વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.246.250

1.246
રામ ઉવાચ ॥
તતસ્તુ શૈશિરે પ્રાપ્તે કાલે તપનવલ્લભે ॥
હિમાલીપટલચ્છન્નદુર્વિભાવ્યદિશામુખે

સુપક્વમાતુલુઙ્ગાઢ્યવનરાજિસુગન્ધિનિ ॥
પ્રફુલ્લવૃત્તકુસુમચારુરાગોજ્જ્વલત્વિષિ

હિમપ્રયાતસઞ્જાતસર્વરત્નતૃણોલ્બણે॥
અત્યર્થશીતકુસુમે કુઙ્કુમાગુરુવલ્લભે

કામિન્યઃ કુઙ્કુમાર્દ્રાઙ્ગ્યઃ પીનોન્નવપયોધરાઃ ॥
આલિઙ્ગનેન કાન્તાનાં યત્ર શીતભયાપહાઃ

પુષ્પિતૈરતસીવાટૈર્નીલનીરજનિર્મલૈઃ ॥
પૂર્ણતોયાશયાશઙ્કા જાયતે સુધિયામપિ

માધ્યકુન્દકપુષ્પાઢ્યા વનરાજ્યો મનોહરાઃ ॥
સુશીર્ણપર્ણસરલાનમેરુકવિભૂષણાઃ

સંત્યક્ત્વા દક્ષિણામાશાં વ્રજમાને તથોત્તરામ ॥
સૂર્યે મુમોચ પવનં નિઃશ્વામમિવ દક્ષિણા

રમ્યાશ્ચ ગંધમંજર્યઃ શોભયન્તિ વનસ્થલીઃ ॥
મન્મથસ્ય શરાઃ કાંતા કામિમન્મથવર્ધનાઃ

હયાનાં મધુરઃ શબ્દઃ શ્રૂયતે દશનોદ્ભવઃ ॥
શબ્દો યવભુજાં યત્ર સ્વામિનાં રતિવર્ધનઃ

નિર્મલાનાં તુ સરસાં વિનિવિષ્ટા જલેચરાઃ ॥
બ્રુવન્તૌ મધુરં પાંથા જનયન્તિ પરાં મુદમ્॥1.246.૧ ૦॥
જનયન્તિ પરાં પ્રીતિં કામિનીનાં તુ કામુકાઃ ॥
યત્ર મેધ્યૈર્નવૈર્વત્સ માતુલુઙ્ગાધિવાસિતૈઃ

વાપીકૂપતડાગેષુ હ્રદપ્રસ્રવણેષુ ચ ॥
યત્ર કાલે રટન્ત્યાપઃ કમ્પયન્ત્યઃ પુરીં મહત્

તસ્મિંસ્ત્વં શિશિરે કાલે કૃત્વા ગૃહવરે સ્વકે ॥
પ્રાવેશયતુ વિધિના શિલ્પિભિર્યન્ત્ર નિર્મિતૈઃ

ધર્મેણ પાલયન્ક્ષોણીં વસ રાજીવલોચન ॥
હૃદિ કાર્યસ્ત્વયા ધર્મો નિત્યમેવ નરોત્તમ

ઉત્તિષ્ઠ શીઘ્રં વિજયાય ગચ્છ દીપ્તાં શ્રિયં પ્રાપ્નુહિ રાજપુત્ર ॥
રક્ષન્તુ દેવાસ્તવ સર્વકાલં પદં વિધત્સ્વારિગણસ્ય મૂર્ધ્નિ

॥
ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શૈલૂષં પ્રતિ નાડાયનવાક્યેષુ શત્રુઘ્નં પ્રતિ રામાનુશાસને લવણં પ્રતિ શત્રુઘ્નપ્રસ્થાનં નામ ષટ્ચત્વારિંશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

1.247
॥ નાડાયન ઉવાચ ॥ ॥
ઇતિ રામવચઃ શ્રુત્વા બાઢમુક્ત્વા સ સત્વરઃ ॥
અભિવાદ્ય વસિષ્ઠસ્ય પાદૌ રામસ્ય ચાપ્યથ

