વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.38

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
રત્નચિત્રાં સુવિપુલાં સમાસાદ્ય સભાં તદા ॥
સિંહિકાતનયઃ સાલ્વઃ શુક્રં વચનમબ્રવીત્

સાલ્વ ઉવાચ ॥
દૃશ્યન્ત એતે ભગવન્નુત્પાતા ઘોરદર્શનાઃ ॥
આચક્ષાણા મહાયુદ્ધં વિનાશમપિ દારુણમ્

રિપું ન ચૈવ પશ્યામો યેન યુદ્ધં ભવિષ્યતિ ॥
સર્વજ્ઞત્વાદ્ભવાન્વેત્તિ તન્નઃ પ્રબ્રૂહિ પૃચ્છતામ્

શુક્ર ઉવાચ ॥
આરાધ્ય દેવં બ્રહ્માણં તપસા સિંહિકા પુરા ॥
ત્રિદશેભ્યો હ્યવધ્યત્વં સ્વસુતાનામલબ્ધ સા

વરદાનકૃતોત્સાહૈર્ભવદ્ભિર્વિદ્યયા મમ ॥
નિર્જિતાસ્ત્રિદશાઃ સર્વે શંકરં શરણં ગતાઃ

તેન યુષ્મદ્વધાર્થાય વિષ્ણુર્માનુષરૂપધૃક્ ॥
જમદગ્નિસુતો રામઃ પ્રેષિતો રણકર્કશઃ

સદા દેવો મહાતેજા માનુષં સ તુ સામ્પ્રતમ્ ॥
મનુષ્યાચ્ચ ભયં ઘોરં યુદ્ધ્યસ્વાઽસુરસત્તમ

સાલ્વ ઉવાચ ॥
ભગવન્સર્વદેવાનામીશ્વરો મધુસૂદનઃ ॥
તસ્માત્પરતરં દેવં નાઽન્યં કઞ્ચન શુશ્રુમ

કિમર્થં સ મહાતેજાઃ શંકરસ્ય મહાત્મનઃ ॥
આજ્ઞાકારી ભૃગુશ્રેષ્ઠ સૈંહિકેયં જિઘાંસતિ

શુક્ર ઉવાચ ॥
યદા યદા હિ ધર્મસ્ય ગ્લાનિર્ભવતિ દાનવ ॥
અભ્યુત્થાનમધર્મસ્ય તદાઽઽત્માનં સૃજત્યસૌ

કદાચિદ્દૈત્યદેવેષુ કદાચિન્મનુજેષુ ચ ॥
કદાચિદથ તિર્યક્ષુ જ્ઞાત્વા કાર્યબલાબલમ્

યદા ભવતિ દેવેષુ દેવવચ્ચેષ્ટતે તદા ॥
તિર્યક્ષુ ચ યદા દેવસ્તિર્યગ્વચ્ચેષ્ટતે તદા ॥
યદા ભવતિ માનુષ્યે તદા ભવતિ મર્ત્યવત્॥
માનુષ્યં રૂપમાસાદ્ય તપસા ત્રિપુરાન્તકમ્

આરાધયામાસ હરં સ્વદેહે પરમં નૃપ ॥
સ તુ દેવવરસ્યાજ્ઞાં પુરસ્કૃત્ય મહાતપાઃ

યુષ્મદ્વધાર્થમાયાતિ રામેણ કૃતલક્ષણઃ ॥
તસ્માચ્છક્રેણ સંધાનં ભવતો મમ રોચતે

ત્રિવિષ્ટપઞ્ચ દેવાનાં ભવત્વસુરસત્તમ ॥
પાતાલનિલયા યૂયં નિવસધ્વં ગતજ્વરાઃ

અહં નિવારયિષ્યામિ શંકરેણ ચ ભાર્ગવમ્ ॥
અન્યથા નિવિશધ્વં ચ મનુષ્યેણ નિરાકૃતાઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એવમુક્તાસ્તુ શુક્રેણ બુદ્ધ્વા દૈતેયદાનવાઃ ॥
ઊચુર્વાક્યં સુસંરબ્ધાઃ શુક્રં ભૃગુકુલોદ્વહમ્

દૈત્યા ઊચુઃ ॥ એકત્રાઽધિષ્ઠિતં સર્વં જગત્સ્થાવરજંગમમ્ ॥
યદ્યસ્માત્પ્રતિયુધ્યેત ન ભીસ્તત્રાઽપિ વિદ્યતે

તે કથં માનુષાદ્ભીતા નાકં ત્યક્ષ્યામ શત્રવે ॥
શંકરં તં વિજેષ્યામો યેનાઽસૌ પ્રેષિતો દ્વિજઃ

