વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.231.235

1.231
॥ શેષ ઉવાચ ॥ ॥
નૃણાં ગ્રહગૃહીતાનાં લક્ષણં કથયાશુ મે ॥
પ્રતિષેધં ચ ધર્મજ્ઞ તત્ર મે સંશયો મહાન્ ॥

॥ નાડાયન ઉવાચ ॥ ॥
દેવર્ષિપિતૃભૂતાનાં સતતં ચાવમાનનાત્ ॥
ગુરુવૃદ્ધદ્વિજાચાર્યસિદ્ધતાપસમર્દનાત્

બલિમંગલહોમાદિ નિયમાચારવર્જનાત્ ॥
વ્રતાધ્યયનધર્માદિધ્યાનયોગવ્યતિક્રમાત્

ગુડામિષતિલક્ષૌદ્રમેધ્યૈરુચ્છેષિતસ્ય વા ॥
શ્મશાનાયતનાભ્યાસવિણ્મૂત્રોત્સર્જનાદપિ

રાત્રૌ ચતુષ્પથારણ્યશૂન્યવેશ્મનિવેશનાત્ ॥
ભોજનાદ્ભિન્નભાણ્ડેષુ તથા મંત્રચ્છલાદપિ

શ્મશાનચૈત્યવૃક્ષાદિ મૈથુનાદિનિષેવણાત્ ॥
અવમાનાદભીઘાતાન્મઙ્ગલાનામદર્શનાત્

ઈર્ષ્યયા બન્ધુશાપાચ્ચ રથ્યાવસ્કન્ધસેવનાત ॥
ઐશ્વર્યનાશાચ્છોકાચ્ચ દર્પોત્સેકાતિહર્ષણાત્

નિર્લજ્જનાસ્તિકાનાં હિ ત્રાસિતાનાં વિશેષતઃ ॥
ગુરુભિઃ સમ્પરિત્યાગાત્કાર્ત્તઘ્ન્યાત્સાધુનિન્દનાત્

દુઃખાત્પ્રજનનાત્સ્ત્રીણાં મિથ્યા ચૈવ પ્રભાષણાત્ ॥
તુષકેશકપાલાસ્થિકાર્પાસાદિષ્વધિષ્ઠિતાત્

પ્રાણિનાં સુખદુઃખેષુ તથા મૃતકસૂતકે ॥
અત્યર્થનક્તસ્નાનેષુ ગ્રહા ગૃહ્ણન્તિ માનવાન્

બલૈશ્વર્યવિસંયોગાદ્દેહમાવિશતિ ગ્રહઃ ॥
જીવઃ કુક્ષિં યથા દૃશ્યઃ પ્રવિશન્નેવ દૃશ્યતે

વનસ્પતીન્વા ઋતવો વિજ્ઞેયાશ્ચ તથા ગ્રહાઃ ॥
કારણૈર્નવભિદેહં ગ્રહો ગૃહ્ણાતિ દેહિનામ્

રૌદ્રસ્વભાવાદ્ધિંસાર્થી રત્યર્થી બલિકામુકઃ ॥
વિત્રાસાર્થી બલોદ્રેકાદ્રૌદ્રાત્પ્રાગ્દૈહિકાદ્ભયાત્

પ્રયુક્તોન્યેન મન્ત્રૈશ્ચ ગ્રહો ગૃહ્ણાતિ માનવાન્ ॥
કારણાનિ તવોક્તાનિ યદ્યપ્યેતાનિ પાર્થિવ

તથાપિ ત્રય એવાત્ર વિજ્ઞેયાનિ વિપશ્ચિતા ॥
તેષામન્તર્ભવન્ત્યેતે યસ્માત્પાર્થિવસત્તમ

બલિકામસ્તુ રત્યર્થી હિંસાર્થી ચ તથા ગ્રહઃ ॥
અસાધ્યં બલિકામં તુ કૃચ્છ્રસાધ્યં રતિગ્રહમ્

હન્તુકામમસાધ્યન્તુ વિના મન્ત્રબલં મહત્ ॥
સાંત્વપૂર્વં ગ્રહો વિષ્ટો મધુરં યઃ પ્રજાયતે

તતશ્ચાન્તરમાસાદ્ય વિચિત્રં યાચતે બલિમ્ ॥
પાનમાલ્યાનુલેપાંશ્ચ વૈદ્યં દૃષ્ટ્વા નમસ્યતિ