પુરસ્કૃત્ય મહાભાગાન્ભાર્ગવપ્રમુખાનૃષીન્ ॥
યથોક્તસેન્યાનુગતઃ પ્રયયૌ ભીમવિક્રમઃ

વાલ્મીકેરાશ્રમં પ્રાપ્ય તામુવાસ તદા નિશામ્ ॥
પૂજયિત્વા તુ વાલ્મીકિમૃષિણા પ્રતિપૂજિતઃ

યસ્મિન્નહનિ શત્રુઘ્નો વાલ્મીકેરાશ્રમં ગતઃ ॥
ઉભૌ પ્રસૂતૌ તનયૌ તસ્મિન્નેવાહ્નિ જાનકી

સીતાપ્રસવસંહૃષ્ટઃ ક્રમેણ રઘુનન્દનઃ ॥
નિદાઘશેષેણ નદીમુત્તતાર સ સૂર્યજામ્

શિબિરં સમવસ્થાપ્ય યથાવદ્યમુનાતટે ॥
એક એવ ધનુષ્પાણિઃ પ્રવિવેશ મધોર્વનમ્ ॥

પ્રવિશ્ય ચ યુધા તત્ર લવણસ્ય નિવેશનમ્ ॥
તસ્થૌ દ્વારમથાશ્રિત્ય વીરો વિતતકાર્મુકઃ

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ મૃગાન્હત્વા સહસ્રશઃ ॥
બહુના મૃગભારેણ સ દદર્શ મધોઃ સુતમ્

વૃત્તાક્ષમુત્કટં ભીમં દન્તોત્કૃત્તોત્તરચ્છદમ્ ॥
દંષ્ટ્રાકરાલવદનં દંતિવત્પરુષચ્છવિમ્

સ તુ દૃષ્ટ્વૈવ શત્રુઘ્નમુવાચ પરુષં બહુ ॥
વિપ્રધાવત દુષ્ટાત્મા શત્રુઘ્નવધકામ્યયા

ત્યક્ત્વા મૃગસહસ્રાણિ દ્રુમવિક્ષેપતત્પરઃ ॥
દ્રુમવૃષ્ટિં સુઘોરાં તાં લવણેન વિસર્જિતામ્

ચિચ્છેદ બાણૈઃ સૌમિત્રિઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥
છિન્ને દ્રુમમહાવર્ષે લવણઃ શત્રુતાપનઃ

જઘાન સુરશત્રુઘ્નં શત્રુઘ્નં મુષ્ટિના ભૃશમ્ ॥
મુષ્ટિપ્રહારનિશ્ચેષ્ટં શત્રુઘ્નં લવણસ્તદા

ન જગ્રાહ ચ તચ્છૂલં મૃત્યુપાશવશઙ્ગતઃ ॥
પ્રવેશયામાસ ગૃહં મૃગસંઘાનનેકશઃ

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ લબ્ધસંજ્ઞઃ સ રાઘવઃ ॥
વિતત્ય કાર્મુકં તસ્થૌ દ્વારમાવૃત્ય વેશ્મનઃ

તતઃ પાદપવર્ષેણ ચ્છાદયન્તં નિશાચરમ્ ॥
ચકાર વિમુખં બાણૈશ્છિત્ત્વાશ્છિત્ત્વા મહીરુહાન્

રામદત્તં તતો બાણં સન્ધાય વરકાર્મુકે ॥
નિર્બિભેદ મહાતેજા લવણં રઘુનન્દનઃ

સન્ધીયમાને બાણે તુ ત્રસ્તં ત્રિભુવનં તદા ॥
આશ્વાસયામાસ વિભુર્બ્રહ્મા કમલસમ્ભવઃ

તેન બાણપ્રહારેણ નિર્ભિન્નહૃદયઃ ક્ષિતૌ ॥
વ્યસુઃ પપાત મેદિન્યાં શૈલો વજ્રાહતો યથા

તસ્મિન્નિપતિતે ભૂમૌ દૈત્યે દેવભયઙ્કરે ॥
ત્રૈલોક્યં વિગતાતઙ્કં ક્ષણેન સમપદ્યત

તં ચ દેશમથાજગ્મુઃ સુરાઃ સબ્રહ્મકાસ્તદા ॥
પૂજિતાસ્તેન વીરેણ શત્રુઘ્નં વાક્યમબ્રુવન્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥
વરં વરય શત્રુઘ્ન યત્તે મનસિ કાંક્ષિતમ્ ॥
અપનીતં ત્વયાસ્માકં ભયં શૂલવરાયુધાત્

