વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.52

॥ શંકર ઉવાચ ॥
ત્વદુક્તોયમનુપ્રશ્નો રામ રાજીવલોચન ॥
ત્વમેકઃ શ્રોતુમર્હોઽસિ મત્તો ભૃગુકુલોદ્વહ

યત્તત્પરમકં ધામ મમ ભાર્ગવનન્દન ॥
યત્તદક્ષરમવ્યક્તં પરં યસ્માન્ન વિદ્યતે ॥
જ્ઞાનજ્ઞેયં જ્ઞાનગમ્યં હૃદિ સર્વસ્ય ચાશ્રિતમ્

ત્વામહં પુણ્ડરીકાક્ષં ચિન્તયામિ જનાર્દનમ્ ॥
એતદ્રામ રહસ્યં તે યથાવત્કથિતં વચઃ

યે ભક્તાસ્તમજં દેવં ન તે યાન્તિ પરાભવમ્ ॥
તમીશમજમવ્યક્તં સર્વભૂતપરાયણમ્

નારાયણમનિર્દેશ્યં જગત્કારણકારણમ્ ॥
સર્વતઃ પાણિપાદન્તં સર્વતોઽક્ષિશિરોમુખમ્

સર્વતઃ શ્રુતિમાઁલ્લોકે સર્વમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ ॥
સર્વેન્દ્રિયગુણાભાસં સર્વેન્દ્રિયવિવર્જિતમ્

અસક્તં સર્વતશ્ચૈવ નિર્ગુણં ગુણભોક્તૃ ચ ॥
બહિરન્તશ્ચ ભૂતાનામચરશ્ચર એવ ચ

સૂક્ષ્મત્વાત્તદવિજ્ઞેયં દૂરસ્થં ચાન્તિકં ચ યત્ ॥
અવિભક્તં વિભક્તેષુ વિભક્તમિવ ચ સ્થિતમ્

ભૂતવર્તિં ચ તજ્જ્ઞેયં ગ્રશિષ્ણુ પ્રભવિષ્ણુ ચ ॥
જ્યોતિષામપિ તજ્જ્યોતિઃ તમસાં પરમુચ્યતે

અનાદિમત્પરં બ્રહ્મ ન સત્તન્નાઽસદુચ્યતે ॥
પ્રકૃતિર્વિકૃતિર્યોઽસૌ જગતાં ભૂતભાવનઃ

યસ્માત્પરતરં નાસ્તિ તં દેવં ચિન્તયામ્યહમ્ ॥
ઇચ્છામાત્રમિદં સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

યસ્ય દેવાદિદેવસ્ય તં દેવં ચિન્તયામ્યહમ્ ॥
યસ્મિન્સર્વં યતઃ સર્વં યઃ સર્વં સર્વતશ્ચ યઃ

યશ્ચ સર્વમયો નિત્યસ્તં દેવં ચિન્તયામ્યહમ્ ॥
યોગીશ્વરં પદ્મનાભં વિષ્ણું જિષ્ણું જગત્પતિમ્

જગન્નાથં વિશાલાક્ષં ચિન્તયામિ જગદ્ગુરુમ્ ॥
શુચિં શુચિપદં હંસં તત્પરં પરમેષ્ઠિનમ્

યુક્તા સર્વાત્મનાઽઽત્માનં તં પ્રપદ્યે પ્રજાપતિમ્ ॥
યસ્મિન્વિશ્વાનિ ભૂતાનિ તિષ્ઠન્તિ ચ વિશન્તિ ચ

ગુણભૂતાનિ ભૂતેશે સૂત્રે મણિગણા ઇવ ॥
યસ્મિન્નિત્યે તતે તન્તૌ દૃષ્ટે ખગિવ તિષ્ઠતિ

સદસદ્ગ્રથિતં વિશ્વં વિશ્વાંગે વિશ્વકર્મણિ ॥
હરિં સહસ્રશિરસં સહસ્રચરણેક્ષણમ્

પ્રાહુર્નારાયણં દેવં યં વિશ્વસ્ય પરાયણમ્ ॥
અણીયસામણીયાંસં સ્થવિષ્ઠઞ્ચ સ્થવીયસામ્

ગરીયસાં ગરિષ્ઠઞ્ચ શ્રેષ્ઠઞ્ચ શ્રેયસામપિ ॥
યં વાકેષ્વનુવાકેષુ નિષત્સૂપનિષત્સ્વપિ

ગૃણન્તિ સત્યકર્માણં સત્યં સત્યેષુ સામસુ ॥
ચતુર્ભિશ્ચતુરાત્માનં સત્ત્વસ્થં સાત્ત્વતાં પતિમ્

