વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.23

વજ્ર ઉવાચ ॥
ભગીરથસ્ય રાજર્ષેર્વંશમુત્તમપૂરુષં ॥
ત્વત્તોઽહં શ્રોતુમિચ્છામિ ગઙ્ગા યેનાવતારિતા

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ભગીરથસુતઃ શ્રીમાન્વિશ્રુતો નામ ધાર્મિકઃ ॥
વિશ્રુતસ્યાત્મજઃ શ્રીમાન્નાભાગ ઇતિ વિશ્રુતઃ

અમ્બરીષસ્તુ નાભાગિરયુતારિસ્તદાત્મજઃ ॥
તત્સુતો ઋતુપર્ણશ્ચ રાજા નલસખો બલી

શર્વકામઃ સુતસ્તસ્ય સુદાસસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ॥
તસ્ય મિત્રસહઃ પુત્રઃ તસ્ય પુત્રોશ્મકો નૃપ

મૂલકસ્તત્સુતો રાજા મહાબુદ્ધિર્નરેશ્વરઃ ॥
ક્ષત્રિયાણાં વધે ઘોરે રામેણ વિનિપાતિતઃ

પુરા પિતૃવધામર્ષાદ્રામો ભાર્ગવનન્દનઃ ॥
ત્રિઃસપ્તકૃત્વઃ પૃથિવીં ચક્રે નિઃક્ષત્રિયામિમામ્

ભગીરથકુલોત્પન્નં મૂલકં નામ જઘ્નિવાન્ ॥
વજ્ર ઉવાચ ॥
કથં રામેણ વસુધા પુરા નિઃક્ષત્ત્રિયા કૃતા ॥
કિમર્થં ચ મહાભાગ તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ॥
સોમવંશસમુત્પન્નો યયાતિર્નામ પાર્થિવઃ ॥
તસ્યાપિ સંહતઃ પુત્રો બભૂવ પૃથિવીપતિઃ

સહસ્રજિત્સુતસ્તસ્ય નભજિત્તસ્ય ચાત્મજઃ ॥
તસ્યાપિ હૈહયઃ પુત્રઃ કુન્તિસ્તસ્યાપિ ચાત્મજઃ

તસ્યાપિ સંહતઃ પુત્રો મહિષ્માંઽસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ॥
માહિષ્મતી કૃતા યેન નગરી સુમનોહરા

ભદ્રશ્રેણ્યઃ સુતસ્તસ્ય દુર્મદસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ॥
કનકસ્તત્સુતો રાજા કૃતવીર્યસ્તદાત્મજઃ ॥૧ ૧॥
અર્જુનસ્તનયસ્તસ્ય સપ્તદ્વીપેશ્વરોઽભવત્॥
દત્તાત્રેયોઽથ ભગવાન્વિષ્ણુરૂપાનુરૂપધૃક્

આરાધ્ય તપસા યેન પ્રાપ્તં રાજ્યં સુદુર્લભમ્ ॥
તથા બાહુસહસ્રં ચ મતિં ધર્મે તથોત્તમામ્

અધર્મે વર્ત્તમાનસ્ય મરણં ચ જનાર્દનાત્ ॥
યુદ્ધેન પૃથિવીં જિત્વા ધર્મેણૈવાનુરંજયન્

તેનેયં પૃથિવી સર્વા સપ્તદ્વીપા સપત્તના ॥
સપ્તોદધિપરિક્ષિપ્તા ક્ષાત્રેણ વિધિના જિતા

પાતાલનગરે શૈલે વસુધાયાં રસાતલે ॥
તસ્ય પાર્થિવસિંહસ્ય ચક્રં ન પ્રતિહન્યતે

દ્વીપેષુ સ હિ સર્વેષુ ખાતં ખાતમથાઽકરોત્ ॥
યૂપચિહ્નાનિ ચ તથા ખડ્ગી શતશની રથી

દેશાનનુચરન્યોગાત્સદા પશ્યતિ તસ્કરાન્॥
સ એવ પશુપાલોભૂત્ક્ષેત્રપાલઃ સ એવ ચ

સ એવ વૃષ્ટ્યા પર્જન્યો યોગિત્વાદર્જુનોઽભવત્ ॥
સ તુ બાહુસહસ્રેણ જ્યાઘાતકઠિનત્વચા

ભાતિ રશ્મિસહસ્રેણ શારદેનેવ ભાસ્કરઃ ॥
રાક્ષસા નિર્જિતાસ્તેન તેન બદ્ધશ્ચ રાવણઃ

જિત્વા ભોગવતી તેન કર્કોટકસુતા હૃતા ॥
તસ્ય બાહુસહસ્રેણ ક્ષોભ્યમાણે મહોદધૌ ॥
ભવન્તિ લીના નિશ્ચેષ્ટાઃ પાતાલસ્થા મહાસુરાઃ

મન્દરક્ષોભચકિતા અમૃતોત્પાદશઙ્કિતાઃ ॥
નતનિશ્ચલમૂર્ધાનો ભવન્તિ ચ મહોરગાઃ

દશયજ્ઞસહસ્રાણિ તેનેષ્ટાનિ મહીક્ષિતા ॥
દ્વીપે દ્વીપે મહારાજ ધર્મજ્ઞેન મહાત્મના

સર્વે યજ્ઞા મહારાજ તસ્યાસન્ભૂરિદક્ષિણાઃ ॥
સર્વે કાઞ્ચનવેદીકાઃ સર્વે યૂપૈશ્ચ કાઞ્ચનૈઃ

દ્વિજાનાં પરિવેષ્ટારસ્તસ્ય યજ્ઞેષુ દેવતાઃ ॥
સ્વયમાસન્મહારાજ સ્વયં ભાગહરાસ્તથા

તસ્ય યજ્ઞે જગૌ ગાથા નારદસ્સુમહત્તપાઃ ॥
ન નૂનં કાર્તવીર્યસ્ય ગતિં યાસ્યન્તિ પાર્થિવાઃ

યજ્ઞૈર્દાનૈસ્તપોભિર્વા વિક્રમેણ શ્રુતેન વા

પઞ્ચાશીતિસહસ્રાણિ વર્ષાણાં સ મહીપતિઃ ॥
સપ્તદ્વીપેશ્વરઃ સમ્રાટ્ ચક્રવર્ત્તી બભૂવ હ

તસ્ય રાજ્ઞસ્તુ વસુધા બહુપાર્થિવસઙ્કુલા ॥
ભારાક્રાન્તા વિલુલિતા બભૂવ પૃથિવીપતે

તસ્ય રાજ્ઞો ગતાતઙ્કૈર્બહુપુત્રૈર્નરોત્તમ ॥
તેજોયુક્તૈઃ સમાકીર્ણા વસુધા વસુધાધિપ

બહુનાગાશ્વસંકીર્ણા બહુગોકુલસઙ્કુલા ॥
ન શક્તા નૃપતે સોઢું તેજસ્તદતિમાનુષમ્

જ્વાલાવલિવપુઃ શ્રાન્તા ખિન્ના નાકમુપાગતા

એવં પ્રભાવે નરદેવનાથે પૃથ્વીં સમગ્રાં પરિપાલ્યમાને ॥
ભારેણ સન્ના પૃથિવી જગામ મહેન્દ્રલોકં મુનિદેવજુષ્ટમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદેઽર્જુનોપાખ્યાનં નામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