ત્વયા તુ નિહતે તસ્મિઁલ્લવણે પાપરાક્ષસે ॥
પશ્ય શૂલવરં યાંતમેનં શાર્વં વિહાયસા

॥ શત્રુઘ્ન ઉવાચ ॥ ॥
અસ્મિન્દેશે કરિષ્યામિ પુરીં રામાજ્ઞયા ત્વહમ્ ॥
માસે સમાપ્યતાં શીઘ્રં વરમેતત્પ્રદીયતામ્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
નિષ્પત્તિં યાસ્યતે ધીર સ્થિરા ચૈવ ભવિષ્યતિ ॥
પુણ્યા ચ રમણીયા ચ મથુરા નામતઃ શુભા

॥ નાડાયન ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્ત્વા સુરાઃ સર્વે જગ્મુર્નાકમતંદ્રિતાઃ ॥
આજગામ સ તં દેશં સૈન્યેન ચ્યવનઃ સહ

સંવર્દ્ધયિત્વા શત્રુઘ્નં જગામાશ્રમમંજસા ॥
સર્વં રામવચશ્ચક્રે શત્રુઘ્નોઽપિ મહાયશાઃ

કૃત્વા પુરીનિવેશં ચ ગૃહપ્રાવેશનં તથા ॥
ઉષિત્વા દ્વાદશ સમાઃ સમ્પ્રાપ્તે સુરકર્મણિ

જગામ ભ્રાતરં દ્રષ્ટું વાલ્મીકેરાશ્રમં પુનઃ ॥
તત્ર શુશ્રાવ ધર્માત્મા શુભાં રામકથાં કૃતામ્

વાલ્મીકિના પ્રહૃષ્ટેન ગીયમાનાં કુશીલવૈઃ ॥
તત્રોષ્ય રજનીમેકાં રામં દૃષ્ટ્વા તથૈવ ચ

તત્રોષ્ય પઞ્ચરાત્રં ચ ભૂયો રામવિસર્જિતઃ ॥
મથુરાયાં ચ વસુધાં પાલયામાસ ધર્મવિત્

એવંવિધઃ સ શત્રુઘ્નો ભરતોઽપ્યધિકસ્તતઃ ॥
મા તેન વિગ્રહં ગચ્છ ભરતેન મહાત્મના ॥
અજેયા રઘવો યેષાં સહાયા વાનરોત્તમાઃ

સુગ્રીવનીલાઙ્ગદવાયુપુત્રસુષેણમૈન્દદ્વિવિદપ્રધાનાઃ ॥
મહાબલાઃ પર્વતમાત્રકાયાઃ સુરાસુરૈર્યુદ્ધગતા અજેયાઃ ॥

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શૈલૂષં પ્રતિ નાડાયનવાક્યેષુ લવણવધો નામ સપ્તચત્વારિંશદુત્તરદ્વિશતતમોઽ ધ્યાયઃ

1.248
॥ શૈલૂષ ઉવાચ ॥ ॥
પુલહસ્ય પ્રજાસર્ગં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ ॥
યસ્ય વંશે સમુત્પન્ના વાનરા બલદર્પિતાઃ

નાડાયન ઉવાચ ॥ ॥
મૃગા ચ મૃગમંદા ચ હરિસ્તામ્રા તથા ઇરા ॥
ભૂતા ચ કપિશા દંષ્ટ્રી સુરસા સરમા તથા

કશ્યપો જનયામાસ ક્રોધાત્તુ દશ કન્યકાઃ ॥
કશ્યપેન ચ તા દત્તાઃ પુલહાય મહાત્મને

પ્રજાસ્તાસાં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વાસાં ત્વં નિબોધ મે ॥
મૃગાયાસ્તુ મૃગા જાતા હરિણૈણાઃ શશાસ્તથા

