વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.63

॥ શઙ્કર ઉવાચ ॥
પાદપીઠાન્તકં કર્મ કૃત્વા પ્રાગુક્તમઞ્જસા ॥
નિવેદ્ય દર્પણં દેવે તતો માત્રાં નિવેદયેત

બીજૈસ્તુ પરિધાનાર્થં પ્રયતઃ સુસમાહિત ॥
તૈલમુદ્વર્તનં ચૈવ ચમસીં ચાપ્યનન્તરમ્

તતો નિષ્પુંસનં કૃત્વા દેયાન્યાચમનાનિ ચ ॥
રોપ્રં કાલીયકં ચૈવ તથા વૈ બીજપૂરકમ્

વર્ણકં તગરં ચૈવ પ્રિયઙ્ગું ગૌરસર્ષપાઃ ॥
સર્વૌષધીર્વૃક્ષબીજં સર્વગન્ધાંશ્ચ ભાર્ગવ

રત્નોદકં ચ વિવિધં સ્નાનીયમુદકં તથા ॥
સ્નાનીયં ચ તતો રામ સુસુગન્ધં ચ દાપયેત્

તતઃ સુઘર્મણાર્થીયાઃ કલશા સુમનોહરા ॥
સ્વલંકૃતા પ્રદાતવ્યા ફલપલ્લવપૂરિતાઃ

પુષ્પગન્ધયુતા રામ પવિત્રેણ પવિત્રિતાઃ ॥
શુભાનાં તીર્થસરિતાં રામ પુણ્યજલૈઃ શુભૈઃ॥

યથાવિભવતસ્તેષાં બહુત્વમપિ કારયેત્ ॥
તસ્મિન્કાલે તથા કાર્યે ક્ષ્વેડિતોત્કૃષ્ટનિઃસ્વનમ્

જયશબ્દં ચ વિપુલં શઙ્ખભેરીવિમિશ્રિતમ્॥
ઉદકગ્રહણાર્થીય તતો દદ્યાચ્ચ શાટકમ્

તતો રામ પ્રદાતવ્યં ધૌતવાસાયુગં શુભમ્ ॥
તતસ્તુ પૂર્ણકલશમાસનાનાં પ્રદક્ષિણમ્ ॥1.63.૧ ૦॥
કૃત્વા રામ ક્ષિપેદ્વેદ્યાં પુષ્પપલ્લવશોભિતમ્॥
તતસ્ત્વાચમનીયં ચ પૂર્વવદ્વિનિવેદયેત્

મઙ્ગલાનિ ચ મુખ્યાનિ તતો દદ્યાદ્વિચક્ષણઃ ॥
સત્યાસનસ્થં દેવેશમર્ચયિષ્યામ્યતઃ પરમ્

સ્નાનાસનાનિ ત્યજ્યન્તામિત્યેવં પરિકીર્તયેત્ ॥
માર્ગત્રયાદથારભ્ય પાદપીઠાન્તકં પુનઃ

કર્તવ્યં સકલં કર્મ ત્વાવાહનવિસર્જનમ્ ॥
તતોઽનુલેપનં દદ્યાદ્વ્યજનેન ચ વીજયેત્

તતશ્ચ વીટકં દદ્યાત્તથા કૂર્ચપ્રસાદનમ્ ॥
વસ્ત્રં વિભૂષણં ચૈવ પુષ્પાણિ વિવિધાનિ ચ

વેષ્ટનં ચ સ્રજં ચૈવ કઙ્કણં ચ મનોહરમ્ ॥
તથા રમ્યં પ્રતિસરં સુપિષ્ટં ચ તથાઞ્જનમ્

દર્પણં ચોપચારં ચ પ્રદીપં ધૂપમેવ ચ ॥
તથૈવાચમનીયં ચ ગીતવાદ્યસ્વરં તથા

પુણ્યાહજયશબ્દં ચ સ્તોત્રોદીરણમેવ ચ ॥
તથૈવોપાનહૌ દેયે છત્રં ચામરમેવ ચ

યાનં ચ વાહનં ચૈવ પતાકાશ્ચ ધ્વજાનિ ચ ॥
ભોગાનાં પૂરણાર્થીયાં તતો માત્રાં નિવેદયેત્

ભોગાનાં સર્જનં કૃત્વા યથાશક્તયા દ્વિજોત્તમ ॥
અવિદ્યમાના યે ભોગા માત્રાસ્વેવ પ્રકલ્પયેત્

