વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.226.230

1.226
॥ નાડાયન ઉવાચ ॥ ॥
તસ્યૈવ દેવદેવસ્ય શૃણુ કર્મેદમુત્તમમ ॥
આસીદ્દૈત્યોન્ધકો નામ ભિન્નાઞ્જનચયોપમઃ

તપસા મહતા યુક્તસ્ત્વવધ્યશ્ચ દિવૌકસામ્ ॥
સ કદાચિન્મહાદેવં પાર્વત્યા સહિતં પ્રભુમ્

ક્રીડમાનં તદા દૃષ્ટ્વા હર્તું દેવીં પ્રચક્રમે ॥
તસ્ય યુદ્ધં તદા ઘોરમભવત્સહ શંભુના

રુદ્રવર્ણવિનિર્ભેદે રુધિરાદન્ધકસ્ય તુ ॥
અંધકાશ્ચ સમુત્પન્ના શતશોથ સહસ્રશઃ

તેષાં ચ દાર્યમાણાનાં રુધિરાદપરે પુનઃ

બભૂવુરંધકા ઘોરા યૈર્વ્યાપ્તમખિલં જગત્ ॥
એવં માયાવિનં દૃષ્ટ્વા દેવદેવસ્તદાન્ધકમ્

પાનાર્થમંધકાસ્રસ્ય સસૃજે માતરસ્તથા ॥
માહેશ્વરીં તથા બ્રાહ્મીં કૌબેરીં ચાનલીં તથા

સૌપર્ણીમથ વા યવ્યાં શાક્રીં વૈ નૈરૃતીં તથા ॥
સૌરીં સૌમ્યં શિવાં દૂતીં ચામુંડામથ વારુણીમ્

વારાહીં નારસિંહીં ચ વૈષ્ણવીં ચ લલત્થિકામ્ ॥
શતાનન્દાં ભગાનન્દાં પિચ્છિલાં ભગમાલિનીમ્

બલામતિબલાં રક્તાં સુરભીં મુખમુણ્ડિકામ્ ॥
માતૃનન્દાં સુનન્દાં ચ વિડાલીં શાકુનીં તથા

રેવતીં ચ મહારક્તાં તથૈવ પિલિપિચ્છિકામ્ ॥
જયાં ચ વિજયાં ચૈવ જયન્તીં ચાપરાજિતામ્

કાલીં ચૈવ મહાકાલીં કાલદૂતીં તથૈવ ચ ॥
સુભગાં દુર્ભગાં ચૈવ કરાલીં દેહનીં તથા

અદિતિઞ્ચ દિતિઞ્ચૈવ માલિનીં મૃત્યુમેવ ચ ॥
કર્ણમોટીં તથા યામ્યાં ઉલૂકીં ચ ઘટોદરીમ્

કપાલીં વજ્રહસ્તાં ચ પિશાચીં રાક્ષસીં તથા ॥
ભુરુણ્ડીં હાઙ્કરીં ચણ્ડાં શૈવાં ચ કટકીં તથા

ઘંટાં સુલોચનાં ધૂમ્રામેકવાલીં કપાલિનીમ્ ॥
વિશાલાં દષ્ટિકાં શ્યામાં ત્રિજટીં કુકુહં તથા

વિનાયકીં ચ વૈતાલીમુન્મત્તાં શુભનાં તથા ॥
સિદ્ધિઞ્ચ લેલિહાનાં ચ કેકરાં ગર્દભીં તથા

તર્કટીં બહુપુત્રાં ચ પ્રેતયાનાં વિટંપુરામ્॥
ક્રૌઞ્ચીં સૂકરમુખીં ચ વિતતાં સરમાં દનુમ્ ॥

ઉષારંભાં પિનાકાં ચ લલિતાં ચિત્રરૂપિણીમ્ ॥
સ્વધાકારાં વષટ્સ્વાહાં ધૃતિં જ્યેષ્ઠાં કપર્દિનીમ્

માયાવિચિત્રરૂપાં ચ કામરૂપાં વશંગમામ્ ॥
સ્વકંબિલાં સિઞ્જિકાં ચ મહાનાસાં મહામુખીમ્

કૌમારીં રોચનાં ભીમાં સદાહાસાં મદોદ્ધતામ્ ॥
આરક્તાક્ષીં કાલકર્ણીં ભર્ત્તુકર્ણીં મહાસ્વનીમ્

કેશિનીં શિખિનીં લમ્બાં પિંગાક્ષીં લોહિતામુખીમ્ ॥
ઘણ્ટારવાં ચ દંષ્ટ્રાલાં લોચનાં કાચજઙ્ઘિકામ્