રુરવ પૃષતશ્ચૈવ ન્યઙ્કવઃ શશકાસ્તથા ॥
સૃમરા મૃગમંદાયા ગવયા મહિષાસ્તથા

ચમરોષ્ટ્રવરાહાશ્ચ ખડ્ગા ગૌરખરાસ્તથા ॥
હર્યાશ્ચ વાનરા જાતા ગોલાઙ્ગૂલા સકિન્નરાઃ

મણ્ડૂકા નકુલાશ્ચૈવ યે ચાપ્યન્યે બિલેશયાઃ ॥
પઞ્ચ કન્યાશ્ચ તામ્રાયાઃ પત્ન્યસ્તા વરુણસ્ય ચ

પ્રાદાદ્ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠઃ પુલહસ્તપસાં નિધિઃ ॥
શ્યેની ભાસી તથા ક્રૌઞ્ચી ધૃતરાષ્ટ્રી શુકી તથા

શ્યેની તુ જનયામાસ પુત્રં સંપાતિનં તથા ॥
જટાયુષં ચ રાજાનં ગૃધ્રાણાં બલદર્પિતમ્

સંપાતી જનયામાસ શ્યેનગૃધ્રવટાંસ્તથા ॥
ભાસીપુત્રાઃ સ્મૃતા ભાણાઃ ક્રૌઞ્ચાઃ ક્રૌઞ્ચીસુતાઃ સ્મૃતાઃ

ધૃતરાષ્ટ્રીસુતા હંસા ધાર્ત્તરાષ્ટ્રાસ્તથૈવ ચ ॥
ચક્રવાકમુખાશ્ચાન્યે તથા યે જલચારિણઃ

શુકીપુત્રાઃ શુકા જ્ઞેયાઃ પક્ષિણશ્ચાપિ કીર્તિતાઃ ॥
કશ્યપસ્ય તુ યા પત્ની ઇરા નામ પ્રકીર્તિતા

કુઞ્જરં જનયામાસ સુરકાર્યોદ્યતં સદા ॥
ભૂતાપુત્રાસ્તથા ભૂતા મહાદેવમનુવ્રતાઃ

ઉપવીરોલૂખલિકા આસ્યકર્ણા કુષણ્ડિકા ॥
પાંસવઃ પાણિપાત્રાશ્ચ ચૈતન્યાનિ પુનસ્તથા

સૂચીમુખા શોષણિકાઃ કુલાન્યેતાનિ ષોડશ ॥
કુલેષ્વેતેપુ જાયન્તે નાનાકારવિચેષ્ટિતાઃ

નિષ્કુટેષુ પ્રતોલીષુ ચત્વરેષુ ગુહાસુ ચ ॥
તેષાં પ્રાદાત્તદા સ્થાનમન્તર્ધાનં પ્રતાપિતાઃ

અણિમા લઘિમા પ્રાપ્તિર્યત્ર કામાવસાયિતા ॥
દંષ્ટ્રીપુત્રાસ્તથાલોકે દંષ્ટ્રિણો યે પ્રકીર્તિતાઃ

સરમાયાસ્તથા સર્પાઃ કીટજાત્યશ્ચ સર્વશઃ ॥
શ્યામશ્ચ ધવલશ્ચૈવ સારમેયૌ તથા શુનૌ

યમસ્યાનુચરૌ તૌ ચ મહાબલપરાક્રમૌ ॥
ઇતિ ક્રોધાદુહિતૄણાં પ્રજાતિઃ કીર્તિતા મયા

કશ્યપસ્ય તુ યા પત્ની સુરભિર્નામ વિશ્રુતા ॥
કનીયસં તુ શૂદ્રાણાં તસ્યાસીદ્દુહિતૃદ્વયમ્

રોહિણી ચૈવ ભદ્રં તે ગન્ધર્વી ચ મહીપતે ॥
પુલહાયૈવ તે દત્તે કશ્યપેન મહાત્મના

સુરુપા હેમરૂપા ચ સર્વકામદુઘા તથા ॥
રોહિણ્યાં જનયામાસ પુલહઃ સ મહાતપાઃ

બ્રહ્મચર્યવ્રતાસ્તાસ્તુ ધેનવો દશ કીર્તિતાઃ ॥
માનસી તુ પ્રજા તાસાં યથાસંખ્યેન મે શૃણુ