બલિકામસ્ય લિઙ્ગાનિ પ્રોક્તાન્યેતાનિ વૈ મયા ॥
રમતે નૃત્યતિ શુચિસ્તથા હસતિ ગાયતિ

ગંધમાલ્યામ્બરસ્નાનધૂપોદ્વર્ત્તનસેવકઃ ॥
કથા વિચિત્રાઃ કુરુતે મધુરં સમ્પ્રભાષતે

અલંકૃતં ચાવિશતિ વર્જયત્યનલંકૃતમ્ ॥
રતિકામસ્ય રૂપાણિ જ્ઞેયાન્યેતાનિ બુદ્ધિના

યશ્ચાવિષ્ટો વિદ્રવતિ સિંહવ્યાઘ્રતરક્ષુપમ્ ॥
યુદ્ધમારભતે કર્ત્તું ગજાદિભિરભીતવત્

ભૃશં તાડયતિ સ્વાઙ્ગં પતત્યગ્નૌ પતઙ્ગવત્ ॥
રાજદ્વેષાણિ કુરુતે વિજને રમતેઽધિકમ્

કરોતિ મરણોપાયાન્હન્તું કામાર્દિતો નરઃ ॥
લોમહર્ષોઙ્ગમાંદ્યં ચ છાયાવૈકૃત્યમેવ ચ

અમાનુષોત્સાહબલં વિહારાહારચેષ્ટિતમ્ ॥
દ્વૌ વા ત્રયો વા નેત્રેઽસ્ય સંપશ્યન્તે કુમારકાઃ

નિમીલિતાક્ષિતાત્યર્થં રક્તાદિવમનં તથા ॥
સામાન્યમેતદુદ્દિષ્ટં ગૃહીતસ્ય તુ લક્ષણમ્

મુક્તસ્ય લક્ષણં ચાતઃ પ્રવક્ષ્યામિ નિબોધત ॥
ભૂમૌ વિનિપતત્યાશુ તથા સંજ્ઞાં પ્રપદ્યતે

પરામૃશતિ કેશાંશ્ચ વાસાંસ્યાભરણાનિ ચ ॥
શુભાશુભં ચાત્મકાર્યં પૃચ્છતિ સ્મ સુહૃજ્જનમ્

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ દેવાદિગ્રહલક્ષણમ્ ॥
ચિકિત્સિતેન સંયુક્તં તન્નિબોધ જનાધિપ

નદીકૂલાદ્રિશિખરરુચિઃ પ્રાસાદમેવ ચ ॥
શુચિશીલ સમાચારો જ્ઞેયો દેવગ્રહાર્દ્દિતઃ

દેવાનાં પૂજનં તસ્ય પુષ્પધૂપફલાક્ષતૈઃ ॥
ગન્ધદીપપ્રદાનૈશ્ચ વહ્નિસન્તર્પણૈસ્તથા

ગોરસૈશ્ચ સ શાલ્યન્નૈર્બ્રાહ્મણૈઃ સ્વસ્તિવાચનૈઃ ॥
કર્ત્તવ્યં વિદુષા નિત્યં તતઃ સંપદ્યતે સુખી

ઉચ્છિષ્ટાન્ભૈરવાન્રાવાન્વિરસં કુરુતેઽધિકમ્ ॥
તસ્મિંસ્તથોત્સવાન્યક્ષાન્વ્રતાનધ્યયનાનિ ચ

બહુશો વટુચાશ્નાતિ વસ્ત્રં પાટયતિ સ્વકમ્ ॥
અસુરગ્રહદુષ્ટસ્ય રૂપમેતદ્વિનિર્દ્દિશેત્

દૈત્યસંપૂજનં તસ્ય કાર્યં માંસસુરાસવૈઃ ॥
રક્તૈઃ પુષ્પૈર્ધૂપદીપૈસ્તથા બીજસમુદ્ભવૈઃ

ગન્ધર્વવાદ્યનિર્ઘોષં શ્રુત્વા હૃષ્ટઃ પ્રનૃત્યતિ ॥
તીર્થોદ્યાનનદીતીરગન્ધમાલ્યાદિસેવનાત્

