વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.53

રામ ઉવાચ ॥
વરાહં નરસિંહં ચ વામનં ચ મહેશ્વર॥
ત્વત્તોઽહં શ્રોતુમિચ્છામિ પ્રાદુર્ભાવાન્મહાત્મનઃ

શઙ્કર ઉવાચ॥
અદિતિશ્ચ દિતિશ્ચૈવ દ્વે ભાર્યે કશ્યપસ્ય ચ ॥
અદિતિર્જનયામાસ દેવાનિન્દ્રપુરોગમાન્

દિતિશ્ચ જનયામાસ દ્વૌ પુત્રૌ ભીમવિક્રમૌ ॥
હિરણ્યાક્ષં દુરાધર્ષં હિરણ્યકશિપું તથા

તતોઽભિષિક્તવાઞ્છક્રં દેવરાજ્યે પ્રજાપતિઃ ॥
દાનવાનાં તથા રાજ્યે હિરણ્યાક્ષં બલોત્કટમ્

અભિષિચ્ય તયોઃ પ્રાદાત્સ્વર્ગં પાતાલમેવ ચ॥
પાતાલં શાસતિ તથા હિરણ્યાક્ષે મહાસુરે

ધરાધારા ધરાં ત્યક્ત્વા ખમુત્પેતૂ રયાત્પુરા॥
પક્ષવન્તો મહાભાગ નૂનં ભાવ્યર્થચોદિતાઃ ॥

ધરાધરપરિત્યક્તા ધરા ચલનિબન્ધના ॥
યદા તદા દૈત્યપુરં સકલં વ્યાપ્તમમ્ભસા

દૃષ્ટ્વૈવ સ્વપુરં વ્યાપ્તમમ્ભસા દિતિજોત્તમઃ ॥
સૈન્યમુદ્યોજયામાસ જાતશઙ્કઃ સુરાન્પ્રતિ

ઉદ્યુક્તેન સ સૈન્યેન દૈત્યાનાં ચતુરંગિણા ॥
વિજિત્ય ત્રિદશાઞ્જન્યે આજહાર ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥

હૃતાધિકારાસ્ત્રિદશા જગ્મુઃ શરણમઞ્જસા ॥
દેવરાજં પુરસ્કૃત્ય વાસુદેવમજં વિભુમ્

ત્રિદશાઞ્છરણં પ્રાપ્તા ન્હિરણ્યાક્ષવિવાસિતાન્॥
સંયોજ્યાઽભયદાનેન વિસસર્જ જનાર્દનઃ

વિસૃજ્ય ત્રિદશાન્સર્વાઞ્ચિન્તયામાસ કેશવઃ ॥
કિન્નુ રૂપમહં કૃત્વા ઘાતયિષ્યે સુરાર્દનમ્

તિર્યઙ્મનુષ્યદેવાનામવધ્યઃ સ સુરાન્તકઃ ॥
બ્રહ્મણો વરદાનેન તસ્માત્તસ્ય વધેપ્સયા

નૃવરાહો ભવિષ્યામિ ન દેવો ન ચ માનુષઃ ॥
તિર્યગ્રૂપેણ ચૈવાહં ઘાતયિષ્યામિ તં તતઃ

એતાવદુક્ત્વા સંગેન નૃવરાહોઽભવત્પ્રભુઃ ॥
ચૂર્ણિતાઞ્જનશૈલાભસ્તપ્ત જામ્બૂનદામ્બરઃ

યમુનાવર્ત્તકૃષ્ણાઙ્ગઃ તદાવર્તતનૂરુહઃ ॥
તદોઘ ઇવ દુર્વાર્ય્યસ્તત્પિત્રા તેજસા સમઃ

તત્પ્રવાહ ઇવાક્ષોભ્યસ્ત ત્પ્રવાહ ઇવૌઘવાન્ ॥
તત્પ્રવાહામલતનુસ્તત્પ્રવાહમનોહરઃ

સજલાઞ્જનકૃષ્ણાઙ્ગઃ સજલામ્બુદસચ્છવિઃ ॥
પીતવાસાસ્તદા ભાતિ સવિ દ્યુદિવ તોયદઃ

ઉરસા ધારયન્હારં શશાઙ્કસદૃશચ્છવિઃ ॥
શુશુભે સર્વભૂતાત્મા સબલાક ઇવામ્બુદઃ

શશાઙ્કલેખાવિમલે દંષ્ટ્રે તસ્ય વિરેજતુઃ ॥
મેઘાન્તરિતબિમ્બસ્ય દ્વૌ ભાગૌ શશિનો યથા

કરાભ્યાં ધારયન્ભાતિ શઙ્ખચક્રે જનાર્દનઃ ।
ચન્દ્રાર્કસદૃશે રામ પાદચારીવ પર્વતઃ

મહાજીમૂતસંકાશો મહાજીમૂતસન્નિભઃ ॥
મહજીમૂતવદ્વેગી મહાબલપરાક્રમઃ

દાનવેન્દ્રવધાકાઙ્ક્ષી હિરણ્યાક્ષસભાં યયૌ ॥
હિરણ્યાક્ષોઽપિ તં દૃષ્ટ્વા નૃવરાહં જનાર્દનમ્

