વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.67

રામ ઉવાચ ॥।
વૈષ્ણવં ચાપરત્નં તત્કિમર્થં ભવતા કરે ॥
ન્યસ્તં ચ તન્મે ભગવંશ્ચાપરત્નં ચ કીદૃશમ્

શઙ્કર ઉવાચ ॥
માયા હિ વૈષ્ણવી રામ યયા સંમોહિતાઃ પુરા ॥
દેવાશ્ચ ઋષયશ્ચૈવ ગત્વાન્તઃ પ્રણતાઃ સ્થિતા

યજતાં પરમાધારં દેવં કમલસંભવમ્ ॥
ભૂતભવ્યભવિષ્યસ્ય પ્રભું લોકનમસ્કૃતઃ ॥

દેવા ઊચુઃ ॥
વાસુદેવસ્ય દેવસ્ય મહાદેવસ્ય ચાપ્યથ ॥
અન્તરં જ્ઞાતુમિચ્છામઃ કઃ કસ્માદતિરિચ્યતે

શઙ્કર ઉવાચ ॥
એવમુક્તસ્સુરૈઃ સર્વૈરૃષિભિશ્ચ પિતામહૈઃ ॥
વિહસ્યોવાચ તાન્સર્વાંસ્તયોર્ગત્વા પરસ્પરમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
જનયધ્વં સુરાઃ સર્વે વિરોધમૃષિભિસ્સહ ॥
વિરોધે તુ સમુત્પન્ને તયોર્યુદ્ધં ઉપસ્થિતે

જ્ઞાસ્યધ્વમન્તરં દેવાસ્તયોર્નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ ॥
શઙ્કર ઉવાચ ॥
એવમુક્તાઃ સુરાઃ સર્વે સાર્ધમૃષિગણૈસ્તદા

આવયોર્જનયામાસુર્વિરોધં ભૃગુનન્દન ॥
વિષ્ણોરાધિક્યમન્વિચ્છંસ્તસ્ય માયાવિમોહિતાઃ

કૃતવાનસ્મિ દૈવેન દેવ વાક્યેન વિગ્રહમ્ ॥
પ્રભાવદર્શનાર્થાય ત્વાવયોર્વિગ્રહે તદા

આસન્નમભવદ્યુદ્ધં સર્વસત્ત્વભયઙ્કરમ્ ॥
આવયોર્ભૃગુશાર્દૂલ તદા યુદ્ધે ઉપસ્થિતે

આજગામાથ તં દેશં બ્રહ્મા શુભચતુર્મુખઃ ॥
દેવા બ્રહ્મર્ષયશ્ચૈવ તથા રાજર્ષયોઽમલાઃ ॥૧ ૧ ॥
સર્વેષાં સમવેતાનામાવયોર્યુદ્ધસંગરે ॥
ઉવાચ વચનં બ્રહ્મા સર્વલોકનમસ્કૃતઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ન કર્તવ્યં જગન્નાથૌ યુદ્ધં પરમદારુણમ્ ॥
યુષ્મદ્યુદ્ધેન સકલં નશ્યતીદં જગત્ત્રયમ્

ગૃહીતં ચાપરત્નં યત્સ્વયં દેવેન ચક્રિણા ॥
તદારોપયતાં શૂલી શૂલિચાપં જનાર્દનઃ

જ્ઞાસ્યામિ ચાન્તરં દેવૌ ચાપારોપણકર્મણા ॥
શઙ્કર ઉવાચ ॥
એવમુક્તે મમ કરાદ્ધનુર્જગ્રાહ કેશવઃ ॥
આરોપિતું ન મે શક્તિઃ સર્વયત્નેન ચાભવત્

તતશ્ચ ગતમોહેન મયા જ્ઞાતો મહેશ્વરઃ ॥
જ્ઞાત્વા વિસૃષ્ટચાપેન સ્તુતશ્ચ ભગવાંસ્તદા

નમોઽસ્તુ તે દેવવરાપ્રમેય નમોઽસ્તુ તે સર્વગુણાન્તરાય ॥
નમોઽસ્તુ તે દેવગણાર્ચિતાય નમોઽસ્તુ તે સર્વગુણોત્તરાય

ઉન્મેષમાત્રેણ તવાપ્રમેય દિનં સમગ્રં પ્રપિતામહસ્ય ॥
નિમેષમાત્રેણ નિશા પ્રદિષ્ટા યસ્યાં સમાદાય જગત્સ શેતે

ન કારણં વેદ્મિ તવેશ સૃષ્ટૌ સંહારકાર્યં ચ તથા ન વેદ્મિ ॥
આદ્યં ન મધ્યં ન તથૈવ ચાન્તં ત્વમેક ઈશઃ પુરુષઃ પુરાણઃ

સર્વેષુ ભૂતેષુ તથા સ્થિતસ્ત્વં સર્વાણિ ભૂતાનિ તથા તવેશ ॥
ભૂતાન્તરસ્થોઽપિ ન ભૂતસંસ્થ આશ્ચર્યમેતન્મમ દેવદેવ

