વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.22

વજ્ર ઉવાચ ॥
બ્રહ્મન્વિષ્ણુપદી ગંગા ત્રૈલોક્યં વ્યાપ્ય તિષ્ઠતિ ॥
યથા તથા ભૃગુશ્રેષ્ઠ સર્વમેવ પ્રકીર્તય

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
પ્રવિશ્ય દેવી બ્રહ્માણ્ડં વિષ્ણુલોકમુપાગતા ॥
બ્રાહ્મીં સભાં પ્લાવયિત્વા તપોલોકમુપાગતા

જનલોકં ગતા તસ્માન્મહર્લ્લોકં તતો ગતા ॥
સ્વર્ગલોકં સમાસાદ્ય પ્રવિષ્ટા ચન્દ્રમણ્ડલમ્

ચન્દ્રમણ્ડલવિભ્રષ્ટા ભુવર્લોકમુપાગતા ॥
આકાશગંગા કથિતા તત્ર સા રતિવર્ધિની

તસ્યાસ્તુ દૃશ્યતે પન્થાઃ સતતં વ્યોમ્નિ નિર્મલે ॥
આકાશગંગામધ્યે સા મેરૌ નિપતિતા ગિરૌ

મેરુમધ્યાદદૃશ્યન્તી દૃશ્યન્તી ચ તથા ક્વચિત્ ॥
પ્રયાતા સર્વવર્ષાણિ દ્વીપાનિ ચ મહામતે॥॥
સા તુ દેવી જયા નામ કુરુવર્ષે હ્રદાસ્તુ તે ॥
તેભ્યઃ શાન્તા ચ સાધ્વી ચ દ્વિધા ગંગા વિનિસ્સૃતા

જ્યોત્સ્ના ચ મૃગમન્દા ચ સ્મૃતા હૈરણ્વતી શુભા ॥
પુણ્ડરીકા પયોદા ચ રમ્યે વર્ષે નિગદ્યતે ॥ ૮ ।
ભદ્રા ચ કથિતા દેવી ગાન્ધર્વી ચ મનોઽનુગા ॥
ઇલાવૃતે તથા સૈવ પ્રોક્તા જામ્બવતી શુભા

તસ્યાસ્તીરભવં મૂર્ધ્નિ કનકં ધાર્યતે સુરૈઃ॥
કેતુમાલે ચ કથિતા નિર્મલા નડ્વલા તથા

મનસ્વિની જ્યોતિષ્મતી હરિવર્ષે નિગદ્યતે॥
તથા કિમ્પુરુષાખ્યે તુ રમ્ભા ચન્દ્રવતી શુભા

।
ઇન્દ્રદ્યુમ્નપયોદા સા કાશૈકા મતિપાવની ॥
મનોજવા તામ્રપર્ણી ગભસ્તિમતિમાલિની

નાગદ્વીપે નાગવતી સૌમ્યે સોમપ્રભા તથા ॥
રુદ્રલોકં તતઃ પ્રાપ્તા બ્રહ્મલોકં તતો ગતા

ગાન્ધર્વી ચૈવ ગન્ધર્વી વારુણે વરુણહ્રદા ॥
હ્રાદિની હ્લાદિની ચૈવ પુણ્યતોયા ચ વર્ષિણી

સીતા ચક્ષુશ્ચ સિન્ધુશ્ચ ગંગા ચાસ્મિન્પ્રકીર્તિતા ॥
અમરાન્નિષધાન્સર્વાન્ધીવરાનૃષિકાંસ્તથા

ઓષ્ઠપ્રાવરણાન્સૌમ્યાન્કર્ણપ્રાવરણાંસ્તથા ॥॥
કાલોદરાન્વિકર્ણાંશ્ચ હ્રાદિની તુ નિષેવતે