યથાકામં વિચરતિ ગન્ધર્વોન્માદિતો નરઃ ॥
ગન્ધૈર્માલ્યૈશ્ચ વિવિધૈર્ગીતવાદ્યૈસ્તથૈવ ચ

ગન્ધર્વપૂજનં કાર્યં તેન સંપદ્યતે સુખી ॥
નિદ્રાલુરલસો દુષ્ટો દર્વીવત્કુરુતે કરૌ

ગર્ભવાસગુહાસેવી નરોન્મત્તં વિદુર્બુધાઃ ॥
નાગાનાં પૂજનં તસ્ય કાર્યં કુલ્માષપર્પટૈઃ

પાયસોલ્લોપિકાપૂપૈઃ પદ્મોત્પલબિસૈસ્તથા ॥
અમત્સરી મૃદુર્વીરઃ પ્રિયવાગ્બહુભોજનઃ

પૃથુવિહ્વલતામ્રાક્ષઃ તથા વૈ ગોરસપ્રિયઃ ॥
ભૂતોન્માદસમાવિષ્ટો લિઙ્ગૈરેતૈર્વિનિર્દિશેત્

કુસુમૈર્બહુવર્ણૈશ્ચ ગોરસૈર્વિવિધૈસ્તથા ॥
ભૂતપૂજા તુ કર્ત્તવ્યા તેન સમ્પદ્યતે સુખી

શૂન્યાગારશ્મશાનાદ્રિચતુષ્પથનિષેવકઃ ॥
રાત્રૌ ચરતિ યોચ્છિષ્ટઃ પિશાચોન્માદિતો નરઃ

પિશાચયજનં તસ્ય કર્ત્તવ્યં પલલામિષૈઃ ॥
કણ્ટકીસમ્ભવૈઃ પુષ્પૈઃ કૃષ્ણવર્ણૈસ્તથૈવ ચ

અવ્યક્તભાષી રક્તાક્ષો હાસ્યે ચોચ્ચસ્વરસ્તથા ॥
રૌદ્રં નિરીક્ષતેઽત્યર્થં યક્ષેનોન્માદિતો નરઃ

કુલ્માષઘૃતપિણ્યાકપલલોલ્લોપિકાગુડૈઃ ॥
યક્ષાણાં પૂજનં તસ્ય કર્તવ્યં દોષશાન્તયે

ઉદ્વિગ્નચેતાઃ શીતશ્ચ નાતિશોકપરાયણઃ ॥
રાક્ષસેન ગૃહીતશ્ચ ભવત્યોષ્ઠવિલેહકઃ

પક્વામિષેણ માંસેન રુધિરેણ તથૈવ ચ ॥
રાક્ષસાનાં બલિઃ કાર્યસ્તસ્ય દોષપ્રશાન્તયે

ભસ્મપાંશુરજોધ્વસ્તો મલિનો મલિનામ્બરઃ ॥
પ્રેતગૃહીતો ભવતિ વિકૃતો ધ્વસ્તમસ્તકઃ

ઓદનં મધુપાનીયં સર્પિઃ ક્ષીરસમન્વિતમ્

પ્રેતાનાં તત્ર દાતવ્યં તેન સંપદ્યતે સુખી ॥
શુચિઃ શુચિસમાચારઃ સન્ધ્યાચારી તિલપ્રિયઃ

પિતૃગ્રહગૃહીતસ્ય રૂપમેતદ્વિનિર્દિશેત ॥
તિલગોરસપુષ્પાન્નમધુમૂલફલૈઃ શુભૈઃ

દીપૈર્દાનૈસ્તથા નિત્યં પ્રણિપાતેન ચાજ્ઞયા ॥
પિતૄણાં પૂજનં તસ્ય કર્ત્તવ્યં દોષશાન્તયે

અધીતે જપતે ચૈવ શુચિસ્તિષ્ઠતિ ચાપ્યથ ॥
યોગાસક્તસ્તથાર્ષેણ ગૃહીતો માનવો ભવેત્

હવિર્ગોરસપુષ્પાદ્યૈસ્તથાઽધ્યયનસંસ્તવૈઃ ॥
ઋષીણાં પૂજનં કાર્યં તસ્ય દોષપ્રશાન્નયે

કર્મપ્રસક્તો ભવતિ ન નિદ્રાં ભજતે દિવા ॥
પૌરુષેણ ગૃહીતસ્ય લક્ષણં સમુદાહૃતમ

બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્તત્ર મિષ્ટમન્નં સુસંસ્કૃતમ્ ॥
ગન્ધમાલ્યોજ્વલાન્રાજંસ્તસ્ય દોષપ્રશાન્તયે