ભૂતાન્તરસ્થોપિ ન ભૂતનાથઃ ભૂતાર્જિતૈઃ કર્મભિરાપ્યસે ત્વમ્ ॥
કર્માણિ સર્વાણિ જગત્ત્રયસ્ય ધર્મે સદા યન્મહદદ્ભુતં તત્

ગન્ધઃ પૃથિવ્યાં ચ રસોઽપ્સુ દેવ વાયૌ યથા સ્પર્શગુણસ્ત્વદીયઃ ॥
રૂપં તથાગ્નૌ ગગને ચ શબ્દો ગુણા સમગ્રાસ્તવ ભૂતસંઘે

મનોગતસ્ત્વં ચ તથા વિતર્કો બુદ્ધૌ ગતસ્ત્વં ચ વિનિશ્ચયોઽત્ર ॥
ચિદ્રૂપમાત્મન્યથ દેવદેવ અવ્યક્તસંસ્થસ્ય ગુણત્રયસ્ત્વમ્

ત્વમેવ ભૂતાનિ ચ તદ્ગુણાશ્ચ મૂર્તેર્વિભિન્નોસિ ન ભૂતભિન્નઃ ॥
તત્ત્વાનિ સર્વાણિ ચ તદ્વ્યતીતઃ ત્વમેવ દેવઃ પુરુષઃ પ્રદિષ્ટઃ

તવેચ્છયા સ્યાત્સકલા ત્રિલોકી તવેચ્છયા દેવ તથા વિનશ્યેત્ ॥
ઇત્થંવિધસ્યાનઘ કર્મણસ્તે સ્તુતિઃ કથં સ્યાત્પરમસ્ય ધામ્નઃ

એવં સ્તુતો દેવવરો મયાસાવુવાચ માં દેવગણસ્ય મધ્યે ॥
યોઽહં સ દેવઃ પરમેશ્વરસ્ત્વં યોઽહં સ દેવઃ પ્રપિતામહશ્ચ

આશ્રિત્ય મૂર્તિત્રિતયં મયેદં કર્મત્રયં શઙ્કર સાધ્યતે વૈ ॥
ઉત્પત્તિનાશૌ પરિપાલનં ચ કાલત્રયે શઙ્કર દેવકાર્યાત્

મૂર્તિર્મમોગ્રા જગતાં તવેયં સંહારકાર્યાર્થમુદીર્ણદર્પા ॥
ત્પ્રભુર્ભવઃ કારણકારણાનાં પૂજ્યશ્ચ સર્વેશ્વર સર્વદેવૈઃ

યે ત્વાં નમસ્યન્તિ જગત્પ્રધાનં ભક્તિં પરા યે ચ વહન્તિ તુભ્યમ્ ॥
ભક્ત્યા ચ નિત્યં તવ પૂજયન્તિ સ્થાનં હિ તેષાં સુલભં મદીયમ્

મદીયમેતદ્ભુવિ ચાપરત્વં પ્રદીયતાં ભાર્ગવનન્દનાય ॥
ઋચીકપુત્રાય ગુણાધિકાય તસ્માત્સમાદાસ્યતિ તસ્ય પુત્રઃ

સ તેન ચાપેન નિહત્ય શત્રૂન્કૃત્વા ચ લઘ્વીં વસુધાં સુરેશ ॥
તચ્ચાપરત્નં ભુવિ રાઘવાય પ્રદાસ્યતે રામ ઇતિ શ્રુતાય

કૃત્વા સ રામોપિ હિ તેન કર્મ પ્રદાસ્યતે તદ્વરુણાય ચાપમ્ ॥
તસ્માત્સમાદાસ્યતિ ફાલ્ગુનોઽપિ દેવાર્થકાર્યૈકરતિર્મહાત્મા

સ્વં ચાપરત્નં જનકાય દેહિ નિમીતિનામ્ના ભુવિ શબ્દિતાય ॥
તેનાપિ ચાપેન સ તત્પ્રસૂતો રાજા મહત્કર્મ કરિષ્યતીતિ

...દુક્ત્વા ભગવાન્મહાત્મા જગામ કાષ્ઠાં મનસસ્ત્વભીષ્ટામ્ ॥
મયા તથા તે ભુવિ ચાપરત્ને દ્વિજપ્રધાન ક્ષિતિપેષુ દત્તે

યદ્વૈપ્ણવં ચાપવરં પિતુસ્તે ન્યસ્તં કરે વાસુકિતુલ્યરૂપમ્ ॥
તદ્દેવકાર્યેણ વિના ન શક્યં કેનાપ્યધિજ્ય યુધિ રામ કર્તુમ્

અજ્ઞાતવસ્તુરચિતં સુરકાર્યદક્ષં ગોવિન્દબાહુવિટપાશ્રયલબ્ધમાનમ્ ॥
ન્યસ્તં પુરા પિતૃકરે તવ યુદ્ધશૌણ્ડ ચેત્થં મયા હરિવચઃ પ્રસમીક્ષ્ય રામ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે મા૦સં૦ વૈષ્ણવધનુઃપ્રાદુર્ભાવો નામ સપ્તષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