ઇન્દ્રદ્યુમ્નસરઃ પુણ્યમુપચારાદજાયત ॥
તથા ખરપદાન્દેશાન્વેત્રશઙ્કુપદાનપિ

તઞ્જાનકામતં ચૈવ હ્લાદિની તુ નિષેવતે ॥
દરદાઞ્જહુડાંશ્ચૈવ કાશ્મીરાન્નૈરસાન્કુરૂન્

ગાન્ધારાન્દરદાભીરાન્કુપર્વાન્ભીમરૌરવાન્ ॥ ૫૩।
શિવપર્વાનિન્દ્રપર્વાન્સિન્ધુતીરાન્નિષેવતે

દેવાન્દૈત્યાન્કાલકેયાન્ગન્ધર્વાન્કિન્નરાંસ્તથા ॥
વિદ્યાધરાંસ્તથા નાગાન્સુપર્વાન્સુમનોહરાન્

કલાપગ્રામકાંશ્ચૈવ નરનારાયણાશ્રમમ્ ॥
કિરાતાંશ્ચ પુલિન્દાંશ્ચ મયસ્ય નગરીં તથા

કુતૂન્સભારતાંશ્ચૈવ પુલિન્દાઁશ્ચૈવ ભાગશઃ ॥
પાઞ્ચાલાન્કાશયાન્વત્સાન્માગધાંસ્તામ્રલિપ્તકાન્

સહ્યોત્તરાંશ્ચ વઙ્ગાંશ્ચ તથા શ્રાવસ્તિવાસિન ॥
અઙ્ગાન્વંગાન્સપુણ્ડ્રાંશ્ચ ગંગા ભાવયતે શુભા

હ્રાદિની હ્લાદિની ચૈવ પાવની જાહ્નવી તથા ॥
પ્રવિષ્ટા સાગરં પૂર્વં દ્વીપેસ્મિન્નૃપસત્તમ

સીતાચક્ષુશ્ચ સિન્ધુશ્ચ પશ્ચિમં નૃપ સાગરમ્ ॥
ગઙ્ગાવ્યાપ્તિસ્તવ પ્રોક્તા જમ્બૂદ્વીપે મયાનઘ

લોકેષુ ચ તથા રાજન્દ્વીપેષ્વન્યેષુ મે શૃણુ ॥
સુકુમારી કુમારી ચ સુકૃતા સેવિની તથા

ઇક્ષુશ્ચ વેણુકા નન્દા શાકદ્વીપે ચ સપ્તધા ॥
શાલ્મલે ત્વથ ગોમેદે દ્વીપે પુષ્કરસંજ્ઞકે

નદીત્વં સા સમુત્સૃજ્ય ચોદધિત્વમુપાગતા ॥
તસ્મિન્દ્વીપત્રયે નદ્યો ન સન્તિ યદુનન્દન

ઉદકાન્યુદ્ભિદાન્યેવ તેષુ સન્તિ સહસ્રશઃ ॥
એવં ભૂમિતલં પ્લાવ્ય પાતાલં કૃષ્ણમૃત્તિકમ્

એકીભૂતા પ્રવિષ્ટા સા ભોગવત્યાં સમીપતઃ ॥
શ્વેતભૌમં ગતા તસ્માદ્રક્તભૌમં તતો ગતા

શિલાભૌમં ગતા તસ્માદ્રુક્મભૌમં તતો ગતા ॥
રુક્મભૌમાદપિ ગતા રૌદ્રં તેજસ્સુદારુણમ્

તતોઽપિ વિલયં ગત્વા વારાહં લોકમાગતા ॥
વારાહલોકાદ્બ્રહ્માણ્ડં તદર્થં ભિન્ન વાહિની

છિદ્રેણ તેન સા દેવી સ્વાં યોનિં પુનરાગતા

એવં નરેન્દ્રેશ જગત્સમગ્રમાક્રમ્ય ગંગા સતતં સ્થિતા યા ॥
તસ્યાઃ પ્રભાવશ્રવણાદશેષં પાપં નરાણાં સમુપૈતિ શાંતિમ્

॥
ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ગંગાવ્યાપ્તિર્નામ દ્વાવિંશતિતમો ઽધ્યાયઃ