વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.176.180

1.176
॥ ઇન્દ્ર ઉવાચ ॥
યસ્મિન્કાલે વ્યતીતા યે ષડિન્દ્રા ભૂરિતેજસઃ ॥
તેષાં ચરિતમિચ્છામિ શ્રોતું વિસ્તરશઃ શુભે

પ્રતિ શક્રં મનું ભદ્રે મનુપુત્રાંસ્તથૈવ ચ ॥
દેવાન્સપ્તઋષીંશ્ચૈવ તથા દાયાદબાંધવાન્

શક્રસ્ય તેષાં ચ વધં તથા દેવાજ્જનાર્દનાત્ ॥
ત્વત્તોહં શ્રોતુ મિચ્છામિ સર્વં ત્વં વેત્સિ સુન્દરિ

શામ્બરાયણ્યુવાચ॥
બ્રહ્મણો માનસઃ પુત્રઃ પ્રથમસ્તુ મનુઃ સ્મૃતઃ ॥
દશ પુત્રાશ્ચ તસ્યેમે ખ્યાતાસ્ત્રિભુવનેશ્વર ॥

અગ્નીધ્રશ્ચાતિબાહુશ્ચ મેધા મેધાતિથિર્વસુઃ ॥
જ્યોતિષ્માન્દ્યુતિમાન્હવ્યઃ સવનઃ સત્ર એવ ચ

મરીચિરત્ર્યઙ્ગિરસૌ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ ॥
વસિષ્ઠશ્ચ મહાતેજા ઋષયઃ સપ્ત કીર્તિતાઃ

જયાખ્યાશ્ચાજિતાખ્યાશ્ચ શુક્રયામાસ્તથૈવ ચ ॥
ગણા દ્વાદશકા એતે ચત્વારઃ સોમપીથિનઃ

વિશ્વભુઙ્નામ દેવાનાં તેષામિન્દ્રો બભૂવ હ ॥
આસંસ્તસ્યાસુરા ઘોરાસ્તદા દાયાદબાન્ધવાઃ

બભૂવ નૃપતિર્યેષાં બાષ્કલો નામ નામતઃ ॥
યસ્ય હસ્તાદુભૌ લોકૌ વામનેન હૃતૌ પુરા

ક્રમદ્વયેન તુ હૃતં પાતાલં ચ સુરેશ્વર ॥
યસ્ય પુત્રવતસ્ત્વાસીત્કેશી નામ બલોત્કટઃ

જહાર ભૂયસ્ત્રૈલોક્યં શક્રસ્યાક્રમ્ય દુર્મતિઃ ॥
તમાહૂય રણે વિષ્ણુસ્તાર્ક્ષ્યપ્રવરવાહનઃ

દ્વિધા ચકાર ચક્રેણ ત્રૈલોક્યહિતકામ્યયા

એવં હતસ્તેન પુરારિમુખ્યો મહાત્મના કાલસમપ્રભાવઃ ॥.
શક્રપ્રિયાર્થં જગતાં હિતાર્થં દેવેશ્વરેણાપ્રતિમેન તેન

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શામ્બરાયણીવાક્યે પ્રથમમન્વંતરવર્ણનં નામ ષટ્સપ્તત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

1.177
॥ શામ્બરાયણ્યુવાચ ॥
મનુઃ સ્વારોચિષો નામ બભૂવ તદનન્તરમ ॥
યસ્યાસન્સુમહાભાગાઃ પુત્રા ભૂમણ્ડલેશ્વરાઃ

ચૈત્રઃ કવિરુતશ્ચૈવ કૃતાન્તો વિદ્યુતો રવિઃ ॥
બૃહદ્ગ્રહો નભશ્ચૈવ મહાબલપરાક્રમઃ

ઊર્જસ્તસ્ય તથા પ્રાણ ઋષભો નિશ્ચલસ્તથા ॥
દન્તોભિઃ શાક્વરીવાંશ્ચ ઋષયઃ સપ્ત કીર્તિતાઃ

ભૂષિતા દ્વાદશ પ્રોક્તાસ્તથા પારાવતાશ્ચ યે ॥
તેષામિન્દ્રો વિપશ્ચિચ્ચ મહાત્મા લોકવિશ્રુતઃ