ગાવશ્ચૈવ મહિષ્યશ્ચ અજાશ્ચૈવાવયસ્તથા ॥
ગન્ધર્વી જનયામાસ તુરગાન્વાતરંહસઃ

ગરુડી ચ મયૂરી ચ દ્વે તુ કન્યે મનોરમે ॥
પુલહેન તુ તે દત્તે ગરુડાય મહાત્મને

ગરુડી જનયામાસ સુપર્ણાન્ભીમવિક્રમાન્ ॥
મયૂરી જનયામાસ મયૂરાદ્યાન્વિહઙ્ગમાન્

ગરુડાન્વયસમ્ભૂતાઃ સર્વે પન્નગભોજિનઃ ॥
પક્ષિણસ્તુ વયા જ્ઞેયાઃ સુપર્ણાન્ગરુડાઞ્છૃણુ

સુવર્ણચૂડો નાગશ્ચ દારુણશ્ચૂડતુણ્ડકઃ ॥
અનિલશ્ચાનલશ્ચૈવ વિશાલાક્ષોઽથ કુણ્ડલી

કર્કશો ધ્વજવિષ્કમ્ભી વિનતો વામનસ્તથા ॥
વાતવેગો દિશાચક્ષુ ર્નિમિષોઽનિમિષસ્તથા

ત્રિવારઃ સપ્તવારશ્ચ વાલ્મીકિર્વિપુકિસ્તથા ॥
દૈત્યદ્વીપઃ સરિદ્દ્વીપઃ સારસઃ પદ્મકેતનઃ

સુમુખશ્ચિત્રકેતુશ્ચ ચિત્રબર્હસ્તથાનઘ ॥
મેઘઃ સત્કુમુદો દક્ષઃ સર્વભુક્સામભોજનઃ

ગુરુભારઃ કપોતશ્ચ પૂર્વનેત્રશ્ચિરાતકઃ ॥
વિષ્ણુગન્ધાઃ કુમારશ્ચ પરિબર્હો હરસ્તથા

અશ્વામ્બરો મધુપર્કશ્ચ હેમવર્ણસ્તથૈવ ચ ॥
મલયો માતરિશ્વા ચ નિશાકરદિવાકરૌ

એતે પ્રદેશમાત્રેણ મયોક્તા ગરુડાત્મજાઃ ॥
કુલમેતત્સુપર્ણાનાં ધન્યાનાં નૃપસત્તમ

સર્વ એતે શ્રિયા યુક્તાઃ સર્વે શ્રીવત્સલક્ષણાઃ ॥
કુલમેતદ્ધિ શૈલૂષ શ્લાધ્યં વિષ્ણુપરિગ્રહમ્

દૈવતં વિષ્ણુરેતેષાં વિષ્ણુરેવ પરાયણમ્ ॥
હૃદિ યેષાં સદા વિષ્ણુર્વિષ્ણુર્યેષાં પરા ગતિઃ ॥

એતત્તવોક્તં પુલહસ્ય વંશં પુત્રૈઃ સુતાભિશ્ચ સમન્વિતં યત્ ॥
વંશે તુ સર્વોત્તમવીર્યયુક્તા જાતા ખગેન્દ્રા હરયશ્ચ વીરાઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શૈલૂષં પ્રતિ નાડાયનવાક્યેષુ પુલહવંશાનુકીર્તનં નામાષ્ટચત્વારિંશદુ ત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

1.249
॥ વજ્ર ઉવાચ ॥
કથાપ્રસઙ્ગૈર્બહુભિર્ભવતા મમ કીર્તિતમ્ ॥
સમ્ભવં સર્વભૂતાનાં સર્વકલ્મષનાશનમ્

તેષાં વિકારેષ્વાચક્ષ્વ રાજાનો મમ ભાર્ગવ ॥
પાલયન્તિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ સકલં યે જગત્ત્રયમ્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એવં પ્રજાસુ સૃષ્ટાસુ સ્વયમેવ પિતામહઃ ॥
નિકાયેષુનિકાયેષુ સોઽભ્યષિંચત પાર્થિવાન્

