વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.186.190

1.186
શામ્બરાયણ્યુવાચ ॥
રુદ્રપુત્રસ્ય તે પુત્રાન્વક્ષ્યામ્યેકાદશસ્ય તુ ॥
ધર્મનિત્યાન્મહાભાગાંસ્ત્રૈલોક્યસ્ય પરાયણાન્

સર્વર્તુગઃ સુશર્મા ચ સેનાનીકઃ પુરોદ્ધતઃ ॥
ક્ષેમધન્વા દૃઢેન્દ્રશ્ચ ચાદર્શઃ પુણ્ડ્રકસ્તથા

મનુપુત્રાઃ સ્મૃતા હ્યેતે ઋષયશ્ચ નિબોધ મે॥
હવિષ્માંશ્ચ વપુષ્માંશ્ચ વરુણાબ્ધિશ્ચ નિસ્તરઃ

વિષ્ણુશ્ચૈવાગ્નિતેજાશ્ચ ઋષયઃ સપ્ત કીર્તિતાઃ ॥
નિર્મથ્યા રથયશ્ચૈવ કામગાશ્ચ ગણાસ્ત્રયઃ

ત્રિંશત્ત્રિંશત્તથા દેવા એકૈકસ્મિન્ગણે સ્મૃતાઃ ॥
તેષામિન્દ્રો વૃષો નામ ભવિષ્યતિ મહાબલઃ

દાયાદા બાન્ધવાશ્ચૈવ ભવિષ્યન્તિ સુરાશ્ચ યે ॥
તેષાં તુ ભવિતા રાજા દશગ્રીવઃ પ્રતાપવાન્

ઘાતયિષ્યતિ તં વિષ્ણુસ્ત્રૈણં રૂપમુપાશ્રિતઃ ॥
શૂલાગ્રેણ વિનિર્ભિદ્ય રણે દેવાઽસુરે તદા

તમવધ્યં દુરાધર્ષં પુરુષાણાં સ્વયમ્ભુવા ॥
ગતં તપઃપ્રભાવે સા વિષ્ણુસ્તં ઘાતયિષ્યતિ

નીલોત્પલાભં તપનીયવર્ણં સુવૃત્તજાનૂરુયુગં સ્વરૂપમ્ ॥
રૂપં સ્ત્રિયાંશ્ચારુતરં સ કૃત્વા સુરારિમુગ્રં સહસાઽરિહન્તા

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમ ખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શક્રશામ્બરાયણીસંવાદે એકાદશમન્વન્તરવર્ણનન્નામ ષડશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

1.187
શામ્બરાયણ્યુવાચ ॥
મનોસ્ત્વં દક્ષપુત્રસ્ય દ્વાદશસ્યાત્મજાઞ્છૃણુ ॥
દેવવાનુપદેવશ્ચ દેવશ્રેષ્ઠો વિદૂરથઃ

મિત્રવાન્મિત્રદેવશ્ચ મિત્રસેનશ્ચ વીર્યવાન્॥
મિત્રબાહુઃ સુવર્ચાશ્ચ દક્ષપુત્રમનોઃ સુતાઃ

સત્તમો દ્યૌર્દ્યુતિશ્ચૈવ તપનઃ સુતપાસ્તથા ॥
તપોરતિસ્તપસ્વી ચ ઋષયઃ સપ્ત કીર્તિતાઃ

સુશર્માણઃ સુતપસો હરિતા રોહિતાસ્તથા ॥
સુતારાખ્યા ગણાઃ પઞ્ચ પ્રત્યેકં દશકો ગુણઃ

ઋતધામા ચ ધર્માત્મા તેષામિન્દ્રઃ પ્રતાપવાન્ ॥
દાયાદા બાન્ધવાસ્તસ્ય ભવિષ્યન્ત્યસુરાશ્ચ યે

તેષાં ચ ભવિતા રાજા નરકો નામ નામતઃ ॥
સ્ત્રીપુંસોઃ સત્ત્વવધ્યશ્ચ વરદાનાત્સ્વયમ્ભુવઃ