એવમભ્યર્ચ્ય દેવેશં સર્વભોગૈસ્સમાહિતઃ ॥
અર્ચયેન્મધુપર્કેણ પશુયાગો ન ચેદ્ભવેત્

પશુયાગાભિગમને મધુપર્કો વિધીયતે ॥
અભ્યર્ચ્ય મધુપર્કેણ તતસ્ત્વન્યેન પૂજયેત્

।
અત્રાસનાન્યપીચ્છન્તિ કેચિદપ્યપરાણિ તુ ॥
આદૌ સ્થાલીં ચ તેનાથ પ્રદદ્યાદર્હણીં તતઃ

અન્નં હરિતકોપેતં ભક્ષ્યં વ્યઞ્જનસંયુતમ્ ॥
નિવેદ્ય દર્પણં દદ્યાત્તથા નિષ્પુંસનં તતઃ

કૃત્વા હ્યાચમનીયં તુ માત્રાં ચ તદનન્તરમ્ ॥
તતસ્તુ સંવિભાગાર્થં દાતવ્યં ત્વર્હણં તતઃ ૯॥
ભૂયો નિવેદયેદન્નં પૂર્વવત્સુસમાહિતઃ ॥
દર્પણં ચ તતો દદ્યાત્પાદ્યં નિષ્પુંસનં તતઃ ॥ ૨૬ ॥।
દત્ત્વા ચાચમનીયં ચ શાટકં ચ નિવેદયેત્ ॥
હસ્તનિષ્પુંસનાર્થાય માત્રાં ચ તદનન્તરમ્

નિવેદ્ય પશ્ચાત્તામ્બૂલં દેવં વહ્નૌ સમર્ચયેત્ ॥
વહ્નિસંપૂજનં કૃત્વા કાર્યકારિસમર્પણમ્

અતિથીનાં તતઃ કાર્યં ભર્તવ્યાનાં ચ ભાર્ગવ ॥
તતોઽનુયાગકાલે તુ પવિત્રેણ સમુત્ક્ષિપેત્

આસનં ભાજનં ચૈવ સાન્નં પ્રયતમાનસઃ ॥
ઉપવિશ્ય તતઃ પશ્ચાત્પ્રભવેનાપ્યયેન ચ

ઇદમગ્નેતિમન્ત્રેણ પ્રાચ્યાં ગ્રાસાષ્ટકં ભવેત્ ॥
તતસ્તુ પ્રયતો ભૂત્વા વિશેદ્દેવગૃહં તતઃ

ઇજ્યાકાલાનુસંધાનં તતઃ કુર્યાત્સમાહિતઃ ॥
કુર્યાત્સ્વન્યાયકાલસ્ય ચોપાદાનમનન્તરમ્

વિસર્જનં તતઃ કુર્યાત્પ્રયતેનાન્તરાત્મના ॥
ઇજ્યાકાલવિધિસ્ત્વેષ મયા તે રામ કીર્તિતઃ

ભગવાન્વાસુદેવસ્તુ દેવસ્સંકર્ષણસ્તતઃ ॥
પ્રદ્યુમ્નશ્ચાનિરુદ્ધશ્ચ પ્રભાવોઽયમુદાહૃતઃ

સંકર્ષણસ્તથાવ્યક્ત આત્મા પ્રદ્યુમ્ન ઉચ્યતે ॥
દેવસ્તત્ત્વગતસ્સર્વં અનિરુદ્ધો મહાયશાઃ