ગોકર્ણિકાં ગોમુખિકાં મહાગ્રીવાં મહામુખીમ્॥
ઉલ્કામુખીં ધૂમ્રશિખાં કવનાં પરિકંપિતામ્

મોહિનીં કુણ્ડિનીં ત્વેડાં નિર્ભયાં બાહુશાલિનીમ્ ॥
શૂર્પકર્ણીં તથૈકાક્ષીં વિશોકાં નન્દિનીં રુચમ્

જ્યોસ્રામુખીં વરપરાં નિકુમ્ભાં રક્તકમ્પનામ્ ॥
અવિકારાં મહાચિત્રાં ચિત્રસેનાં મનોરમામ્

સુદર્શનાં હરત્પાપાં માતઙ્ગીં લંબમેખલામ્ ॥
સુબાલાં બાલતર્કારીં પ્રેમોદાં લાઙ્ગલાવતીમ્

ચિત્તાં વિત્તાં જડાં કોણાં શાન્તિકાં ભસિતાશનીમ્ ॥
લંબસ્તનીં લંબઘણ્ટાં વિસતાં વામચૂડિનીમ્

સ્વલતિર્દીર્ઘકેશી ચ સુલતા સુન્દરી સમા ॥
અધોમુખી કટુમુખી ક્રોધની વસુવાશિની

વિરાવિણી વત્સરુતા માષાભાજિનશાલિની ॥
કુટુમ્બિકા શુક્તિકા ચ ચણ્ડિકા બલમોહિની

માંસાન્યહાસિની લમ્બા ગોવિધારી સમાગધી ॥
એતાશ્ચાન્યાઃ સ દેવેન્દ્ર સસૃજે માતરસ્તદા

અન્ધકાનાં મહાઘોરં પપુસ્તદ્રુધિરં તદા ॥
તતોન્ધકાસૃજા સર્વાઃ પરાં તૃપ્તિમુપાગતાઃ

તાસ્તુ તૃપ્તાઃ સુસમ્ભૂતા ભૂય એવાંધકાસ્રજા ॥
અર્દિતોયૈર્મહાદેવઃ શૂલમુદ્ગરપટ્ટિશૈઃ

તતઃ સ શઙ્કરો દેવસ્ત્વન્ધકૈર્વ્યાકુલીકૃતઃ ॥
જગામ શરણં દેવં વાસુદેવમજં વિભુમ્

તતસ્તુ ભગવાન્વિષ્ણુઃ સૃષ્ટવાઞ્છુષ્કરેવતીમ્ ॥
સા પપૌ સત્વરં તેષામન્ધકાનામસૃક્ક્ષણાત્

યથાયથા ચ રુધિરં પિબત્યન્ધકસમ્ભવમ્ ॥
તથા તથાઽધિકં દેવી સંશુષ્યતિ જનાધિપ

પીયમાને તદા તેષામન્ધકાનાં તથાસૃજિ ॥
અન્ધકાસ્તુ ક્ષયં નીતા સર્વે તે ત્રિપુરારિણા

મૂલાન્ધકં તુ વિક્રમ્ય તદા સર્વત્ર લોકકૃત્ ॥
ચકાર વેગાઞ્છૂલાગ્રે તદા તુષ્ટાવ શઙ્કરમ્

અન્ધકઃ સુમહાવીર્યઃ તસ્ય તુષ્ટોઽભવદ્ભવઃ ॥
સામીપ્યં પ્રદદૌ નિત્યં ગણેશત્વં તથૈવ ચ

તતો માતૃગણાઃ સર્વે શઙ્કરં વાક્યમબ્રુવન્ ॥
ભગવન્ ભક્ષયિષ્યામઃ સદેવાસુરમાનુષમ્

ત્વત્પ્રસાદાજ્જગત્સર્વં તદનુજ્ઞાતુમર્હસિ ॥
શઙ્કર ઉવાચ ॥
ભવતીભિઃ પ્રજાઃ સર્વા રક્ષણીયા ન સંશયઃ

તસ્માદ્ઘોરાદભિપ્રાયાન્મનઃ શીઘ્રં નિવર્ત્યતામ્ ॥
નાડાયન ઉવાચ ॥
ઇત્યેવં શઙ્કરેણોક્તં ત્વનાદૃત્ય વચસ્તુ તાઃ

ક્ષોભયામાસુઽવ્યગ્રાસ્ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ । ।
ત્રૈલોક્યે ભક્ષ્યમાણે તુ તદા માતૃગણૈર્નવૈઃ