સ્કન્દગ્રહગૃહીતાનાં બાલાનાં શૃણુ લક્ષણમ ॥
રોદિતિ સ્તનતિ ધ્યાતિ ભૂમૌ સ્વપિતિ ચાસકૃત્

અસમ્બદ્ધપ્રલાપી વા જ્ઞેયઃ સ્કન્દગ્રહાર્દ્દિતઃ ॥
રક્તૈઃ પુષ્પૈઃ ફલૈર્મૂલૈઃ બાલક્રીડનકૈસ્તથા

ઘણ્ટા ચ કુક્કુટૈઃ પૂજા બલિના વિવિધેન ચ ॥
પતાકાભિશ્ચ કર્ત્તવ્યા કુમારસ્ય મહાત્મનઃ

અતઃ પરં લોકહિતં તવાદ્ય સર્વગ્રહઘ્નાન્નિપુણાન્પ્રયોગાન્ ॥
વક્ષ્યામિ યેષાં હિ નિષેવણેન ગ્રહૈર્વિમુચ્યન્તિ નરા નરેન્દ્રાન્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શૈલૂષં પ્રતિ નાડાયન વાક્યે ગ્રહલિઙ્ગાનિ નામૈકત્રિંશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

1.232
॥ નાડાયન ઉવાચ ॥
અભ્યઙ્ગોત્સાદનં સ્નાનં ધૂપો રક્ષાબલિર્ઘૃતમ ॥
નેત્રાઞ્જનં પ્રધવનં નવગ્રહહરાઃ ક્રિયાઃ

સર્પગન્ધા વચા કુષ્ઠમુસ્તાક્ષેપણચન્દનૈઃ ॥
સક્ષીરમૂત્રૈર્વિપચેત્તૈલં સર્વગ્રહાપહમ્

બિલ્વમધ્યં બ્રહ્મદત્ત ગવાક્ષીબૃહતીફલમ્ ॥
ઉત્સાદનમિદં શ્રેષ્ઠં શ્લક્ષ્ણપિષ્ટં જલેન તુ

ઉશીરકુષ્ઠમઞ્જિષ્ઠાદેવદારુમનઃશિલાઃ ॥
શ્રીવેષ્ટકસ્તથા કૌન્તી હરિતાલૈલવાલુકે

એતચ્ચૂર્ણીકૃતં સર્વં પઞ્ચગવ્યાંશમિશ્રિતમ્ ॥
સર્વગ્રહપ્રશમનં સ્નાનમાયુષ્યમુત્તમમ્

સર્ષપાશ્ચ ખુરં કુષ્ટં ઘૃતં ભલ્લાતકં વચા॥
પૂતીકમજમોદા ચ ધૂપઃ સર્વગ્રહાપહઃ

શસ્ત્રં વા રોચનં શસ્તં સુવર્ણં મણિમૌક્તિકમ્ ॥
વિષં સવત્સાં ધેનું ચ મત્તં છાગં તથૈવ ચ

પૂર્ણકુમ્ભં ચ મંત્રાશ્ચ વીણા ચન્દનમેવ ચ ॥
મયૂરપક્ષાન્રજતં સમાર્ગણગુણં ધનુઃ

ભલ્લાતકાનિ સર્પિશ્ચ રક્ષાર્થં ધારયેદ્ગૃહે ॥
પુષ્પૈર્ધૂપૈસ્તથા ગન્ધૈર્ભક્ષ્યૈર્નાનાવિધૈસ્તથા

પૂર્ણકુમ્ભૈઃ સકુલ્માષૈર્ગોરસૈશ્ચન્દનેન ચ ॥
ધૂપૈરન્નપ્રકારૈશ્ચ બલિઃ કાર્યો વિજાનતા

કાયસ્થાં જ ટિલાં વીરાં વયસ્થાં નકુલીદ્વયમ્ ॥
જયાં ચ વિજયાં ચૈવ માનાં પર્પટકમ્બરીમ્

મર્કટીં સૂકરીં છત્રામતિચ્છત્રાં પલઙ્કષામ્ ॥
રામાં પૂતનકાં કેશીં મારટાં કટુકાં વચામ્

ચૌરકાં વિષ્ણુદત્તાં ચ વૃષ્ટિકાણ્ડીં ચ ચૂર્ણયેત્ ॥
પુરાણમેભિર્વિપચેદ્ઘૃતં તોયે ચતુર્ગુણે