દાનવાઁશ્ચોદયામાસ તિર્યગ્જાતમપૂર્વકમ્ ॥
ગૃહ્યતાં વધ્યતાં ચૈવ ક્રીડાર્થં સ્થાપ્યતાં તથા

ઇત્યેવમુક્તઃ સંરબ્ધઃ પાશહસ્તાઁસ્તુ દાનવાન્ ॥
જિઘૃક્ષમાણાંશ્ચક્રેણ જઘાન શતશો રણે

હન્યમાનેષુ દૈત્યેષુ હિરણ્યાક્ષોઽથ દાનવાન્ ॥
ચોદયામાસ સંરબ્ધાન્વરાહાધિકકારણાત્

ચોદિતા દાનવેન્દ્રેણ દાન વા શસ્ત્રપાણયઃ ॥
પ્રવવર્ષુસ્તથા દેવં શસ્ત્રવર્ષેણ કેશવમ્

દૈત્યાઃ શસ્ત્રનિપાતેન દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ ॥
નૈવ શેકુર્વૃથા કર્તું યત્નવન્તોઽપિ નિર્ભયાઃ

હન્યમાનોઽપિ દૈત્યેન્દ્રૈર્દાનવાન્મધુસૂદનઃ॥
જઘાન ચક્રેણ તદા શતશોઽથ સહસ્રશઃ

હન્યમાનેષુ સૈન્યેષુ હિરણ્યાક્ષઃ સ્વયં તતઃ ॥
ઉત્થાય ધનુષા દેવં પ્રવવર્ષ સુરોત્તમમ્

હિરણ્યાક્ષસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા વિફલાઁશ્ચ શિલી મુખાન્ ॥
શિલીમુખાભાન્સંપશ્યન્સમપશ્યન્મહદ્ભયમ્

તતોઽસ્ત્રૈર્યુયુધે તેન દેવદેવેન ચક્રિણા ॥
તાન્યસ્ય ફલહીનાનિ ચકાર ભગવાન્ સ્વયમ્

તતો ગદાં કાઞ્ચનપટ્ટનદ્ધાં વિભૂષિતાં કિંકિણિજાલસંઘૈઃ ॥
ચિક્ષેપ દૈત્યાધિપતિઃ સ ઘોરાં તાં ચાઽપિ દેવો વિફલીચકાર

શક્તિં તતઃ પટ્ટવિનદ્ધમધ્યામુલ્કાનલાભાં તપનીયચિત્રામ્ ॥
ચિક્ષેપ દૈત્યસ્સ વરાહકાયે હુઙ્કારદગ્ધા નિપપાત સા ચ॥

તતસ્ત્રિશૂલં જ્વલિતાગ્રશૂલં સ શીઘ્રગં દેવગણસ્ય સંખ્યે ॥
દૈત્યાધિપસ્તસ્ય સજર્જ વેગાદવેક્ષિતઃ સોઽપિ જગામ ભૂમિમ્

શઙ્ખસ્વનેનાઽપિ જનાર્દનશ્ચ વિદ્રાવ્ય દૈત્યાન્સકલાન્મહાત્મા ॥
સકુણ્ડલં દૈત્યગણાધિપસ્ય ચિચ્છેદ ચક્રેણ શિરઃ પ્રસહ્ય

નિપાતિતે દૈત્યપતૌ સ દેવઃ સંપૂજિતઃ શક્રપિતામહાભ્યામ્ ॥
મયા ચ સર્વૈસ્ત્રિદશૈઃ સમેતૈજર્ગામ કાષ્ઠાં મનસા ત્વભીષ્ટામ્

શક્રોપિ લબ્ધ્વા ત્રિદિવં મહાત્મા ચિચ્છેદ પક્ષાન્ધરણીધરાણામ્ ॥
રરક્ષ ચેમાં સકલાં ત્રિલોકીં ધર્મેણ ધર્મજ્ઞભૃતાં વરિષ્ઠઃ

॥
ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મ્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેય વજ્રસંવાદે શઙ્કરગીતાસુ નૃવરાહપ્રાદુર્ભાવે હિરણ્યાક્ષવધો નામ ત્રિપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