આસંસ્તસ્યાસુરા ઘોરાસ્તદા દાયાદબાન્ધવાઃ ॥
તેષામાસીત્તદા રાજા પુરુકુત્સો બલાધિકઃ

શક્રસ્ય વિપ્રિયાસક્તો મૃગયાયૈ વનઙ્ગતઃ ॥
વ્યધમત્કુઞ્જરાન્મત્તાન્બહુવીર્યસમાશ્રયઃ ॥
હસ્તી ભૂપાલસચિવઃ સ જઘાન હરીન્વને

જઘાન સઃ શૈલ ઇવાતિવર્ષ્મા નીલાઞ્જનાભો રચિતાગ્રહસ્તઃ ॥
જઘાન તં દૈત્યવરં પ્રસહ્ય દેવાસુરાણાં સમરેષ્વવધ્યમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શક્રમ્પ્રતિ શામ્બરાયણ્યુપાખ્યાને દ્વિતીયમન્વન્તરકથાવર્ણનન્નામ સપ્તસપ્તત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

1.178
॥ શામ્બરાયણ્યુવાચ ॥ ॥
ઔત્તમસ્ય મનોઃ પુત્રાસ્તૃતીયસ્ય નિબોધ મે ॥
અજશ્ચ પરશુશ્ચૈવ દેવદેવો વૃધો નયઃ

દેવાવૃધશ્ચાપ્રતિમો મહોત્સાહો ગજસ્તથા ॥
વિનીતશ્ચ સુકેતુશ્ચ સુમિત્રઃ સુબલઃ શુચિઃ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ઋષયઃ સપ્ત વૈ તદા ॥
રજોબાહૂર્ધ્વબાહૂ ચ સવનશ્ચાનઘશ્ચ યઃ

સુતપાઃ શક્તિરિત્યેતે ઋષયઃ સપ્ત કીર્તિતાઃ ॥
વશવર્તિનઃ સ્વધાસાનો વશા સત્યહા મતાર્દનાઃ

પઞ્ચ દેવગણાઃ પ્રોક્તાઃ સર્વે દ્વાદશકાસ્તુ તે ॥
તેષાં સુચિત્તિર્નામાઽભૂચ્છક્રઃ પરપુરઞ્જયઃ

આસંસ્તસ્યાસુરા ઘોરાસ્તદા દાયાદબાન્ધવાઃ ॥
યેષામાસીદ્બલી રાજા પ્રલમ્બો નામ નામતઃ

શક્રસ્ય વિપ્રિયાસક્તં તં સમુદ્રામ્બુવાહિનમ્ ॥
મત્સ્યરૂપધરો વિષ્ણુર્ગ્રસ્તવાન્બલવત્તરમ્

કાલાનલાભં તુ વિદેશશત્રું રૂપેણ માત્સ્યેન જગત્પ્રચારઃ ॥
જઘાન તં પર્વતકૂટમાત્રં સમુદ્ર મધ્યે શરદાનતૃપ્તમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે તૃતીયમન્વન્તરવર્ણનન્નામાષ્ટસપ્તત્યધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ

1.179
॥શામ્બરાયણ્યુવાચ ॥ ॥
તામસસ્ય મનોઃ પુત્રાંશ્ચતુર્થસ્ય નિબોધ મે ॥
જાનુજઙ્ઘઃ શાન્તભયો નરઃ ખ્યાતિર્નરસ્તથા

પ્રિયભૃત્યો હ્યવિક્ષિચ્ચ પ્રસ્થિલશ્ચ દૃઢેષુધિઃ ॥
કૃતશ્ચ કૃતગન્ધશ્ચ તામસસ્ય મનોઃ સુતાઃ

ઋષિર્વનઃ કઠીયાન્વૈ ગાત્રશ્ચૈત્રોઽગ્નિરેવ ચ ॥
જ્યોતિર્વાસાઃ પૃથુઃ કાર્ય ઋષયઃ સપ્ત કીર્તિતાઃ

સત્યાઃ સુપાદાઃ સુરિહા હરશ્ચેતિ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
દેવતાનાં ગણા એતે ચત્વારઃ પઞ્ચવિંશકાઃ