મહાપૈશાચકં નામ સર્વગ્રહનિવારણમ્ ॥
રસાઞ્જનં ત્રિકટુકં મઞ્જિષ્ઠા સમનઃશિલા

સમાનિ ચ્છાગમૂત્રેણ પિષ્ટ્વા વર્તિન્તુ કારયેત્ ॥
છાયા શુષ્કં તુ તં કુર્યાદઞ્જનં ગ્રહનાશનમ્

શ્વેતજ્યોતિષ્મતીં વ્યોષં વસ્ત્રસૂત્રેણ વેષ્ટિતમ્ ॥
છાયાશુષ્કે પુનઃ પિષ્ટં જ્ઞેયં પ્રશમનં હિતમ્ ॥

સંપૂજનં દેવગુરુદ્વિજાનાં ભક્તિઃ પરા ચક્રગદાધરસ્ય ॥
યેષાં ન તેષાં પ્રભવન્તિ દીપા ગ્રહોદ્ભવા ભૂમિપતિપ્રધાન

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ગ્રહબાધાપ્રતિષેધો નામ દ્વાત્રિંશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

1.233
॥ શૈલૂષ ઉવાચ ॥ ॥
સ્કન્દસ્ય શરણં પ્રાપ્તાન્ગ્રહાઞ્શ્રુત્વા શતક્રતુઃ ॥
યશ્ચકાર મહાભાગ તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ

॥ નાડાયન ઉવાચ ॥
સ્કન્દસ્ય શરણં પ્રાપ્તાઞ્શ્રુત્વા શતમખો યયૌ ॥
દેવદેવગણૈઃ સાર્દ્ધં સ્કન્દો યત્ર વ્યવસ્થિતઃ

સ્કન્દં દેવેશ્વરો દૃષ્ટ્વા દીપ્તતેજઃસમદ્યુતિમ્ ॥
તુષ્ટાવ રાજશાર્દૂલ પ્રયતઃ સુસમાહિતઃ

॥ શક્ર ઉવાચ ॥ ॥
દેવદેવં નમસ્યામિ કુમારં વરમચ્યુતમ્ ॥
કાર્તિકેયં દુરારાધ્યં વહ્નિતેજઃ સમુદ્ભવમ્

ઉમાશઙ્કરજં ભીમં ગઙ્ગયા જઠરે ધૃતમ્ ॥
શક્તિહસ્તં વિશાલાક્ષં ષણ્મુખં દીપ્તતેજસમ્

ભક્તાનુકમ્પિનં દાંતં બ્રહ્મણ્યં વરદં પ્રભુમ્ ॥
કાકપક્ષધરં શાંતં શિખણ્ડકવિભૂષિતમ્

રક્તામ્બરં મહાબાહું મયૂરવરગામિનમ્ ॥
ઘણ્ટાપ્રિયં ગણાધ્યક્ષં મહાબલપરાક્રમમ્ ॥

દેવસેનાપતિં દેવં સર્વલોકહિતેપ્સયા ॥
ષષ્ઠ્યાન્તુ શુક્લપક્ષસ્ય યે ચ ત્વાં ભૌમવાસરે

કૃત્તિકાસ્વર્ચયિષ્યન્તિ યથાલાભં પૃથક્પૃથક્ ॥
ન તેષાં દુર્લ્લભં કિઞ્ચિદ્ભવિષ્યતિ સુરોત્તમ

દ્વિયોગે દ્વિગુણં તેષાં ફલં સ્કન્દ ભવિષ્યતિ ॥
ત્રિયોગે પૂજનં કૃત્વા ભવતઃ સુરસત્તમ

અક્ષયં ફલમાપ્સ્યન્તિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
વૈશાખમાસાદારભ્ય પઞ્ચમ્યાં ય ઉપોષિતઃ

ભવન્તં પૂજયેત્ષષ્ઠ્યાં સંવત્સરમતન્દ્રિતઃ ॥
પુત્રાર્થી લભતે પુત્રાન્ધનકામો ધનાનિ ચ

મૃતશ્ચ પ્રાપ્નુયાત્સ્વર્ગં ત્વયિ તુષ્ટે હરાત્મજ ॥
સ્તોત્રેણ ચ મદીયેન યે સ્તોષ્યન્તિ તવ પ્રભો ॥