નૃસિંહમૂર્તિં દેવં ચ પ્રદધ્યૌ ભગવાઞ્છિવઃ ॥
અનાદિનિધનં દેવં સર્વલોકભવોદ્ભવમ

દૈત્યેન્દ્રવક્ષોરુધિરપ્રોક્ષિતોરુમહાનખમ ॥
વિદ્યુજ્જિહ્વં મહાદંષ્ટ્રં સ્ફુટકેસરસઙ્કટમ્

કલ્પાન્તમારુતક્ષુબ્ધસપ્તાર્ણવ મહાસ્વનમ ॥
વજ્રાગ્રતીક્ષ્ણનખરમાકર્ણાદ્દારિતાનનમ્

મરુશૈલપ્રતીકાશમુદયાર્કસમેક્ષણમ ॥
હિમાદ્રિશિખરાકારં ચારુદંષ્ટ્રોજ્જ્વલાનનમ્

ખવિનિસ્સૃતરોમાગ્નિં જ્વાલાકેસરમાલિનમ્ ॥
બદ્ધાઙ્ગદં સુમુકુટં ચારુકેયૂરભૂષણમ

શ્રોણીસૂત્રેણ મહતા કાઞ્ચનેન વિરાજિતમ ॥
નીલોત્પલદલશ્યામં વામોયુગવિભૂષિતમ

તેજસાક્રાન્તસકલં બ્રહ્માણ્ડાન્તરમંડપમ ॥
સાદરભ્રામ્યમાણાનાં હુતહવ્ય ઘનાર્ચિષામ્

આવર્ત્તૈઃ સદૃશાકારૈઃ સંયુક્તં દૈહલોમજૈઃ ॥
સર્વપુપ્પવિચિત્રાં ચ ધારયાનં મહાસ્રજમ

સ ધ્યાતમાત્રો ભગવાન્પ્રદદૌ તસ્ય દર્શનમ્ ॥
યાદૃશેનૈવ રૂપેણ યાતો રુદ્રેણ ભક્તિતઃ

તાદૃશેનૈવ રૂપેણ દુર્નિરીક્ષ્યેણ દૈવતૈઃ ॥
પ્રણિપત્ય તુ દેવેશં તદા તુષ્ટાવ શઙ્કરઃ

શઙ્કર ઉવાચ ॥
નમસ્તેસ્તુ જગન્નાથ નરસિંહવપુર્ધરઃ ॥
દૈત્યનાથાસ્થિસંપૂર્ણ નખશુક્તિવિરાજિત

તદસ્રકણસંલગ્નહેમપિઙ્ગલવિગ્રહં ॥
મેરોઃ સપદ્મરાગસ્ય શોભાં ધત્સે જગદ્ગુરો

કલ્પાન્તામ્ભોદનિર્ઘોષ સૂર્યકોટિસમપ્રભ ॥
સહસ્રયમ સંક્રોધ સહસ્રેન્દ્રપરાક્રમ

સહસ્રધનદસ્ફીત સહસ્રવરુણાત્મક॥
સહસ્રકાલચરિત સહસ્રનિયતેન્દ્રિય

સહસ્રભૂમિસદ્ધૈર્ય સહસ્રાનન્તમૂર્ત્તિમત્ ॥
સહસ્રચન્દ્રપ્રતિમ સહસ્રહરિવિક્રમ

સહસ્રરુદ્રતેજસ્ક સહસ્રબ્રહ્મસંસ્તુત॥
સહસ્રવાયુવેગોગ્ર સહસ્રજ્યોતિરીષણ

સહસ્રયન્ત્રમથન સહસ્રાબાધમોચન ॥
અન્ધકસ્ય વિનાશાય સૃષ્ટા યા માતરો મયા

અનાદૃત્ય તુ મદ્વાક્યં ભક્ષયંત્યશ્ચ તાઃ પ્રજાઃ ॥
કૃત્વા તાશ્ચ ન શક્તોઽહં સંહન્તુમપરાજિત

સ્વયં કૃત્વા કથં તાસાં વિનાશમપિ રોચયે ॥
નાડાયન ઉવાચ ॥
એવમુક્તઃ સ રુદ્રેણ નારસિંહ વપુર્ધરઃ

સસર્જ દેવીં જિહ્વાતઃ તદા વાગીશ્વરીં હરિઃ ॥
હૃદયાચ્ચ તથા માયાં ગુહ્યાચ્ચ ભગમાલિનીમ્

અસ્થિભ્યશ્ચ તથા કાલી સૃષ્ટા પૂર્વં મહાત્મના ॥
યયા તદ્રુધિરં પીતમન્ધકાનાં મહાત્મનામ્

યા ત્વસ્મિન્કથિતા લોકે નામતઃ શુષ્કરેવતી ॥
દ્વાત્રિંશન્માતરઃ સૃષ્ટા ગાત્રેભ્યશ્ચક્રિણા તતઃ