હરિર્નપુંસકો ભૂત્વા ઘાતયિષ્યતિ તં તદા

દેવાન્તકં કાલસમપ્રભાવં મહાસુરં ક્લીબવપુર્મહાત્મા ॥
નિહત્ય તં લોકમિદં સમગ્રં ભીત્યા વિહીનં ભગવાન્સ કર્તા

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે દ્વાદશસ્ય દક્ષપુત્રસ્ય મનોર્વંશાનુકીર્તનન્નામ સપ્તાશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

1.188
શામ્બરાયણ્યુવાચ ॥
ત્રયોદશસ્ય રૌચ્યસ્ય મનોઃ પુત્રન્નિબોધ મે ॥
ચિત્રસેનો વિચિત્રશ્ચ નયો ધર્મભૃતો ધૃતિઃ

સુનેત્રો વૃક્ષવૃદ્ધિશ્ચ સુનયો ધર્મયો દૃઢઃ ॥
રૌચ્યસ્યૈતે મનોઃ પુત્રાઃ શૃણુષ્વ ઋષયો મમ

ધૃતિમાનવ્યયશ્ચૈવ નિઃપ્રકોપો નિરુત્સુકઃ ॥
નિર્માણસ્તત્ત્વદર્શી ચ દવયાયત કીર્તિતાઃ

સુત્રામાણઃ સુધર્માણઃ શુભકર્માણ એવ ચ ॥
એતે શક્ર તદા પ્રોક્તા દેવતાનાં ગણાસ્ત્રયઃ

એકૈકસ્મિન્ગણે દેવા એકાદશ તદા શુભાઃ॥
દેવેન્દ્રશ્ચ તદા તેષાં ભવિષ્યતિ બૃહસ્પતિઃ

દાયાદા બાન્ધદાસ્તસ્ય યે ભવિષ્યન્તિ વાસવ ॥
ટિટ્ટિભો નામ દુષ્ટાત્મા તેષાં રાજા ભવિષ્યતિ

તસ્યાપિ ભવિતા મૃત્યુર્દેવદેવાજ્જનાર્દનાત્ ॥
માયૂરેણ ચ રૂપેણ સતતં પન્નગાશિના

સ તુ દેવાસુરે યુદ્ધે સર્પરૂપેણ દુર્મતિઃ ॥
યુદ્ધં કૃત્વા નિરુત્સાહાન્સર્વાન્દેવગણાંસ્તથા

નિષ્પ્રયત્નેષુ દેવેષુ માયૂરં રૂપમાશ્રિતઃ॥
ઘાતયિષ્યતિ તં દુષ્ટં દેવદેવો જનાર્દનઃ

મહાકલાપઃ સશિખી મહાત્મા પ્રબુદ્ધનીલોત્પલચારુકણ્ઠઃ ॥
તં દાનવં તત્ર રણે પ્રસહ્ય હત્વા ત્રિલોકીં મુદિતાં હિ કર્તા

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ત્રયોદશરૌચ્યમન્વન્તરવર્ણનો નામાષ્ટાશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

1.189
શામ્બરાયણ્યુવાચ ॥
ચતુર્દશસ્ય ભૌત્યસ્ય શૃણુ પુત્રાન્મનોર્મમ ॥
તરઙ્ગે ભેદભિદ્બુધ્ન્યસ્તરસ્વાનુગ્ર એવ ચ

અભિમાની પ્રવીરશ્ચ જિષ્ણુઃ સંક્રન્દન સ્તથા ॥
તેજસ્વી સુલભશ્ચૈવ ભૌત્યસ્યૈતે મનોઃ સુતાઃ