સત્યાનામપિ ભેદૌ દ્વૌ સત્યા વિશ્વાશ્ચ કીર્તિતાઃ ॥
સત્યા દ્વાદશ નિર્દિષ્ટા વિશ્વા પ્રોક્તાસ્ત્રયોદશ

તેષામાસીન્મહાતેજા શિબિરિંદ્રઃ પ્રતાપવાન્॥
આસંસ્તસ્યાસુરા ઘોરાસ્તદા દાયાદબાન્ધવાઃ

યેષામાસીન્મહાતેજા રાજા ભીમરથઃ પ્રભુઃ ॥
પ્રસાદ્ય યેન બ્રહ્માણમવધ્યત્વં સ્થલે વૃતમ્ ॥

જલં સ વર્જયામાસ તતઃ પ્રભૃતિ દુર્મતિઃ ॥
સ દદર્શ મરૌ કૂર્મં પર્વતાકારદર્શનમ્

તમારુરોહ દુર્બુદ્ધિઃ કૌતૂહલસમન્વિતઃ ॥
સમારૂઢં મહાકાયમાદાય ભગવાન્હરિઃ

કૂર્મરૂપધરો વેગાત્પાતાલજલમાવિશત્ ॥
પાતાલજલમાનીય મજ્જયિત્વા જઘાન તમ્ ॥
આક્રમ્ય તં મહાકાયં મહતા કૂર્મવર્ષ્મણા

એવં સ કૂર્મેણ જલે પ્રસહ્ય દેવેશ્વરસ્યાપ્રતિમસ્ય શત્રુઃ ॥
નિપાતિતઃ સર્વસુરપ્રધાનઃ સર્વેશ્વરેણા પ્રતિમેન તેન

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ચતુર્થતામસમન્વન્તરવર્ણનન્નામૈકોનાશીત્યધિકશતતમોઽ ધ્યાયઃ

1.180
શામ્બરાયણ્યુવાચ ॥
રૈવતસ્ય મનોઃ પુત્રાન્પઞ્ચમસ્ય નિબોધ મે ॥
મહાપુરાણઃ સમ્ભાવ્યઃ પ્રત્યઙ્ગઃ પરહા શુચિઃ

ચલબિન્દુર્નિરામિત્રઃ કેતુશૃંગો દૃઢવ્રતઃ ॥
રૈવતસ્ય મનોઃ પુત્રા ઋષયસ્તસ્ય વચ્મિ તે

વેદશ્રુતિર્વેદબાહુરૂર્ધ્વબાહુર્યજુસ્તથા ॥
હિરણ્યરોમા પર્જન્યઃ સત્યનેત્રસ્તથૈવ ચ

આભૂતરાજસશ્ચૈવ તથા દેવાઃ સુમેધસઃ ॥
વૈકુણ્ઠાશ્ચામૃતાશ્ચૈવ ચત્વારો દેવતાગણાઃ

એકૈકસ્મિન્ગણે દેવાઃ કથિતાસ્તુ ચતુર્દશ ॥
તેષામિન્દ્રો વિભુર્નામ લોકે વિખ્યાતવિક્રમઃ

આસંસ્તસ્યાસુરા ઘોરાસ્તદા દાયાદબાન્ધવાઃ ॥
તેષામસીન્મહાતેજાઃ શંભુર્નામ મહેશ્વરઃ

બ્રહ્મલોકેન મરણં વૃતં યેન પિતામહાત્ ॥
સ કદાચિન્મહાકાયં સમુદ્રજલચારિણમ્

હંસં દૃષ્ટ્વૈવ જગ્રાહ તઞ્ચારોહતિ દુર્મતિઃ ॥
આરૂઢમાત્રમાદાય બ્રહ્મલોકં જગામ સઃ ॥
હંસરૂપેણ તત્રૈવ જઘાન ભગવાન્હરિઃ

એવં સ હંસેન હતો મહાત્મા સર્વેશ્વરેણાપ્રતિમેન તેન ॥
મહાબલઃ પર્વતમાત્રકાયઃ સુરાન્તકારી સમરેષ્વજેયઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ઇન્દ્રશામ્બરાયણીયસંવાદે પઞ્ચમરૈવતમન્વન્તરવર્ણનન્નામાશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