તાસાં નામાનિ વક્ષ્યામિ તાનિ મે ગદતઃ શૃણુ ॥
સર્વક્લિષ્ટા મહાભાગા કણ્ઠકર્ણી તથૈવ ચ

ત્રૈલોક્ય મોહિની પુણ્યા સર્વસત્ત્વવશઙ્કરી ॥
તથા ચ ચક્રહૃદયા પઞ્ચમા વ્યોમચારિણી

શંખિની લેખિની ચૈવ કાલસઙ્કર્ષિણી તથા ॥
ઇતિ દેવ્યષ્ટકં રાજન્વાગીશ્યનુચરં સ્મૃતમ્

અજિતા સૂક્ષ્મહૃદયા વૃક્ષાવેશાશ્મદર્શના ॥
નૃસિંહભૈરવા ચિલ્લા ગરુત્પક્ષહૃદાનયા

ભગમાલિન્ય ઽનુચરા ઇત્યષ્ટૌ નૃપ માતરઃ ॥
આકર્ષિણી ચ ભારૂટી તથૈવોત્તરમાલિકા

જ્વાલામુખી ભીષણિકા કામધેનુશ્ચ બાલિકા ॥
તથા પદ્મકરા રાજન્રેવત્યનુચરાઃ સ્મૃતાઃ

અષ્ટૌ મહાબલાઃ સર્વા દેવગાત્રસમુદ્ભવાઃ ॥
ત્રૈલોક્યસૃષ્ટિસંહારસમર્થાઃ સર્વદેવતાઃ

તાઃ સૃષ્ટમાત્રા દેવેન ક્રુદ્ધા માતૃગણસ્ય તુ ॥
પ્રધાવિતા મહારાજ ક્રોધવિસ્ફૂર્જિતેક્ષણાઃ

અવિષહ્યતમં તાસાં દૃષ્ટ્વા તેજઃ સુદારુણમ્ ॥
ભયેન શરણં પ્રાપ્તા દેવેશં પૂર્વમાતરઃ

શરણાર્થમનુપ્રાપ્તા નૃસિંહો વાક્યમબ્રવીત્ ॥
નરસિંહ ઉવાચ ॥
યથા મનુષ્યાઃ પશવઃ પાલયન્તિ વરાનનાઃ

યજન્તિ તૈશ્ચ પશુભિઃ તથા વૈ દેવતાગણાન્ ॥
ભવત્યશ્ચ તથા લોકાન્પાલયન્તુ મયેરિતાઃ

મનુજૈશ્ચ તથા દેવં યજધ્વં ત્રિપુરાન્તકમ્॥
યે ચ માં સંસ્મરંતીહ તે ચ રક્ષ્યા સદા નરાઃ

બલિકર્મ કરિષ્યંતિ યુષ્માકં યે સદા નરાઃ ॥
સર્વકામપ્રદાસ્તેષાં ભવિષ્યધ્વં તથૈવ ચ

તત્સાદનાદિકં યે ચ કરિષ્યંતિ હરેરિતમ્ ॥
તે ચ રક્ષ્યા સદા લોકે રક્ષિતવ્યં ચ શાસનમ્

રૌદ્રાં ચૈવ પરાં મૂર્તિં મહાદેવઃ પ્રદાસ્યતિ॥
યુષ્મભ્યં સમયા સાર્ધં તેન સાર્ધં વરસ્યથ

મયા માતૃગણઃ સૃષ્ટો યોયં વિગતસાધ્વસઃ ॥
એષ નિત્યં વિશાલાક્ષ્યો મયૈવ સહ રંસ્યતિ

મયા સાર્ધં તથા પૂજાં વીરેભ્યશ્ચૈવ લપ્સ્યસિ ॥
પૃથક્ ચ પૂજિતો લોકે સર્વાન્કામાન્પ્રદાસ્યતિ

શુષ્કાં સંપૂજયિષ્યન્તિ યે તુ પુત્રાર્થિનો જનાઃ॥
તેષાં પુત્રપ્રદા દેવી ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

નાડાયન ઉવાચ॥
એતાવદુક્ત્વા ભગવાન્સહ માતૃગણેન ચ ॥
જ્વાલામાલાકુલવપુસ્તત્રૈવાંતરધીયત

સમાતૃવર્ગોપિ હરસ્ય મૂર્તિ સદા યજંસ્તિષ્ઠતિ તત્સમીપે ॥
દેવેશ્વરસ્યાપિ નૃસિંહમૂર્તેઃ પૂજાં વિધત્તે ત્રિપુરાન્તકારી

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શૈલૂષં પ્રતિ નાડાયનવાક્યે અન્ધકજયવર્ણનોનામ ષડ્વિંશત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