અગ્નીધ્રશ્ચાતિબાહુશ્ચ માગધશ્ચ તથા શુચિઃ ॥
અજિતો યુક્તગોશક્યં ઋષયઃ સપ્ત કીર્તિતાઃ

ચાક્ષુષાશ્ચ કનિષ્ઠાશ્ચ પવિત્રા ભજિરાસ્તથા ॥
વયોવૃદ્ધા દેવગણાઃ પઞ્ચ પ્રોક્તાસ્તુ સપ્તકાઃ

તેષામિન્દ્રઃ શુચિર્નામ તસ્ય દાયાદબાન્ધવાઃ ॥
યે ભવિષ્યન્તિ ભવિતા રાજા તેષાં મહાસુખઃ

દિવ્યં વર્ષસહસ્રં તુ યુદ્ધં દેવાસુરં તદા ॥
ભવિષ્યતિ મહાઘોરં તસ્યાન્તે તં મહાસુરમ્

આસ્થિતં તામસીં માયાં ઘાતયિષ્યતિ કેશવઃ ॥
આરૂઢઃ કુઞ્જરં દિવ્યં ચરત્પર્વતસન્નિભમ્

ઉત્ખાતપર્વતસમં ચક્રેણ મધુસૂદનઃ ॥
રથસ્થં તં મહાદૈત્યં ઘાતયિષ્યતિ દુર્મતિમ્

તસ્મિન્હતે વાસવદેવશત્રૌ મહાબલે કાલસમપ્રભાવે ॥
ત્રૈલોક્યમેતદ્વિરુજં સમન્તાત્તદા ભવિષ્યત્યમલપ્રતાપમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ચતુર્દશભૌત્યમનુવર્ણનન્નામ નવાશીત્યધિક શતતમોઽધ્યાયઃ

1.190
શક્ર ઉવાચ ॥
અસ્મિન્મન્વન્તરે ભદ્રે ગરુડસ્ય ચ સમ્ભવઃ ॥
મયા દૃષ્ટમતીતેષુ કથં ગરુડવાહનઃ

અસુરાન્ઘાતયામાસ ભવિષ્યેષુ તથૈવ ચ ॥
ગરુડં તુ સમારુહ્ય ઘાતયિષ્યતિ તત્કથમ્

મન્વન્તરાન્તે સર્વેષાં ક્ષયો યસ્માત્પ્રકીર્તિતઃ ॥।
તસ્માદેતન્મમાચક્ષ્વ કુશલા હ્યસિ ધાર્મિકા

શામ્બરાયણ્યુવાચ ॥
દેવાનામસુરાણાં ચ પ્રતિમન્વન્તરં યથા ॥
સમ્ભવસ્ત્રિદશશ્રેષ્ઠ ગન્ધર્વાણાં તથા સ્મૃતઃ

નાગાનાં રાક્ષસાનાં ચ યક્ષાણામથ પક્ષિણામ્ ॥
સુપર્ણાનાં તથા શક્ર પ્રાણિનામપ્યશેષતઃ

સુપર્ણાનાં પ્રધાનસ્તુ તત્ર મન્વન્તરે તદા ॥
સદૈવ રાજન્ભવતિ ગરુડઃ પતતાં વરઃ

વાહનત્વે તથા તસ્ય દેવેશસ્ય પ્રપદ્યતે ॥
પ્રાદુર્ભાવાણ્યથોક્તાનિ યથા વિષ્ણોર્મયા તવ

તથૈવ તસ્ય જ્ઞેયાનિ ગરુડસ્ય મહાત્મનઃ ॥
દેવાસ્તુ કૃતકર્માણઃ શક્ર મન્વન્તરક્ષયે

ત્યક્તાધિકારા ગચ્છન્તિ પરલોકમિતઃ પ્રભો ॥
તલ્લિઙ્ગાશ્ચ તથા મન્ત્રાસ્તૈરેવ સહિતાઃ સુરૈઃ

સમૂહશ્ચૈવ મન્ત્રાણાં દેવસ્ત્રિદશપૂજિતઃ ॥
શરીરી બ્રહ્મસદને સ તુ નિત્યઃ પ્રકીર્તિતઃ