સ નાથસ્સર્વલોકાનાં સૃષ્ટિસંહારકારકઃ॥
(પુરુષોઽપિ તથા સત્ય અચ્યુતશ્ચ દ્વિજોત્તમ

ભગવાન્વાસુદેવશ્ચ ત્વવ્યયોઽયમુદાહૃતઃ ॥
ચત્વાર એતે ધર્મજ્ઞ વાસુદેવાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

ભગવચ્છબ્દવાચ્યાશ્ચ સર્વભૂતભવોદ્ભવાઃ ॥
યઃ પરઃ પુરુષો રામ વાસુદેવઃ પ્રકીર્તિતઃ

ભગવચ્છબ્દવાચ્યશ્ચ સર્વભૂતભવોદ્ભવઃ ॥
શેષતત્ત્વં ગતઃ સર્વમનિરુદ્ધો મહાયશાઃ

।
સ નાથઃ સર્વલોકાનાં સૃષ્ટિસંહારકારણઃ ॥ )
તદેતત્પઠ્યતે સૂક્તે પૌરુષે દ્વિજસત્તમ

પાદોઽસ્ય વિશ્વા ભૂતાનિ ત્રિપાદસ્યામૃતં દિવિ ॥
ભુજિઃ પ્રીતિસ્તથૈવાર્ચિઃ પ્રાણસ્તર્પણમર્હણમ્

નિવેદનઞ્ચાચમનમષ્ટધા મન્ત્રનિર્ણયઃ ॥
મન્ત્રેણ ચાર્હણાન્તેન પ્રદદ્યાદર્હણં પુનઃ

તથૈવાચમનાન્તેન દેયમાચમનં ભવેત્ ॥
પ્રાશનાન્તેન મન્ત્રેણ તર્પણં વિનિવેદયેત્

પ્રતિગ્રહેષુ માત્રાસુ પાદુકાસુ ચ દર્પણે ॥
છત્રે ચ વાલવ્યજને તાલવૃન્તે તથૈવ ચ

ઉપાનત્સુ તથા યાને વાહનેષુ ભૃગૂત્તમ ॥
અબ્ધિધ્વજેષુ ચ તથા પતાકાસુ ચ કીર્તિતાઃ

શેષાણાં કામભોગાનાં નિત્યં સંકીર્તયેત્તુ વૈ ॥
સર્વત્રપ્રીણનં કાર્યમેતાવાન્મન્ત્રનિર્ણયઃ

દેવાનાં પાદપીઠાનાં કલશાનાં તથૈવ ચ ॥
વહ્નેસ્તથાસનાનાં ચ ચતુષ્ટ્વં વિનિવર્તતે

કલશાસનવહ્નીનાં સંકરં તુ ન કારયેત્ ॥
તથૈવ પદપીઠાનાં તેષાં ચિહ્નં ચ કારયેત્

પ્રાપણે મધુપર્કે ચ માત્રાસુ ચ ભૃગૂત્તમ ॥
સુમનસ્તુ સદા રામ યત્નઃ કાર્યઃ સમર્ચને

સૌમનસ્યં પરં રામ દેવદેવે નિવેદિતમ્ ॥
યસ્માત્તુ વર્તતે તસ્માત્પ્રોક્તાઃ સુમનસઃ સદા

માં ત્રાસ્યતિ ભયાદ્ઘોરાત્તસ્માન્માત્રા પ્રકીર્તિતા ॥
પ્રાપયિષ્યતિ ચ સ્થાને નિત્યં દુઃખવિવર્જિતે

યસ્માત્તસ્માદ્દ્વિજશ્રેષ્ઠ પ્રોક્તં પ્રાપણકં સદા ॥
પરમં યત્પરં રામ મધુસંજ્ઞં તદુચ્યતે

તદાપ્યતે યદા તેન મધુપર્કસ્તદા સ્મૃતઃ ॥
ઇજ્યાવિધાનોઽયમુદીરિતસ્તે સમાસતો ભાર્ગવવંશચન્દ્ર ॥
અતઃ પરં રામ નિબોધ પુણ્યં સ્વાધ્યાયકાલે ગદતો મમાદ્ય

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શઙ્કરગીતાસુ ઇજ્યાકા લવિધિર્નામ ત્રિષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