1.227
॥ શૈલૂષ ઉવાચ ॥
માતૃદોષપ્રશમનાન્મહેશ્વરમુખોદ્ગતાન્ ॥
પ્રયોગાઞ્છ્રોતુમિચ્છામિ વદતસ્તે દ્વિજોત્તમ

નાડાયન ઉવાચ ॥
ચોચકં તુ વચા કુષ્ટં બ્રહ્મભૂતજટે શુભે ॥
કાલમઞ્જા હરિદ્રે દ્વે યવચૂર્ણવિમિશ્રિતમ્

ઉદ્વર્તનમિદં પ્રોક્તં માતૃદોષવિનાશનમ્ ॥
અરિષ્ટારિષ્ટપત્રાણિ તાલજીતકયોસ્તથા

શિંશિપામલકીબિલ્વકપિત્થાનાં તથૈવ ચ ॥
બહુકારત્વચં પૂર્વાં તથૈવ ચ પુનર્નવામ્

ભાર્ઙ્ગીક્વાથમિદં સ્નાનં માતૃદોષવિનાશનમ્ ॥
અરિષ્ટકં તથા બિલ્વં પદ્માક્ષં ફલિનીફલમ્

વચા કુષ્ટં ચ મુસ્તઞ્ચ વાલકં રજનીદ્વયમ્ ॥
ચન્દનં કુંકુમં ચૈવ નાગદાનં ચ રોચના

એતાનિ સર્વાણ્યાહૃત્ય પૂર્ણકુમ્ભે વિનિક્ષિપેત્ ॥
સ્નાનમેતત્પ્રયોક્તવ્યં માતૃદોષવિનાશનમ્

કુસુમૈઃ પઞ્ચવર્ણૈસ્તુ ધૂપૈર્નિર્યાસજૈસ્તથા ॥
કુંકુમાગુરુકર્પૂરચન્દનૈશ્ચ મનોરમૈઃ

દીપૈર્ભક્ષ્યૈસ્તથા ક્ષીરૈઃ કુલ્માષોલ્લોપિકાગુડૈઃ ॥
પાયસૈર્મધુસંમિશ્રૈઃ પલલેનોદનેન ચ ॥

બલિઃ સુવિહિતો રાજન્માતૃદોષવિનાશનમ્ ॥
દૂર્વાપ્રવાલમઞ્જિષ્ઠાનાગરં નાગકેશરમ્

રોચનાકુંકુમં ચૈવ ચન્દનં ચ તથા વચા ॥
વિલેપનમિદં શ્રેષ્ઠં માતૃદોષવિનાશનમ્

ગજાશ્વકપિવારાહનખાનિ ચ ઘૃતં તથા ॥
શ્રેષ્ઠોઽયં કથિતો ધૂપો માતૃદોષવિનાશનઃ

સિદ્ધં ઘૃતં ચાપ્યથ પઞ્ચગવ્યં પુરાણમશ્નન્તિ હિ યે નરેન્દ્ર ॥
તેષાં ભયં નૈવ હિ માતૃજાતં ભાવ્યં કદાચિદ્ગ્રહસંભવં વા

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમ ખણ્ડે મા૦ સં૦ માતૃબાધાપ્રતિષેધોનામ સપ્તવિંશત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

1.228
॥ નાડાયન ઉવાચ ॥
તસ્ય દેવાદિદેવસ્ય પ્રભાવમપરં શૃણુ ॥
કથ્યમાનં મયા રાજન્સર્વકલ્મષનાશનમ્

શઙ્કરઃ પાર્વતી ચૈવ સ્પર્ધમાનૌ પરસ્પરમ્ ॥
ચક્રતુર્મૈથુનં રાજન્સાગ્રં વર્ષશતં કિલ

તયોરન્યતરસ્યાસીદ્યદા નૈવ પરાજયઃ ॥
તતસ્તુ દેવતા ખિન્નાઃ પરસ્પરમથાબ્રુવન્

અત્રોત્પત્સ્યતિ યો ગર્ભસ્ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥
તેજસા મોહિતં તસ્ય ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

તસ્માત્ત્વમત્ર પ્રવિશ દેવદેવ હુતાશન ॥
એવમુક્તસ્તદા વહ્નિઃ પ્રવિવેશ સુરોત્તમમ્

તં દૃષ્ટ્વા સંભ્રમાદેવ સમુત્તસ્થૌ ત્રિલોચનઃ ॥
તેજોભિઃ ક્ષુભિતં તત્ર વહ્નેરાસ્યમથાવિશત્

શશાપ પાર્વતી દેવી ભાર્યાસુ સ્વાસુ દેવતાઃ ॥
નૈવાવાપ્સ્યથ પુત્રાન્વૈ મત્કોધકલુષીકૃતાઃ