યં દિવ્યૈર્દેવમર્ચન્તિ ગુહ્યૈઃ પરમનામભિઃ ॥
યમનન્યો વ્યપેતાશીરાત્માનં વીતકલ્મષમ્

ઇષ્ટ્વાનન્ત્યાય ગોવિન્દં પશ્યત્યાત્મન્યવસ્થિતમ્ ॥
પુરાણઃ પુરુષઃ પ્રોક્તો બ્રહ્મા પ્રોક્તો યુગાદિષુ

ક્ષયે સંકર્ષણઃ પ્રોક્તસ્તમુપાસ્યમુપાસ્મહે ॥
યમેકં બહુધાત્માનં પ્રાદુર્ભૂતમધોક્ષજમ્

નાન્યભક્તાઃ ક્રિયાવન્તો યજન્તે સર્વકામદમ્ ॥
યમાહુર્જગતાં કોશં યસ્મિન્સન્નિહિતાઃ પ્રજાઃ

યસ્મિંલ્લોકાઃ સ્ફુરન્તીમે જાલે શકુનયો યથા ॥
ઋતમેકાક્ષરં બ્રહ્મ યત્તત્સદસતઃ પરમ્

અનાદિમધ્યપર્યન્તં ન દેવા નર્ષયો વિદુઃ ॥
યં સુરાસુરગન્ધર્વાસ્સંસિદ્ધર્ષિમહોરગાઃ

પ્રયતા નિત્યમર્ચન્તિ પરમં દુઃખભેષજમ્ ॥
અનાદિનિધનં દેવમાત્મયોનિં સનાતનમ્

અપ્રતર્ક્યમવિજ્ઞેયં હરિં નારાયણં પ્રભુમ્ ॥
અતિવાય્વિન્દ્રકર્માણં ચાઽતિસૂર્યાગ્નિતેજસમ્

અતિબુદ્ધીન્દ્રિયગ્રામં તં પ્રપદ્યે પ્રજાપતિમ્ ॥
યં વૈ વિશ્વસ્ય કર્ત્તારં જગતસ્તસ્થુષાં પતિમ્

વદન્તિ જગતોઽધ્યક્ષમક્ષરં પરમં પદમ્ ॥
યસ્યાગ્નિરાસ્યં દ્યૌર્મૂર્ધા ખં નાભિશ્ચરણૌ ક્ષિતિઃ

ચન્દ્રાદિત્યૌ ચ નયને તં દેવં ચિન્તયામ્યહમ્ ॥
યસ્ય ત્રિલોકી જઠરે યસ્ય કાષ્ઠાશ્ચ વાહનાઃ

યસ્ય શ્વાસશ્ચ પવનસ્તં દેવં ચિન્તયામ્યહમ્ ॥
વિષયે વર્તમાનાનાં યં તં વૈશેષિકૈર્ગુણૈઃ

પ્રાહુર્વિષયગોપ્તારં તં દેવં ચિન્તયામ્યહમ્ ॥
પરઃ કાલાત્પરો યજ્ઞાત્પરસ્સદસતશ્ચ યઃ

અનાદિરાદિર્વિશ્વસ્ય તં દેવં ચિન્તયામ્યહમ્ ॥
પદ્ભ્યાં યસ્ય ક્ષિતિર્જાતા શ્રોત્રાભ્યાઞ્ચ તથા દિશઃ

પૂર્વભાગે દિવં યસ્ય તં દેવં ચિન્તયામ્યહમ્॥
નાભ્યાં યસ્યાન્તરિક્ષસ્ય નાસાભ્યાં પવનસ્ય ચ

પ્રસ્વેદાદમ્ભસાં જન્મ તં દેવં ચિન્તયામ્યહમ્

વરાહશીર્ષં નરસિંહરૂપં દેવેશ્વરં વામનરૂપરૂપમ્॥
ત્રૈલોક્યનાથં વરદં વરેણ્યં તં રામ નિત્યં મનસા નતોઽસ્મિ

વાક્ત્રાદ્યસ્ય બ્રાહ્મણાસ્સંપ્રસૂતા યદ્વક્ષસઃ ક્ષત્રિયાઃ સંપ્રસૂતાઃ ॥
યસ્યોરુયુગ્માચ્ચ તથૈવ વૈશ્યાઃ પદ્ભ્યાં તથા યસ્ય શૂદ્રાઃ પ્રસૂતાઃ

વ્યાપ્તં તથા યેન જગત્સમગ્રં વિભૂતિભિર્ભૂતભવોદ્ભવેન ॥
દેવાધિનાથં વરદં વરેણ્યં તં રામ નિત્યં મનસા નતોઽસ્મિ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શ્રીભાર્ગવરામપ્રશ્ને શઙ્કરગીતાસુ ધ્યેયનિર્દેશોનામ દ્વિપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ૫૨।