લોકદ્વયેઽપિ તે કામાન્પ્રાપ્સ્યન્તિ મનસેપ્સિતાન્ ॥
॥ સ્કન્દ ઉવાચ ॥ ॥
પિતા મે દૈવતં શક્ર મહાદેવઃ પ્રતાપવાન્

તસ્યાજ્ઞયા કરિષ્યામિ યન્માં વક્ષ્યતિ વાસવ ॥
॥ નાડાયન ઉવાચ ॥ ॥
તતઃ પ્રાદુરભૂત્તત્ર દેવદેવસ્ત્રિલોચનઃ

અભ્યષિઞ્ચત્કુમારં ચ બ્રહ્મણા સહિતઃ પ્રભુઃ ॥
સેનાપત્યેન દેવાનાં સોઽભિષિક્તસ્તદા પ્રભો

જઘાન મહિષં નામ દાનવં દેવકણ્ટકમ્ ॥
મહિષેન સમાન્વીર્યે જઘાનાયુતશોઽપરાન્

બહુત્વાદ્દાનવાન્વીરઃ સ્કન્દઃ પરબલાર્દ્દનઃ ॥
યદા હન્તું ન શક્નોતિ તદા દેવસ્ત્રિલોચનઃ

જઘાન મનસા તત્ર તતઃ શૂલવરાયુધઃ ॥
જઘાન દાનવાનન્યાઞ્શતશોઽથ સહસ્રશઃ

ભક્તાઽનુકમ્પી ભગવાંસ્ત્રિનેત્રો દેવારિસંઘાન્વિનિપાત્ય સંઘે ॥
કૃત્વા ત્રિલોકીં ચ તદા પ્રહૃષ્ટાં જગામ કૈલાસગિરિં મહાત્મા

॥
ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમકાણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મહિષવધો નામ ત્રયસ્ત્રિંશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

1.234
॥ નાડાયન ઉવાચ ॥ ॥
તસ્યૈવ દેવદવસ્ય પ્રભાવમપરં શૃણુ ॥
યષ્ટુકામૈઃ સુરૈઃ પૂર્વં યજ્ઞે ભાગો ન કલ્પિતઃ

યદા રાજંસ્ત્રિનેત્રસ્ય તદા ક્રુદ્ધેન શંભુના ॥
યજ્ઞવાટં તતો ગત્વા દેવા વિત્રાસિતા બલાત્

પુરોડાશં ભક્ષયિત્વા પૂષ્ણો દન્તાનશાતયત ॥
ભગસ્ય નયનં વામં બભઞ્જ પરવીરહા

ક્રુદ્ધં દૃષ્ટ્વા મહાદેવં મૃગરૂપધરસ્તદા ॥
પ્રાદ્રવત્સહસા યજ્ઞો નરનારાયણાશ્રમમ્

તમન્વયો મહાતેજા બાણચાપધરો હરઃ ॥
યજ્ઞાનુસારિણં પ્રાપ્તં હરં બાણધનુર્ધરમ્

નારાયણસ્તુ તં ચક્રે વિહ્વલં કણ્ઠપીડનાત્ ॥
વિહ્વલે તુ મહાદેવે યજ્ઞો દિવમથાશ્રિતઃ

હરોઽપિ લબ્ધસંજ્ઞસ્તમન્વયૌ દિવિ સત્ત્વરઃ ॥
ન શશાક મૃગં વેદ્ધું યદા ધર્મશ્ચ તેજસા

તતસ્તં બોધયામાસ બ્રહ્મા શુભચતુર્મુખઃ ॥
ભગસ્ય પૂર્ણં ચ તદા પ્રસાદમકરોત્પુનઃ

યજ્ઞસ્ય ચાભયં દત્ત્વા ક્રીડયાન્વેતિ તં પુનઃ ॥
તારામૃગશ્ચ ગગને મહાદેવાનુગઃ સદા

દૃશ્યતે સ મહાભાગ રાત્રૌ ગગનભૂષણઃ

ક્રુદ્ધેન રુદ્રેણ સુરા નિરસ્તાઃ સ્વસ્થાઃ પ્રસન્નેન કૃતાશ્ચ ભૂયઃ ॥
તસ્માત્પ્રસન્નાસ્તુ ભવાય લોકે ક્રુદ્ધશ્ચ લોકાન્તકરઃ પ્રદિષ્ટઃ