શુક્ર ઉવાચ ॥
એકત્ર પિંડિતં સર્વં જગત્સ્થાવરજંગમમ્ ॥
એકત્ર ભગવાન્વિષ્ણુર્જગતઃ સોઽતિરિચ્યતે

સ ન શક્યો યુધા જેતું નૈવ દેવો મહેશ્વરઃ ॥
તે યૂયં પ્રાકૃતીં બુદ્ધિં ત્યક્ત્વા સર્વે મહાસુરાઃ ॥
સંધિં કુરુત દેવેન શક્રેણાઽમિત્રઘાતિના

શક્રકાર્યે સદોદ્યુક્તો દેવદેવો જનાર્દનઃ ॥
યેન દૈત્યા વિનિહતાઃ પૂર્વે પૂર્વતરાશ્ચ યે

શંબરો નમુચિઃ શમ્બુઃ કાર્તવીર્યઃ કૃતાગમઃ ॥
હિરણ્યકશિપુઃ કેશી હિરણ્યાક્ષો મદોત્કટઃ

મધુશ્ચ કૈટભશ્ચૈવ વિટો ધૂમોઽતિઽકોપનઃ ॥
હયગ્રીવો નિસુન્દશ્ચ સુન્દશ્ચન્દ્રાર્કલોચનઃ

ઽ
ચન્દ્રાર્કમર્દનશ્ચૈવ ચન્દ્રહર્તા રણપ્રિયઃ ॥
સૂર્યશત્રુર્જિતામિત્રો યજ્ઞહા યજ્ઞતાપનઃ

મેઘનાદો મહારોમા મેઘવાદો ભયાનકઃ ॥
દશગ્રીવઃ શતગ્રીવો મહાગ્રીવશ્ચ દાનવઃ

કાલકઃ કાલકેયશ્ચ કાલનેમિ સુલોચનઃ ॥
કાલશ્ચ કાલકલ્પશ્ચ મકરાક્ષો જનાન્તકઃ

અન્તઃ કેશમનો ભીમો દેવાન્તકનરાન્તકૌ ॥
ક્રોધહા બહુનેત્રશ્ચ મહાકાલો જલાન્તકઃ

એકલવ્યઃ સ ચાધારો દુર્મુખો દુર્ધરો વડિઃ ॥
ઇન્દુતાપનરમ્ભો ચ રણચણ્ડહરપ્રિયૌ

કિરીટી ગજવક્ત્રશ્ચ મહાસાલો વિલોહિતઃ ॥
હ્રાદાનુહ્રાદપ્રહ્રાદવૃક્ષરક્ષરદારુણાઃ

શતભઃ શલભશ્ચૈવ કૂપનશ્ચ મહાસુરઃ ॥
વિપ્રચિત્તિઃ શિવઃ શઙ્કરયઃ શઙ્કુસ્તથૈવ ચ

અયઃશિરા અશ્વશિરા ભીમદક્ષો ગુહાશયઃ ॥
વેગવાન્કેતુમાનુગ્રઃ સોગ્રવિગ્રો મહાસુરઃ

પુષ્કરઃ પુષ્કલશ્ચૈવ સાલ્વોશ્વપતિરેવ ચ ॥
કુમ્ભો નિકુમ્ભઃ શતદા સંગ્રહો ગગનપ્રિયઃ

એતે ચાઽન્યે ચ વિખ્યાતા દૈતેયા સમરોદ્ધતાઃ ॥
સર્વે લબ્ધવરાઃ શૂરાઃ સર્વે ચ ગતમન્યવઃ

સર્વૈસ્ત્રિદશરાજ્યાનિ કારિતાનિ બલોદ્ધતૈઃ ॥
તે હતાસ્તેન દેવેન વાસવપ્રિયકામ્યયા

કેચિન્મનુષ્યરૂપેણ તિર્યગ્રૂપેણ ચાઽપરે ॥
કેચિચ્ચ દેવરૂપેણ નિહતા ભૂરિતેજસા

સાલ્વ ઉવાચ ॥
જાનામિ તસ્ય માહાત્મ્યં દેવદેવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ ॥
અહં સ્વમરણં મત્વા તેન યોત્સ્યામિ ભાર્ગવ

વિશિષ્ટાન્મરણં શ્રેષ્ઠં ન હીનાદ્વિજયો રણે ॥
વિષ્ણોઃ કરવિનષ્ટાનાં ભૂયો રાજ્યં ભવિષ્યતિ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇત્યેવમુક્તસ્ત્વસુરાધિપેન ભૃગુપ્રધાનો ભગવાન્ સ શુક્રઃ ॥
જ્ઞાત્વા સ દૈત્યાન્સકલાન્વિનષ્ટાઞ્જગામ કાષ્ઠામપરામભીષ્ટામ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્ર સંવાદે શુક્રસાલ્વસંવાદો નામાઽષ્ટાત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