હુતાશનોપિ શર્વસ્ય દહ્યમાનો હિ તેજસા ॥
તત્યાજ ગર્ભં ગઙ્ગાયાં સાપિ કાલેન કેનચિત્

તત્યાજ પર્વતે શ્વેતે ગર્ભં વહ્નિસમપ્રભમ્ ॥
તેન જાતેન સંવૃત્તં સૌવર્ણં શ્વેતપર્વતમ્

સુવર્ણરેતસસ્તસ્ય શંકરસ્ય તુ તેજસા ॥
દદૃશુઃ કૃત્તિકા બાલં સંત્યક્તં તત્ર ગઙ્ગયા

સ્તનાનિ પ્રદદુસ્તસ્ય કૃપયા રાજસત્તમ ॥
ષડાનનસ્તદા ભૂત્વા ષણ્ણામેવ સ્તનં પપૌ

તાસાં ક્ષીરેણ ધર્માત્મા વિવૃદ્ધશ્ચારુતેજસા ॥
કૃત્તિકાનાં વરં પ્રાદાદ્યત્તદ્વક્ષ્યામિ તે નૃપ

નાડાયન ઉવાચ ॥
યદા ચન્દ્રસમાયોગં ગમિષ્યથ શુભાનનાઃ ॥
તદા પૂજાં કરિષ્યંતિ ભવતીનાં તુ યે નરાઃ

વહ્નેશ્ચન્દ્રમસશ્ચૈવ વરુણસ્ય તથા મમ ॥
ગન્ધમાલ્યૈસ્તથા પુપ્પૈર્ધૂપૈર્દીપૈસ્તથૈવ ચ

ગન્ધોદકેન પુણ્યેન લાજાભિર્મધુના સહ ॥
અપૂપૈઃ પરમાન્નેન દધ્ના ગવ્યેન ચાપ્યથ।

કુલ્માષૈઃ સફલૈર્ભક્ષ્યૈર્મોદકૈઃ પાનકૈસ્તથા ॥
પ્રાપ્સ્યન્ત્યભિમતાન્કામાનિહ લોકે પરત્ર ચ

નક્તાશનસ્તથા ભૂત્વા યુષ્મત્પૂજાપરાયણઃ ॥
ક્રીડિત્વા સુચિરં નાકે માનુષ્યે તુ ભવિષ્યતિ

રૂપાન્વિતઃ સત્યપરો દ્યાવાન્ધર્મે સ્થિતઃ સન્બહુભૃત્યયુક્તઃ ॥
કુલેન શીલેન સમન્વિતશ્ચ નારીવિશેષાત્સુભગા ભવિત્રી

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે કૃત્તિકાપૂજાવિધિર્નામાષ્ટાવિંશત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

1.229
॥ નાડાયન ઉવાચ ॥
તતસ્તુ પ્રયયૌ ગઙ્ગા કુમારો યત્ર પાવકિઃ ॥
મયા ત્વં જનિતઃ પુત્ર તમુવાચ સુરેશ્વરમ્

અસહન્ત્યા મહાતેજસ્ત્વદીયં પર્વતોત્તમે ॥
મયા સ્કન્દ પરિત્યક્તં તદા ગર્ભગતં મમ

તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા પાવકિર્વાક્યમબ્રવીત્ ॥
॥ સ્કન્દ ઉવાચ ॥
નાહં ગૃહં તે યાસ્યામિ શમ્ભુર્મે દૈવતં પિતા

અનુગ્રહં કરિષ્યામિ તવાહં સુરનિમ્નગે ॥
વૈશાખમાસશુક્લસ્ય તૃતીયાયાં વરાનને

માનુષ્યમવતીર્ણાસિ તદા પૂજામવાપ્સ્યસિ ॥
તમિન્નહનિ યઃ સ્નાનમાચરિષ્યતિ તે શુભે

રાજસૂયાશ્વમેધાભ્યાં ફલેન સ તુ યોક્ષ્યતિ॥
તસ્મિન્નહનિ યઃ પૂજાં યત્ર તત્ર વ્યવસ્થિતઃ

ગન્ધમાલ્યોપહારાદ્યૈર્ધૂપદીપાન્નસંપદા ॥
કર્તા તવ મહાભાગે ત્વત્તોયસ્નાનજં ફલમ્

ધ્રુવમાપ્સ્યતિ ધર્મજ્ઞે નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
તસ્મિન્નહનિ યત્કિઞ્ચિત્પ્રદદ્યાચ્છ્રદ્ધયાન્વિતઃ