યાવજ્જીવતિ વૈ બ્રહ્મા સર્વલોકનમસ્કૃતઃ ॥
તદા તુ પુરુષં બ્રહ્મા દેવદેવં પ્રપદ્યતે

ત્યક્ત્વા શરીરં દેવોઽપિ પુરુષં પ્રતિપદ્યતે ॥
પુરુષોઽપિ મહાસૃષ્ટિં મહાભૂતગણં તથા

કરોતિ તદ્વદેવેહ દેવઃ પ્રાગ્વચ્છતક્રતો ॥
એવં સર્વમિદં નિત્યં ત્વનિત્યં વા તવેરિતમ્

નાસતો વિદ્યતે ભાવો નાભાવો વિદ્યતે સતઃ ॥
ઉભયોરપિ દૃષ્ટોઽન્તસ્ત્વનયોસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ

અવિનાશિ તુ તદ્વિદ્ધિ યેન સર્વમિદં તતમ્ ॥
વિનાશમવ્યયસ્યાસ્ય ન કશ્ચિત્કર્તુમર્હતિ

તસ્યાવિનાશિનઃ શક્ર સૂક્ષ્મસ્યાપિ મહાત્મનઃ ॥
પ્રાદુર્ભાવસહસ્રાણિ સમતીતાન્યનેકશઃ

ભૂયશ્ચૈવ ભવિષ્યતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
વૈવસ્વતેઽસ્મિન્દેવેશ યથા મન્વન્તરે શુભે

પ્રાદુર્ભાવાનિ દૃષ્ટાનિ મયા તસ્ય મહાત્મનઃ ॥
વરાહં વામનં ચૈવ તથા શક્ર ત્રિવિક્રમમ્

નારસિંહં તથા માત્સ્યં કૂર્મં હંસં તથૈવ ચ ॥
નૃવરાહં તથા રામં રામં ચ સુરસત્તમ

માન્ધાતારં પૃથું ચૈવ કાર્તવીર્યાર્જુનં તથા ॥
ધાતારં ચ તથા મિત્રં ચાંશુમર્યમણં તથા

પૂષણં ચ ભવન્તં ચ વરુણં ભગમેવ ચ ॥
ત્વષ્ટારં ચ વિવસ્વન્તં સવિતારં તથૈવ ચ

વિષ્ણું ચન્દ્રમસં રુદ્રં બ્રહ્માણં યમમેવ ચ ॥
હુતાશનં વૈશ્રવણં શેષં નાગેશ્વરં તથા

ગ્રહમુખ્યં બુધં ચૈવ અપઃ ખં પૃથિવીં તથા ॥
વાયુસ્તેજશ્ચ દેવેશ તથૈવાન્યાનિ વાસવ

પ્રાદુર્ભાવસહસ્રાણિ તસ્ય દૃષ્ટાનિ યાનિ તે ॥
મન્વન્તરેષ્વતીતેષુ તસ્યાતીતાન્યનેકશઃ

ભવિષ્યન્તિ ભવિષ્યેષુ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥
મન્વન્તરમથાસાદ્ય ચૈકમેકં તથા તવ

પ્રાદુર્ભાવમિદં પ્રોક્તં દ્વિગુણં દ્વિગુણં યતઃ ॥
પ્રાદુર્ભાવાન્યશેષેણ વાસુદેવસ્ય ચક્રિણઃ ॥
કઃ સમર્થો ભવેદ્વક્તુમિહ વર્ષશતૈરપિ

એકઃ સ દેવો ભુવનસ્ય ગોપ્તા પરઃ પુરાણઃ પુરુષો મહાત્મા ॥
તસ્યાંશમાત્રં ભુવનં સમગ્રં ભાગાસ્ત્રયસ્તસ્ય ન વર્ણનીયાઃ

॥
ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શકશાંબરાયણીસંવાદેઽનેકવિષ્ણુપ્રાદુર્ભાવવર્ણનં નામ નવત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