ઓષધીનાં દ્વિજાતીનાં નક્ષત્રાણાં તથૈવ ચ ॥
યજ્ઞાનાં તપસાં ચૈવ સોમં રાજ્યે ઽભિષેચયત્

પ્રજાપતીનાં સર્વેષાં દક્ષં પ્રાચેતસં યથા ॥
વલીમુખાનાં શ્વેતાનામૃક્ષાણાં ધૂમ્ર એવ ચ

મનઃ સર્વેન્દ્રિયાણાં ચ સુરસ્ત્રીણાં ચ મન્મથમ્ ॥
પ્રહ્લાદં સર્વદૈત્યાનાં પિતૄણાં ચ તથા યમમ્

અપાં તુ વરુણં રાજ્યે તથૈવ જલવાસિનામ ॥
યક્ષાણાં રાક્ષસાનાં ચ પાર્થિવાનાં ધનસ્ય ચ

પુત્રં વિશ્રવસો જ્યેષ્ઠં કુબેરં નરવાહનમ્॥
વિપ્રચિત્તિં ચ રાજાનં દાનવાનાં મહાબલમ્

સર્વભૂતપિશાચાનાં ગિરીશં શૂલપાણિનમ્॥
શૈલાનાં હિમવન્તં ચ નિમ્નગાનાં ચ લાવણમ્

ભારતં સર્વવર્ષાણાં દ્વીપાનામથ મધ્યમમ્ ॥
સ્વાદૂદકં સમુદ્રાણામશ્વત્થં સર્વશાખિનામ્

કર્મણાં વ્યવસાયં ચ મેરું સર્વશિલાભૃતામ્ ॥
ગન્ધર્વાણાં ચિત્રરથં ગરુડં ચ પતત્રિણામ્

ઉચ્ચૈઃશ્રવસમશ્વાનાં ગોવૃષં ચ તથા ગવામ્ ॥
સુવર્ણં સર્વરત્નાનામોષધીનાં તથા યવમ્

સત્યલોકં ચ લોકાનાં પાતાલાનાં રસાતલમ્ ॥
શાસ્ત્રાણાં ચ યજુર્વેદં સર્વેષામવિશેષતઃ

ગાયત્રીં સર્વમન્ત્રાણાં છન્દસાં ચ યદૂત્તમ ॥
મૃગાણામથ શાર્દૂલં પન્નગાનાઞ્ચ તક્ષકમ્

ઐરાવતં ગજેન્દ્રાણાં ધર્મં સર્વસુખસ્ય ચ ॥
વાસુકિં સર્વનાગાનામૃષીણાં ચ તથા ભૃગુમ્

વિદ્યાધરાણાં સર્વેષાં તથા દેવીં સરસ્વતીમ્ ॥
ઉત્પાતાનાં તથા રાહું ગ્રહાણાં ચ દિવાકરમ્

કાલસ્યાવયવઞ્ચૈવ કાલં સંવત્સરં તથા ॥
વ્યાધીનાં ચ જ્વરં રાજ્યે નૃણામર્કનિશાકરૌ

અભિષિક્તો નરેન્દ્રેન્દ્ર બ્રહ્મણા સ્વયમેવ હિ ॥
ભારતેઽસ્મિન્પુરા વર્ષે પ્રાપ્તે વૈવસ્વતેન્તરે

તસ્માદદ્યાપિ ચ તયોરંશજાતાશ્ચ પાર્થિવાઃ ॥
તતોઽભિષિક્તો દેવાનાં રાજ્યે દેવઃ શતક્રતુઃ ॥
સંભૂય રાજભિઃ સર્વૈસ્ત્રૈલોક્યપતિરૂર્જિતઃ

વજ્ર ઉવાચ ॥
રાજ્યેઽભિષિક્તઃ સ કથં મહાત્મા સમ્ભૂય સર્વૈસ્ત્રિદશારિહર્ત્તા ॥
એતન્મમાચક્ષ્વ ભૃગુપ્રધાન ભક્તિર્મમેયં ત્રિદશેન્દ્રશત્રૌ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે મા૦ સં૦ શૈલૂષં પ્રતિ નાડાયનવાક્યે પ્રતિસમૂહે રાજકીર્તનં નામૈકોન ણ્ઞ્ચાશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

