વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.81

વજ્ર ઉવાચ ॥
ત્વયોદિતાનાં ધર્મજ્ઞ સમાસેન પૃથક્પૃથક્ ॥
કાલસ્યાવયવાનાં ચ શ્રોતુમિચ્છામિ દેવતાઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
પૌરુષં યદહોરાત્રં શ્રુતવાનસિ યાદવ ॥
કાલાત્મા પુરુષસ્તસ્ય સર્વભૂતપતિઃ પ્રભુઃ

કલ્પસ્ય દૈવતં બ્રહ્મા યસ્યેદં સકલં જગત્ ॥
ક્રમાન્મન્વન્તરાણાં તુ મનવસ્તુ ચતુર્દશ

સ્વાયમ્ભુવસ્તુ પ્રથમો મનુઃ સ્વારોચિષસ્તથા ॥
વૈવસ્વતોઽથ સાવર્ણિર્બ્રહ્મપુત્રસ્તથૈવ ચ

ધર્મપુત્રો રુદ્રપુત્રો દક્ષપુત્રશ્ચ યાદવ ॥
રૌચ્યો ભૌત્યશ્ચ વિશ્વાત્મા મનવસ્તુ ચતુર્દશ

વજ્ર ઉવાચ॥
ય એતે ભવતા પ્રોક્તા મનવશ્ચ ચતુર્દશ ॥
નિત્યં બ્રાહ્મે દિને પ્રાપ્તે એત એવ ક્રમાદ્દ્વિજ

ભવન્ત્યુતાન્યે ધર્મજ્ઞ એતન્મે ચ્છિન્ધિ સંશયમ્ ॥
અથવા વર્ત્તમાનેઽસ્મિન્ભવતા મમ કીર્તિતાઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એત એવ મહારાજ મનવસ્તુ ચતુર્દશ ॥
કલ્પેકલ્પે ત્વયા જ્ઞેયા નાત્ર કાર્યા વિચારણા

એકરૂપાસ્ત્રયઃ કલ્પા જ્ઞાતવ્યાસ્સર્વ એવ હિ ॥
ક્વચિત્કિંચિદ્વિભિન્નાશ્ચ માયયા પરમેષ્ઠિનઃ

જ્ઞાતવ્યમેકરૂપત્વમબ્દાનાં ચ તથા ત્વયા ॥
કલ્પેકલ્પે મહારાજ મનૂનાં ચ વિશેષતઃ

વજ્ર ઉવાચ ॥
કલ્પાનાં જનસાદૃશ્યે યુક્તિનૈવોપપદ્યતે ॥
કદાચિદપિ ધર્મજ તત્ર પશ્યામિ કારણમ્

એકસ્મિન્નન્તરે મુક્તિં કલ્પેકલ્પે ગતે દ્વિજ ॥
પ્રભવિષ્યજ્જગચ્છૂન્યં કાલસ્યાદેરભાવતઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
જીવસ્યાન્યસ્ય સર્ગેણ નરે મુક્તિમુપાગતે ॥
અચિન્ત્યશક્તિર્ભગવાઞ્જગન્પૂરયતે સદા

બ્રહ્મણા સહ મુચ્યન્તે બ્રહ્મલોકમુપાગતાઃ ॥
સૃજ્યન્તે ચ મહાકલ્પે તદ્વિધાશ્ચાપરે જનાઃ

તે પ્રાપ્તાઃ પરમં સ્થાનં યેષાં જન્મ ન વિદ્યતે ॥
સમજીવપ્રમાણાશ્ચ સર્વે કલ્પાસ્તથા નૃપ ॥
બ્રહ્મલોકે વિષ્ણુલોકે રુદ્રલોકે ચ યે ગતાઃ

વિષ્ણુલોકાસ્સુબહવો રુદ્રલોકાસ્તથૈવ ચ ॥
શ્વેતદ્વીપગતા યે ચ તેષાં જન્મ ન વિદ્યતે

ન તુ સર્વેષુ રાજેન્દ્ર તેષુ મુક્તિઃ પ્રકીર્તિતા ॥
બ્રહ્મલોકોપરિષ્ટાચ્ચ યે લોકા રૌદ્રવૈષ્ણવાઃ

મયોદિતાસ્તયોર્ગત્વા પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે ॥
મહાકલ્પક્ષયે જીવાઃ સર્વે તં પરમેશ્વરમ્

પ્રાપ્યાપિ વિનિવર્તન્તે વિના જ્ઞાનેન યાદવ ॥
ભૂય એવ તદા લોકાન્સર્ગે સૃજતિ તાન્પ્રભુઃ

કલ્પમધ્ય્રે તુ કલ્પાન્તે જ્ઞાનોજ્ઝિતકલેવરાઃ ॥
પ્રાપ્નુવન્તિ પરં પરં સ્થાનં તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

જીવબીજાન્યસર્ગેણ તત્સ્થાનં પરમેશ્વરઃ ॥
પ્રપૂરયતિ ધર્મજ્ઞ રાજન્કેનાપિ હેતુના

વજ્ર ઉવાચ ॥
કલ્પાનાં સતિ સાદૃશ્યે યો ભેદો ભૃગુનન્દન ॥
તમહં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ર મે કૌતુકં મહત્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
કલ્પાનાં સતિ સાદૃશ્યે શૃણુ ભેદં નરાધિપ॥
સમતીતે યથા કલ્પે ષષ્ઠે મન્વન્તરે ગતે

સપ્તમસ્ય ચતુર્વિંશે રાજંસ્ત્રેતાયુગે તદા ॥
યદા રામેણ સમરે સગણો રાવણો હતઃ

રામેણૈવ તદા રાજન્કુમ્ભકર્ણો નિપાતિતઃ ॥
વર્તમાને તુ યદ્વૃત્તં કલ્પે યદુકુલોદ્વહ

રામસ્ય ચરિતં બદ્ધં તદા વાલ્મીકિના શુભમ્ ॥
અતીતકલ્પે યદ્વૃત્તં મયા તત્કામ્યકે વને

યુધિષ્ઠિરાય કથિતં ધર્મપુત્રાય પાર્થિવ ॥
કલ્પાનાં સતિ સાદૃશ્યે ભેદ એષ તવેરિતઃ

તેષાં સ્વરૂપં ચ તથા તથા રાજન્નનુક્રમમ્ ॥
બ્રહ્મજન્મનિસર્ગાશ્ચ તથા તસ્ય પૃથગ્વિધાઃ

કાર્તિકેયસ્ય લક્ષ્મ્યાશ્ચ તથા દેવસ્ય શૂલિનઃ ॥
એવમાદ્યાઃ પ્રભેદાસ્તુ ત્વયા જ્ઞેયા નુ પાર્થિવ ॥
કલ્પાદીનાં મહારાજ ચાન્યત્રાપિ યદૂદ્વહ

સાદૃશ્યભેદાવિહ ભૂમિપાલ કલ્પસ્યકલ્પસ્ય મયોદિતૌ તે ॥
યુગાદિભિન્નસ્ય ચ દૈવતાનિ વક્ષ્યામ્યતસ્તાનિ નિબોધ રાજન્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે મા૦ સં૦ કલ્પસાદૃશ્યો નામૈકાશીતિતમોઽધ્યાયઃ