વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.21

વજ્ર ઉવાચ ॥
ગઙ્ગા વિષ્ણુપદી લોકે કિમર્થં કથિતા બુધૈઃ ॥
તન્મમાચક્ષ્વ તત્ત્વેન ભૃગુવંશવિવર્ધન!

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
સ્વાયમ્ભુવેન્તરે પૂર્વં ચત્વારો દેવતાગણાઃ ॥
જયાખ્યાશ્ચાજિતાખ્યાશ્ચ શુક્રાખ્યાશ્ચ પ્રકીર્તિતાઃ

તેષાં બભૂવ દેવેન્દ્રો વિશ્વભુગ્લોકપૂજિતઃ ॥
આસંસ્તસ્યા સુરા ઘોરાસ્તદા દાયાદબાન્ધવાઃ

બભૂવ રાજા તેષાં ચ બાષ્કલિર્ન્નામ નામતઃ ॥
યેન વિક્રમ્ય શક્રસ્ય હૃતં રાજ્યં તદા બલાત્

હૃતરાજ્યસ્તુ દેવેન્દ્રો બ્રહ્માણં શરણં ગતઃ ॥
બ્રહ્માપિ શક્રમાદાય જગામ શરણં હરિમ્

નિવેદયામાસ તદા દેવદેવાય શાર્ઙ્ગિણે ॥
બાષ્કલેર્વિજયં સર્વં બ્રહ્મા શુભચતુર્મુખઃ

શ્રીભગવાનુવાચ ॥
બ્રહ્મન્પ્રત્યાહરિષ્યામિ રાજ્યમસ્ય શતક્રતોઃ॥
દિવિ દેવેષુ ધર્માત્મન્નિવૃત્તો ભવ મા ચિરમ્

અહં વામનરૂપેણ પ્રયાસ્યે બાષ્કલિં નૃપમ્ ॥
માં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતં તન્તુ ગત્વા યાચતુ દેવરાટ્

લોકત્રયં મમ હૃતં ત્વયા વિક્રમ્ય બાષ્કલે ॥
તત્રાગ્નિશરણાર્થાય દીયતાં મે ક્રમત્રયમ્

અતીવ હ્રસ્વગાત્રસ્ય વામનસ્યાસ્ય મા ચિરમ્ ॥
એવમુક્તસ્તુ શક્રેણ તદા દાતા ક્રમત્રયમ્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યેવમુક્તો દેવેન બ્રહ્મા સ્વભવનં ગતઃ ॥
દેવોઽપિ વામનો ભૂત્વા પ્રયાતો યત્ર બાષ્કલિઃ

બાષ્કલિર્વામનં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ॥
નિરીક્ષ્ય તં યથાકામમસુરૈર્બહુભિર્વૃતઃ

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ શક્રસ્તં દેશમાયયૌ ॥
પાદ્યાર્ઘ્યાચમનીયાદ્યૈઃ શક્રં સંપૂજ્ય બાષ્કલિઃ

કિમાગમનકાર્યં તે તમુવાચ પ્રહૃષ્ટવાક્ ॥
અત્યાશ્ચર્યમિદં મન્યે તવાગમન કારણમ્

શક્ર ઉવાચ ॥
લોકત્રયં મેઽપહૃતં વિક્રમેણ તુ બાષ્કલે! ॥
તત્રાગ્નિશરણાર્થાય દીયતાં મે ક્રમત્રયમ્

અતીવ હ્રસ્વગાત્રસ્ય વામનસ્યાસ્ય પાર્થિવ ॥
ભૂમિભાગે તુ પારક્યે વસ્તું ન ત્વહમુત્સહે

બાષ્કલિરુવાચ ॥
ક્રમત્રયં વામનકે દેવરાજ કૃતં શુભમ્ ॥
તત્રાસ્સ્વમુદિતઃ પ્રાપ્તઃ સુખી સુરપતે ભવ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એવમુક્તો બાષ્કલિના ત્યક્ત્વા રૂપં તુ વામનમ્

હરિર્વિચક્રમે લોકાન્દેવાનાં હિતકામ્યયા ॥
બ્રહ્મલોકં તતો ગત્વા..... ॥
દેવસ્ય વામશ્ચરણો નિવિષ્ટો દાનવાલયે

તતઃ ક્રમં સ પ્રથમં દદૌ સૂર્ય્યે જગત્પતિઃ ॥
દ્વિતીયં ચ ધ્રુવે દેવસ્તૃતીયેન ચ યાદવ ।

બ્રહ્માણ્ડં તાડયામાસ હ્યસંપૂર્ણેન કેશવઃ ॥
બ્રહ્માણ્ડસ્તાડિતસ્તેન છિદ્રતામગમત્પ્રભો

બ્રહ્માણ્ડબાહ્યતોયેન શતઘ્નેનામ્ભસાવૃતમ્ ॥
તેનચ્છિદ્રેણ તત્તોયં વિવેશાણ્ડં મહીપતે

અંગુષ્ઠાગ્રક્ષતાદણ્ડાદ્યત્પ્રવિષ્ટં જલં શુચિ ॥
પ્રાપ્તા દેવનદીત્વં તુ સા તુ વિષ્ણુપદી નદી

દેવનદ્યા તયા વ્યાપ્તં બ્રહ્માણ્ડં સકલં નૃપ! ॥
વિભૂતિભિર્મહાભાગ સર્વાનુગ્રહકામ્યયા

વામનેન સમાક્રાન્તાઃ સર્વે લોકા યદાનઘ! ॥
અસુરૈસ્તે તદા ત્યક્તા દેવાનાં સત્યબાન્ધવૈઃ

પાતાલશ્ચ યદા તેન નાક્રાન્તં હરિમેધસા ॥
અસુરૈસ્તૈસ્તદા ઘોરૈરુષ્યતે યદુનન્દન!

દેવોઽપિ હૃત્વા ત્રૈલોક્યં જગામાદર્શનં તદા ॥
પાતાલનિલયશ્ચાપિ સુખમાસ્તે સ બાષ્કલિઃ

શક્રોઽપિ પાલયામાસ વિપશ્ચિદ્ભુવનં તદા ॥
ઇમં ત્રિવિક્રમં નામ પ્રાદુર્ભાવં જગદ્ગુરોઃ

ગઙ્ગાસંભવસંયુક્તં સર્વકિલ્વિષનાશનમ્

તેનૈવ દેવદેવેન પ્રાપ્તે વૈવસ્વતેઽન્તરે ॥
ભૂયો લોકાસ્ત્રયઃ ક્રાન્તાઃ પદા સંયમિનો નૃપ

અનેન કારણેનોક્તા ગંગા વિષ્ણુપદી નૃપ ॥
યયા સર્વમિદં વ્યાપ્તં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

ગંગાસમુત્પત્તિરિયં મયોક્તા શ્રુત્વૈવ યાં મુઞ્ચતિ સર્વપાપમ્ ॥
પાપૈર્વિશિષ્ટોઽપિ નરો નૃવીર સાધુવ્રતસ્તુ ત્રિદિવં પ્રયાતિ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ત્રિવિક્રમોપાખ્યાનં નામૈકવિંશ તિતમોઽધ્યાયઃ