ઇતિ શ્રીવિપ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે યજવિધ્વંસનો નામ ચતુસ્ત્રિંશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાય

1.235
॥ નાડાયન ઉવાચ ॥
તસ્યૈવ દેવદેવસ્ય પ્રભાવમપરં શૃણુ ॥
તેન વિધ્વંસિતો યજ્ઞો યદા દક્ષસ્ય ધીમતઃ

દક્ષસ્ય યજમાનસ્ય ગઙ્ગાદ્વારે પુરા પ્રભો ॥
અનાહ્વાને ચ શર્વસ્ય દેવીપ્રકુપિતાઽભવત

દેવ્યાઃ પ્રકોપાચ્ચ તથા ક્રુદ્ધઃ શૂલધરસ્તદા ॥
વીરભદ્રેતિ વિખ્યાતં ક્રોધજં સૃષ્ટવાન્ગણમ્

ભદ્રકાલી સ્વકાદ્દેહાત્સૃષ્ટવત્યથ પાર્વતી ॥
ગણૈરનુગતો રાજન્વીરભદ્રો મહાયશાઃ

ભદ્રકાલીં તથા ગત્વા દક્ષયજ્ઞમશાતયત્ ॥
વિધ્વસ્યમાનં યજ્ઞન્તુ પાર્વત્યા સહિતઃ શિવઃ

દૃષ્ટવાંસ્તત્ર રાજેન્દ્ર ભદ્રકર્ણેશ્વરઃ સ્થિતઃ ॥
વિધ્વસ્યમાને યજ્ઞે તુ દક્ષો વચનમબ્રવીત્

વીરભદ્રં મહાભાગં ભદ્રકાલીં તથૈવ ચ ॥
કૌ ભવન્તાવિહ પ્રાપ્તૌ મમ યજ્ઞોપઘાતકૌ

વીરભદ્ર ઉવાચ ॥
ક્રુદ્ધેન શઙ્કરેણાવાં ભાગસ્યાપરિકલ્પનાત્ ॥
યજ્ઞવિધ્વંસનાર્થાય પ્રેષિતૌ તે પરન્તપૌ

ભદ્રકર્ણેશ્વરં શર્વં ગચ્છ શીઘ્રં પ્રસાદય ॥
નાડાયન ઉવાચ ॥
વીરભદ્રવચઃ શ્રુત્વા ગત્વા તુષ્ટાવ શઙ્કરમ્

અશ્વમેધસહસ્રાગ્ર્યં ફલં લેભે ત્રિલોચનાત્ ॥
ત્રિલોચનસ્તદા તુષ્ટો વીરભદ્રમભાષત

યત્રસ્થેન ત્વયા યજ્ઞો દક્ષસ્યાદ્ય વિનાશિતઃ ॥
તત્ર સ્થાને તુ સતતં સાન્નિધ્યં ત્વં કરિષ્યસિ

પૂજાં ચ વિપુલાં તત્ર પ્રાસ્પ્યસે મત્પ્રસાદજામ્ ॥
યે ચ ત્વાં પૂજયિષ્યન્તિ વીરભદ્ર ગણેશ્વર

તે નાકપૃષ્ઠં યાસ્યન્તિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
દક્ષેણ ચ સમાહૂતા ભદ્રકર્ણેશ્વરે ત્વયા

સરસ્વતી મહાભાગા પ્રવિષ્ટા જાહ્નવીજલમ્ ॥
સઙ્ગમે ચ તયોઃ સ્નાત્વા પૂજાં મમ કરિષ્યતિ

યઃ પુમાન્સ ગણેશત્વં મમ પ્રાપ્સ્યત્યસંશયમ્॥
ગઙ્ગાદ્વારં કુશાવર્તં બિલ્વકં નીલપર્વતમ્

તથા કનખલં તીર્થં સર્વપાપપ્રમોચનમ્ ॥
ભવિષ્યતિ મહાભાગ તથૈવ ચ મનોહરમ્

પ્રજાપતેર્યજ્ઞભુવં સમાસાદ્ય યતસ્તતઃ ॥
મોક્ષ્યતે પાતકં સર્વં ત્રિદિવં ચ ગમિષ્યતિ

ભૂમિષ્ઠમુદ્ધૃતાત્પુણ્યં તસ્માત્પ્રસ્રવણોદકમ્॥
તસ્માદપિ તથા પુણ્યં સારસં પરિકીર્તિતમ્ ॥
સારસાન્નૈર્ઝરં પુણ્યં નાદેયમપિ નૈર્ઝરાત્