1.250
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
સુમેરૌ પર્વતશ્રેષ્ઠે નાનારત્નોજ્વલત્વિષિ ॥
પ્રજાપતિરથાદાય રાજસંઘાન્પ્રકીર્તિતાન્

અભ્યષિઞ્ચત દેવાનાં રાજ્યે કશ્યપનન્દનમ્ ॥
તેજસ્વિનમથાદિત્યં જજ્ઞે નિર્ધૂતકલ્મષમ્

તસ્યાભિષેકે પ્રદદૌ વિશ્વકર્મા મનોહરમ્ ॥
રત્નોજ્જ્વલં ભદ્રપીઠં કામરૂપધરં શુભમ્

અત્રૈવમુપદિશ્યાથ સ્વયં બ્રહ્મા જગદ્ગુરુઃ ॥
અભ્યષિઞ્ચત દેવાનામાધિપત્યે શતક્રતુમ્

બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ શમ્ભુશ્ચ સાધ્યાશ્ચ સમરુદ્ગણાઃ॥
આદિત્યા વસવો રુદ્રા વિશ્વેદેવા મરુદ્ગણાઃ

ભૃગવોઽઙ્ગિરસઃ સાધ્યા અશ્વિનૌ ચ ભિષગ્વરૌ ॥
ઋષયશ્ચ મહાભાગાસ્ત્રૈકાલ્યામલદર્શિનઃ

યાનિ તોયાન્યુપાદાય સમુદ્રઃ સરિતસ્તથા ॥
સરાંસિ ચ સતીર્થાનિ ગન્ધર્વાપ્સરસસ્તથા

તસ્યેન્દુમણ્ડલાકારં છત્રં જગ્રાહ કેશવઃ ॥
શ્વેતૌ ચ બાલવ્યજનૌ તથા ચન્દ્રદિવાકરૌ

ભૃઙ્ગારં યાદસાં ભર્તા દણ્ડં દણ્ડધરઃ પ્રભુઃ ॥
મેનકા ચૈવ રંભા ચ તાલવૃન્તૌ મનોહરૌ

વિધિવચ્ચ જુહાવાગ્નિં દેવાચાર્યો બૃહસ્પતિઃ ॥
તતસ્તસ્ય દદૌ પ્રીત્યા વાહનાર્થે મદોત્કટમ્

ઐરાવણં ચતુર્દન્તં નાગં ચ પુલહઃ સ્વયમ્ ॥
પુલહઃ સ્વસુતં પ્રાદાચ્છ્વેતં તુરગમેવ ચ

તુરગાણાં સહસ્રં ચ હરીણાં વાતરંહસામ્ ॥
શ્રિયા દત્તં તતઃ પ્રીત્યા રથવાહનમુત્તમમ્

તમગ્નિર્યોજયામાસ કાઞ્ચનેન રથેન ચ ॥
ઇન્દ્રાયુધસવર્ણાભિઃ પતાકાભિરનન્તરમ્

વાયુસ્તં યોજયામાસ ધ્વજં નાગેન શઙ્કરઃ ॥
બબન્ધ મુકુટં તસ્ય સ્વયં બ્રહ્મા જગદ્ગુરુઃ

ઉપાનહૌ દદૌ તસ્ય વિરૂપાક્ષસ્તથાનઘ ॥
ખડ્ગશ્ચ વિમલોદત્તસ્તસ્ય શુક્રેણ યાદવ

ચન્દનાનિ ચ મુખ્યાનિ ગન્ધાનિ વિવિધાનિ ચ ॥
હિમાલયઃ સ્વયં તસ્ય પ્રાદાલ્લોકગુરુર્ગુરુઃ

રત્નાનિ સુવિચિત્રાણિ સમુદ્રઃ સ્વયમેવ હિ ॥
દદુશ્ચ ઋતવસ્તસ્ય પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ

નનૃતુદેવગન્ધર્વા જગુશ્ચાપ્સરસાં ગણાઃ ॥
હૃષ્ટં પ્રમુદિતં ચાસીત્ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

