાબ્દો નૃપશર્મદઃ

દુર્ભિક્ષમરકાન્રોગાન્કરોતિ પવનસ્તથા ॥
શનૈશ્ચરાબ્દઃ શોકાંશ્ચ વિગ્રહાણિ ચ ભૂભુજામ્

ક્રમેણ પરિવર્ત્તન્તે પઞ્ચ યાદવ વત્સરાઃ ॥
તેષામધિપતીન્વક્ષ્યે નામાનિ ચ ફલાનિ ચ

પઞ્ચ ભક્તે તુ યચ્છેષં તિષ્ઠેદબ્દગણે ગતે ॥
સંવત્સરાદ્યઃ સંજ્ઞેયો નિત્યં સંવત્સરો બુધૈઃ

આદ્યઃ સંવત્સરો નામ દ્વિતીયઃ પરિવત્સરઃ ॥
ઇડાખ્યશ્ચ તૃતીયોઽત્ર ચતુર્થશ્ચાનુવત્સરઃ ॥
ઇદ્વત્સરાખ્યઃ કથિતઃ તથા ચૈવાત્ર પઞ્ચમઃ

સંવત્સરોઽગ્નિઃ પરિવત્સરોઽર્ક ઇડાભિધાનો ભગવાઞ્છશાઙ્કઃ ॥
બ્રહ્મા સ્વયંભૂરનુવત્સરોઽપિ ઇદ્વત્સરઃ શૈલસુતાપતિશ્ચ

વૃષ્ટિઃ સમાખ્યે કથિતા દ્વિતીયે પ્રભૂતતોયા કથિતા તૃતીયે ॥
પશ્ચાજ્જલં મુઞ્ચતિ યશ્ચતુર્થઃ સ્વલ્પોદકં પંચમમબ્દમુક્તમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે મા૦ સ૦ અબ્દફલનિર્દેશો નામ દ્વ્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