તસ્માદપિ ચ ગાઙ્ગેયં તદિહાપિ વિશેષતઃ ॥
સર્વત્ર દુર્લભા ગઙ્ગા ત્રિષુ સ્થાનેષુ દુર્લભા।

ગઙ્ગાદ્વારે પ્રયાગે ચ ગઙ્ગાસાગરસઙ્ગમે॥
ગઙ્ગાદ્વારે કુશાવર્ત્તે બિલ્વકે નીલપર્વતે

સ્નાત્વા કનખલે તીર્થે ન પુનર્જન્મભાગ્ભવેત્ ॥
તીર્થપઞ્ચકમેતદ્ધિ યત્રૈવ ગણનાયકઃ

તત્ર સન્નિહિતો બ્રહ્મા તત્રાહં તત્ર કેશવઃ ॥
તત્ર દેવગણાઃ સર્વે ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ

તત્સમીપે ચ તે સ્થાનં ત્વિદં દત્તં મયા તવ ॥
તત્ર ત્વં સતતં વત્સ લોકાત્પૂજામવાપ્સ્યસિ

એવમુક્ત્વા મહાતેજા વીરભદ્રં મહેશ્વરઃ ॥
ઉવાચ વચનં દેવો ભદ્રકાલીં મહેશ્વરઃ

મહેશ્વર ઉવાચ ॥
નમોસ્તુ તે મહાભાગે વરદે કામરૂપિણિ ॥
અષ્ટાદશભુજે સ્વસ્તિ શૂલમુદ્ગરધારિણિ

પીતકૌશેયવસને શશાઙ્કસદૃશાનને ॥
નીલોત્પલદલશ્યામે ગજકુમ્ભોપમસ્તનિ

વરદે ચારુસર્વાઙ્ગિ સર્વાભરણભૂષિતે॥
કમણ્ડલુધરે દેવિ દેવારિબલનાશિનિ

અદિતિશ્ચ દિતિશ્ચૈવ વનિતા સિદ્ધિરેવ ચ॥
રાત્રિર્નિદ્રા પ્રભા કાન્તિર્બુદ્ધિર્લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી

ધૃતિઃ કીર્તિઃ સ્વધા સ્વાહા ત્વમેવ વરવર્ણિની ॥
ત્વાં જનાઃ પૂજયિષ્યન્તિ સર્વકામપ્રદાં શુભામ્

નવમ્યાં શુક્લપક્ષસ્ય લોકાત્પૂજામવાપ્સ્યસિ ॥
નવમ્યાં પૂજયિષ્યન્તિ યે ત્વા સમ્યગુપોષિતાઃ

તેષાં ત્વં કામ્યદા સૌમ્યે ભવિષ્યસિ ન સંશયઃ ॥
કન્દરેષુ ચ શૈલાનાં વનાનાં ગહનેષુ ચ

રંસ્યસે ત્વં વિશાલાક્ષિ તદા પૂજામવાપ્સ્યસિ ॥
યે ચ ત્વાં મત્પ્રભાવજ્ઞાઃ પૂજયિષ્યન્તિ માનવાઃ

ન તેષાં દુર્લભં કિઞ્ચિદિહલોકે પરત્ર ચ ॥
યે ચેદં મત્કૃતં સ્તોત્રમભિદાસ્યન્તિ ભક્તિતઃ

તે સર્વે ભયનિર્મુક્તા ભવિષ્યન્તિ ન સંશયઃ ॥
નાડાયન ઉવાચ॥
એતાવદુક્ત્વા વચનં તત્રૈવાન્તરધીયત

દક્ષોપિ ચ વરં લબ્ધ્વા મુદં લેભે ત્રિલોચનાત્

એવં પ્રભાવો વરદઃ સ દેવો ભક્તાનુકમ્પી જગતો નિવાસઃ ॥
કસ્યાસ્ય વક્તું નૃપવર્ય તસ્ય ગુણાન્પ્રવક્તું સકલા હિ શક્તિઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શૈલૂષં પ્રતિ નાડાયનવાક્યે દક્ષયજ્ઞવિધ્વંસનો નામ પઞ્ચત્રિંશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