સર્વગન્ધાનુપાદાય સુરભિર્મારુતો વવૌ ॥
મહતા સ વરૌઘેન તર્પયિત્વા બૃહસ્પતિમ્

વરૌઘૈસ્તર્પયામાસ સર્વાનેવ દ્વિજોત્તમાન્ ॥
સપ્તાહં માનસીં સિદ્ધિં પ્રાદાત્સર્વેષુ જન્તુષુ

વ્યાધિમૃત્યુજરાશોકવિનિવૃત્તા જગત્ત્રયી ॥
સપ્તાહં નરકસ્થાનાં નૈવ સર્વાશ્ચ યાતનાઃ

સર્વં મુદિતમેવાસીત્ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥
કિરીટી સ્વનુલિપ્તાઙ્ગઃ કુણ્ડલોત્તમભૂષિતઃ

કૌશેયવસનસ્તત્ર શ્વેતમાલ્યવિભૂષણઃ ॥
શ્રિયં દધાર સોમસ્ય શ્વેતસ્થસ્ય શતક્રતુઃ

ભદ્રાસનગતં શક્રં પ્રણેમુઃ સર્વદેવતાઃ ॥
ખ્યાપ્યમાનો મહારાજ તદા દેવેન દણ્ડિના

ઋષયસ્તુષ્ટુવુસ્તં ચ ગન્ધર્વાપ્સરસસ્તથા ॥
મઙ્ગલાલંભનં ચક્રે તતઃ શક્રઃ સુરારિહા

પૂર્ણકુમ્ભં સુમનસો રત્નાન્યાજ્યં તથા દધિ ॥
ફલાનિ શ્રીફલં ચૈવ ઉદ્ભૃતાનિ વસુંધરા

સ્વસ્તિકાન્રુચિરાંશ્ચૈવ નન્દ્યાવર્તાંશ્ચ કાઞ્ચનમ્ ॥
કાંચનોલ્લિખિતાશ્ચૈવ યાશ્ચ મુખ્યાઃ સરિદ્વરાઃ

ઉદગ્દાનં તથા દૂર્વાં દર્પણં ચાજ્યમેવ ચ ॥
ધર્મઃ સત્યં ચ શૂલં ચ બલં ચ યદુનન્દન

ઉપાસન્ત મહાભાગં સશરીરાઃ શતક્રતુમ્ ॥
કાંતિર્લક્ષ્મીર્ધૃતિઃ શ્રદ્ધા પુષ્ટિર્મેધા ક્રિયા મતિઃ

બુદ્ધિર્લજ્જા વપુઃ શાન્તિરનસૂયા તથૈવ ચ ॥
ઉપાસન્ત તદા દેવં સર્વરાજેશ્વરં વિભુમ

તતો વવન્દે પિતરં માતરં શઙ્કરં હરિમ્ ॥
બ્રહ્માણં વરદં સૌમ્યમૃષીંશ્ચ યદુનન્દન

તતો રથેન શુક્રેણ સ તુ માતલિયંત્રિણા ॥
વિનાશયામાસ રણે દેવતાનામરાતયઃ

પાલયામાસ સકલં તથૈવ ચ જગત્ત્રયમ્ ॥
શક્રાભિષેકમેતત્તે કથિતં યદુનન્દન

શ્રોતવ્યમભિષેકં તુ યાત્રાકાલેષુ ચાપ્યથ ॥।
ગૃહપ્રવેશે વૈવાહ્યે પુણ્યાહેષુ પરેષુ ચ

એતત્પવિત્રં મઙ્ગલ્યં ધન્યં શ્રુતિસુખાવહમ્ ॥
પાપ્માલક્ષ્મીપ્રશમનં દુઃસ્વપ્નકિલ્બિષાપહમ્

।
પુણ્યાહકાલેષુ નરેન્દ્રચન્દ્ર શ્રુત્વાભિષેકં બલસૂદનસ્ય ॥
ધર્માર્થકામાન્પુરુષા લભન્તે વ્યાધિપ્રણાશં ચ યશસ્તથાગ્ર્યમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શક્રાભિષેકો નામ પઞ્ચાશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