અક્ષયં તત્ફલં તસ્ય ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
અક્ષયા સા તિથિર્જ્ઞેયા કૃત્તિકાભિર્યુતા યદિ

ભવિષ્યતિ મહાભાગ વિશેષેણ ફલપ્રદા

તસ્મિન્દિને યે તવ ચારુગાત્રિ પૂજાં કરિષ્યંતિ તથેરિતાં પ્રાક્ ॥
તે નાકલોકે સુચિરં નિરુપ્ય લોકાન્ગમિષ્યન્તિ જલાધિપસ્ય

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શૈલૂષં પ્રતિ નાડાયનવચને અક્ષયતૃતીયામહાલયં નામૈકોનત્રિંશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

1.230
નાડાયન ઉવાચ ॥
તતસ્તુ જાતકર્માદ્યાઃ ક્રિયાસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ॥
વિશ્વામિત્રસ્તુ કૃતવાન્મઙ્ગલાનિ તથૈવ ચ

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ દેવનાથાય વજ્રિણે ॥
શ્વેતજાતમથાચખ્યુઃ કુમારં દીપ્તતેજસમ્

નિધનાય મતિં ચક્રે તદા તસ્ય પુરન્દરઃ ॥
દૈવતૈઃ પિતૃભિર્યજ્ઞૈઃ પ્રભુર્દાનવરાક્ષસૈઃ

ભૂતનાગપિશાચૈશ્ચ પિતૃગન્ધર્વમાનુષૈઃ ॥
સંમન્ત્ર્ય નિધને તસ્ય સૃષ્ટવાન્સ મહાગ્રહાન્

દેવદૈત્યગ્રહાન્ઘોરાન્પિતૃદાનવરાક્ષસાન્ ॥
યક્ષગન્ધર્વનાગાનાં નૃણાં ચ પિશિતાશિનામ્

તે ગ્રહા બહુસાહસ્રા નાનાપ્રહરણોદ્યતાઃ ॥
અભિજગ્મુઃ શ્વેતગિરિં કુમારવધકામ્યયા

તે ગ્રહા બહુસાહસ્રા ગ્રહાંશ્ચ શતશઃ શિવઃ ॥
સ્કંદો ગ્રહાન્વૈ સસૃજે પૂર્વગ્રહનિશાચરાન્

મહાબલાન્મહાવીર્યાન્કામગાન્કામરૂપિણઃ ॥
અનેકશતસાહસ્રાન્નાનાવેશાન્મનોજવાન્

તેષાં પ્રધાનાન્વક્ષ્યામિ તન્મે નિગદતઃ શૃણુ ॥
સ્કંદો વિશાખશ્ચ તથા નૈગમેયસ્તથૈવ ચ ॥
ભીમો ભીમકરઃ ક્રવ્યો નિરતઃ ક્રોશ એવ ચ

ક્રવ્યાદોથ હવિર્બુદ્ધિઃ કોટિમુદ્ગરિકઃ પૃથુઃ ॥
કાલશ્ચાપ્યુપકાલશ્ચ સિદ્ધાર્થઃ પુષ્પકસ્તથા

પુષ્પમિત્રઃ કોકિલકઃ સિદ્ધો લંબોદરસ્તથા ॥
ખલ્યૂઃ કપોતો લમ્બોષ્ઠઃ તથા નાયાસ એવ ચ

યદણ્ડો ગૃદ્ધ્રનાસાશ્ચ ગૃદ્ધ્રવૃત્તુક એવ ચ ॥
ક્ષુદ્રકઃ કાલકાલશ્ચ કાલસ્તત્પુરુષસ્તથા

