વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.8

॥ વજ્ર ઉવાચ ॥
ભગવન્ભારતં વર્ષં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ ॥
કર્મભૂમિષુ મર્ત્યાનાં વર્ષં ભાર્ગવ ભારતમ્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ભારતસ્યાસ્ય વર્ષસ્ય નવ ભેદાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
અષ્ટભિર્ગિરિભિશ્છન્ના યેત્વગમ્યાઃ પરસ્પરમ્

હિમાચલાદાસમુદ્રં ગિરયસ્તે વ્યવસ્થિતાઃ ॥
યામ્યોત્તરેણ રાજેન્દ્ર નામતસ્તાન્નિબોધ મે

સ્વમાલી હેમમાલી ચ શમ્ભુઃ કાર્તસ્વરાકરઃ ॥
વૈડૂર્યપર્વતશ્ચૈવ રાજતો મણિમાન્ભવઃ

ઇન્દ્રદ્યુમ્નઃ કદેતશ્ચ તામ્રવર્ણો ગભસ્તિમાન્ ॥
રાગદ્વેષસ્તથૈવાન્યો ગાન્ધર્વસ્ત્વથ વારુણઃ

તેષાં તુ નવમો મધ્યે દ્વીપો નામ્ના તુ મધ્યમઃ ॥
અસ્મિન્મન્વન્તરે ક્ષિપ્તઃ સાગરૈશ્ચ ચતુર્દિશમ્

વૈડૂર્યપર્વતઃ પૂર્વમુત્તરેણ હિમાચલાત્ ॥
પશ્ચાર્ધે કાઞ્ચનગિરેરુદગેવ ચ લાવણાત્

વેષ્ટિતઃ સાગરઃ સર્વો નાનાસત્ત્વાશ્રયો નૃપ । ॥
હિમાલયઃ સાગરૈસ્તુ કૃતો દેશદ્વયસ્તથા

લવણસ્યોત્તરે પાર્શ્વે સાગરસ્ય ચ દક્ષિણે ॥
પુરી લંકા સન્નિવિષ્ટા યસ્યાં વૈ રાવણો હતઃ

લવણેન ચ સંપૃક્તઃ સમુદ્રો લવણો યતઃ ॥
હિમાચલસ્ય યો ભાગો વર્ષેઽસ્મિન્નૃપ ભારતે ॥1.8.૧ ૦॥
તત્રાસ્તિ શૈલપ્રવરો દ્વિતીયો ગન્ધમાદનઃ ॥
શ્વેતશ્ચ પર્વતશ્રેષ્ઠો મન્દરશ્ચ મહાગિરિઃ

એતે શૈલવરા દૃષ્ટા પાણ્ડવૈશ્ચ મહાત્મભિઃ ॥
હિમાચલસ્ય મધ્યે તુ કૈલાસો નામ પર્વતઃ

હિમવત્યેવ વિખ્યાતો નરનારાયણાશ્રમઃ॥
યત્ર સા બદરી રમ્યા નાનાશકુનિસેવિતા

ઉષ્ણતોયવહા ગઙ્ગા શ્વેતતોયવહા પરા ॥
સુવર્ણસિકતા રાજંસ્તાપસૈરુપશોભિતા

ઇત્યેતે કથિતા દ્વીપાઃ પ્રાધાન્યેન તવાનઘ ॥
એતેષામંતરે દ્વીપાઃ શતશોથ સહસ્રશઃ

ન તે વર્ણયિતું શક્યા વર્ષાણાં તુ શતૈરપિ ॥
વિવર્જયિત્વા ભરતસ્ય વર્ષં વર્ષેષુ સર્વેષુ નરેંદ્રસિંહ ॥
નિરામયા વીતભયા મનુષ્યા વર્ષેષુ સર્વેષુ તથૈવ ચોક્તાઃ

આયુઃપ્રમાણં લભતે હિ રાજન્દ્વીપેષુ સર્વેષુ નરો મયોક્તમ્ ॥
કૃત્વા શુભં કર્મ તુ ભારતેઽસ્મિન્દ્વીપેષુ સર્વેષુ નરાઃ પ્રયાન્તિ ॥ ।

વૃક્ષેષુ તેષાં પ્રભવન્તિ કામાઃ સ્ત્રિયશ્ચ તેષામપિ રૂપવત્યઃ ॥
દણ્ડશ્ચ તેષાં ચ ન દાણ્ડિકોઽસ્તિ સન્માર્ગગાસ્તેઽપિ તથા ચ રાજન્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ભારતવર્ષવર્ણનં નામાઽષ્ટમોઽધ્યાયઃ