વિદ્યુદ્ભૂતોઽથ સંવર્તો વર્તશ્ચાવર્ત એવ ચ ॥
શિતિકણ્ઠઃ કપર્દી ચ કચ્છપઃ પરિકણ્ટકઃ

પરિપ્રકાશો મત્તશ્ચ માતઙ્ગવસનસ્તથા ॥
ગદરાક્ષઃ પિશાચશ્ચ વીરનાશો વલીમુખઃ

મહાભૂતશ્ચ નન્દશ્ચ સોમાનન્દઃ પ્રમોદકઃ ॥
આનન્દો વ્યવસાયશ્ચ નિશ્ચયોઽથ પરાક્રમઃ

જયશ્ચ વિજયશ્ચૈવ સઞ્જયઃ કલ્પ એવ ચ ॥।
પુષ્પદન્તો દન્તવક્રો હેગુણ્ડિર્ભીષણસ્તથા

વસુભૂતિર્વસુસ્ત્રાતો જીવકસ્તાપસસ્તથા ॥
વીરબાહુઃ સુબાહુશ્ચ સુન્દરો ગણ્ડ એવ ચ

તુણ્ડા વિચેલા ગોદંતઃ કલશઃ કલશોચરઃ ॥
શીર્યગ્રાહો લલાટસ્થો ગ્રીવાગ્રાભરતો ગ્રહઃ

પરિલેપકજાત્યન્ધૌ કરાલઃ કુઞ્જનામનૌ ॥
અન્યેદ્યુકઃ સતતગસ્ત્રૈતીયકચતુર્થકૌ

વ્યરોચકો નેત્રરોગઃ કાસશ્વાસાનુગસ્તથા ॥
ધૂતપાપઃ પાપહિતઃ પાપાચારસ્તથૈવ ચ

કાણ્ડો ધનઞ્જયશ્ચૈવ શઠો નૈષ્કૃતિકસ્તથા ॥
વસુધાતા વસુમના ગૌરઃ શોથો ગલગ્રહઃ

ભ્રમશ્ચ ચિત્તમોહશ્ચ તથા કાર્યવિઘાતકઃ ॥
સર્વકાર્યકરશ્ચૈવ જૃંભકશ્ચાર્યકસ્તથા

એતે ચાન્યે ચ બલિનઃ કામરૂપા વિહઙ્ગમાઃ ॥
ત્રૈલોક્યસૃષ્ટિસંહારસમર્થા વિવિધાયુધાઃ

નાનારૂપધરા વીરા નાનાવિવિધવાસસઃ ॥
પ્રાદુદ્રવન્મહાન્ઘોરાન્પૂર્વદેવૈર્વિસર્જિતાન્

અવિષહ્યતમાત્માનો ગ્રહાઃ સ્કન્દગ્રહાસ્તથા ॥
સ્કન્દં દેવવરં સર્વે તદા શરણમાગતાઃ

તાંસ્તુ વૈ શરણં પ્રાપ્તાન્સ્કંદો વચનમબ્રવીત્ ॥
સ્કંદ ઉવાચ॥
શરણં વૈ પ્રપન્નાનાં વરં દાસ્યામહં ગ્રહાઃ

વરયધ્વં યથાકામં પૂજ્યા મે શરણાર્થિનઃ ॥
ગ્રહા ઊચુઃ ॥
ભગવન્ભક્ષયિષ્યામસ્ત્વત્પ્રસાદેન માનુષાન્

એતદ્વરમભીષ્ટં નઃ સર્વેષાં દીપ્તવિગ્રહ ॥
સ્કંદ ઉવાચ ॥
દુરાચારાંસ્તથા લોકે ગન્ધમાલ્યાનુલેપને

તેષાં શરીરે રત્યર્થં વસધ્વં નાત્ર સંશયઃ॥
યે ભક્તાસ્ત્ર્યમ્બકે દેવે તથા દેવે જનાર્દને

આસ્તિકાઞ્છ્રદ્ધધાનાંશ્ચ વર્જયધ્વં પ્રયત્નતઃ ॥
વરાર્થમપિ સઙ્ગૃહ્ય ન્યસ્તા કર્માદિભિઃ ક્રમઃ

ત્યક્ષધ્વં પુરુષાઞ્શીઘ્રં મમ વિજ્ઞાય શાસનમ્ ॥
॥ નાડાયન ઉવાચ ॥
એવમુક્તા ગ્રહાઃ સર્વે સ્વામ્યે ચક્રુસ્તદા શિશુમ્

કુમારં શર્વતનયં મહાબલપરાક્રમમ્ ॥
સ્કન્દેનૈવ યથોક્તં તુ સ્કન્દં સ્કન્દગ્રહાસ્તદા

સમેતા સર્વે વચનમિદમુચુર્નરાધિપ ॥
અસ્માકમપિ દેવેશ પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ

એવમુક્તોઽથ ધર્માત્મા ગ્રહા ન્સ્કન્દસ્ત્વભાષત ॥
યાવત્ષોડશવર્ષાણિ માનવાનાં ભવન્ત્યુત

તાવદ્ભવન્તો બાધન્તુ મનુષ્યાણાં તથા પ્રજાઃ ॥
તત્રાપિ બલિકર્માદ્યૈઃ ક્ષેમં તેષાં કરિષ્યથ ॥
તતઃ પૂર્વં ગ્રહાણાં તુ પૂજ્યા લોકે ભવિષ્યથ

એતાવદુક્ત્વા ભગવાન્કુમારો દદૌ ગ્રહાણામપરં શરીરમ્ ॥
દેહાન્સ્વકાન્નાયક ઉગ્રસત્ત્વો લોકસ્ય રક્ષાર્થમતીવ હૃષ્ટઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શૈલૂષં પ્રતિ નાડાયનવાક્યે ત્રિંશ દુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