વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.170

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ॥
ફલમાસાદ્ય યદ્ગીતં દેવવેશ્મોપલેપને

બભૂવ શૂદ્રજાતીયઃ કશ્ચિદ્ભાગ્યવિવર્જિતઃ ॥
કૃતવાન્સ તુ વાણિજ્યં ધનશેષેણ કેનચિત્

તસ્મિન્વિપન્ને સ કૃષિં ચકાર નૃપસત્તમ ॥
તસ્યામપિ વિપન્નાયાં ચક્રે સેવાં પુનઃપુનઃ

તતોઽપ્યનાસાદ્ય ફલં સિદ્ધિં તીરમુપાશ્રિતઃ ॥
ગઙ્ગાયાઃ સપ્તમો ભાગઃ સિન્ધુર્નરનરોત્તમ

શીતલામલપાનીયઃ સ્વર્ગલોકપ્રદાયકઃ ॥
યત્ર સ્નાત્વા ગતિં યાન્તિ બ્રાહ્મણાશ્ચ તપસ્વિનઃ

તસ્ય તીરે વરાહાર્ચા પુરાણર્ષિવિનિર્મિતા ॥
તાં સમાસાદ્ય શૂદ્રસ્તુ નિત્યં ભૈક્ષ્યપરાયણઃ

નિત્યોપલેપનપરસ્તદર્ચાદેવવેશ્મનિ ॥
ઉવાસ ભાર્યયા સાર્ધં તત્ર નિત્યાનુરક્તયા

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ વરાહાર્ચાદિદૃક્ષયા ॥
સૌવીરરાજઃ સમ્પ્રાપ્તસ્તં દેશં ચિત્રવાહનઃ

સિન્ધૌ સ્નાનં સમાસાદ્ય પૂજયિત્વા જગત્પતિમ્ ॥
સભાર્યઃ પૃથિવીપાલઃ પ્રાયાદ્રાજન્યથાગતઃ

શ્રિયં તસ્ય તુ તાં દૃષ્ટ્વા સ શૂદ્રો ભાર્યયા સહ ॥
ભૂપાલત્વસ્પૃહાં કૃત્વા કાલાત્કાલવશઙ્ગતઃ

વનાત્કાષ્ઠાન્યુપાહત્ય કૃત્વા ભર્તુસ્તતશ્ચિતિમ્ ॥
અન્વારુરોહ તં ભાર્યા શૂદ્રં પઞ્ચત્વમાગતમ્

સ શૂદ્રો ભાર્યયા સાર્ધં નાકપૃષ્ઠમિતો ગતઃ ॥
સતતં ધર્મશીલસ્તુ દેવવેશ્મોપલેપનાત્

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ યુવનાશ્વો મહીપતિઃ ॥
વિષ્ણું સમ્પૂજયામાસ પુત્રીયેણ વ્રતેન તુ

રાજ્ઞસ્તસ્ય વ્રતસ્યાન્તે સ્વપ્ને પ્રાહ જનાર્દનઃ ॥
ભાર્ગવં ચ્યવનં ગચ્છ તતઃ પુત્રમવાપ્સ્યસિ

યુવનાશ્વસ્તથોક્તસ્તુ સ્વપ્ને દેવેન ચક્રિણા ॥
પ્રાતઃ પદ્ભ્યાં યયૌ તસ્ય ચ્યવનસ્યાશ્રમં શુભમ્

સમ્પૂજયિત્વા ચ્યવનં ચ્યવનેન ચ પૂજિતઃ ॥
વ્રતસ્વપ્નાવુભૌ તસ્ય જગાદ નૃપસત્તમઃ

ઋષિસઙ્ઘાનુપાદાય ચ્યવનોઽપિ મહાતપાઃ ॥
અવિજ્ઞાતં નરેન્દ્રેણ પુત્રીયં કૃતવાઞ્જલમ્

કલશસ્થં જલં તચ્ચ સ્થાપયામાસ ભાર્ગવઃ ॥
તતો નિશીથે સંપ્રાપ્તે તૃષાર્તઃ સ મહીપતિઃ

ઋષિમધ્યે તુ સ સુપ્તાનૃષીન્વાક્યમથાઽબ્રવીત્ ॥
તૃષાર્તોઽસ્મિ ભૃશં વિપ્રાઃ પાનીયં મે પ્રયચ્છત

ઋષિસ્તસ્ય ન શુશ્રાવ કશ્ચિદ્ભાવ્યર્થચોદિતઃ ॥
તતઃ ખિન્નો મહીપાલઃ કલશસ્થં જલં પપૌ

પીત્વા સુષ્વાપ ઋષયઃ પ્રાતઃ સર્વે સમુત્થિતાઃ ॥
અપશ્યમાનાઃ કલશં પપ્રચ્છુસ્તે પર સ્પરમ્

પુત્રીયં કલશં રાજ્ઞઃ કૃતં યત્તદ્ગતં ક્વ નુ ॥
તદોવાચ સ રાજેન્દ્રસ્તાનૃષીન્સંશિતવ્રતાન્

તૃષાર્તેન મયા પીતઃ કલશસ્ત્વપવાહિતઃ ॥
તે હોચુસ્તં નૃપશ્રેષ્ઠં ભાવ્યં કર્મ કૃતં ત્વયા

ભાર્યા પીત્વૈવ તત્તોયં પુત્રં તે જનયિષ્યતિ ॥
ઇત્યેવં મન્ત્રકલશઃ સોઽસ્માભિર્ભૂપતે કૃતઃ

પુત્રીયમુદકં તચ્ચ ત્વયા પીતમબુદ્ધિના ॥
તસ્માત્ત્વમેવ તનયં સ્વકુક્ષૌ જનયિષ્યસિ

નાવાપ્સ્યસિ તથા મૃત્યું વરદાનાદ્દ્વિજન્મનામ્ ॥
એવમુક્તસ્તુ સમ્પૂજ્ય બ્રાહ્મણાન્સ્વગૃહઙ્ગતઃ

રાજ્ઞઃ કુક્ષિં વિનિર્ભિદ્ય જજ્ઞે બાલાર્કસન્નિભઃ ॥
પુનઃ પુત્રવતાં શ્રેષ્ઠ શૂદ્રોઽસૌ નાકવિચ્યુતઃ

જાતમાત્રસ્ય તસ્યેન્દ્રો દદૌ પ્રાદેશિનીં મુખે ॥
આસાદ્ય યાં સ બાલત્વં શિશુસ્તત્યાજ તત્ક્ષણાત્

॥।
કુક્ષિં પસ્પર્શ રાજ્ઞસ્તુ રાજસિંહશતક્રતુઃ ॥
રાજા શક્રકરામૃષ્ટો વિજ્વરશ્ચાવ્રણોઽભવત્

યુવનાશ્વઃ સ તસ્યાપિ નામ ચક્રે શતક્રતુઃ ॥।
માં ધાસ્યતીતિ માન્ધાતા ખ્યાતિં ત્રિભુવને ગતઃ

તમાવિવેશ ભગવાંસ્તેજસા સ્વેન માધવઃ ॥
સાપિ સ્વર્ગચ્યુતા ભાર્યા તસ્ય શૂદ્રસ્ય યાદવ

કાશિરાજસુતા જાતા ભીમવેગસ્ય માનદ ॥
નામ્ના પ્રભાવતી સુભ્રૂસ્ત્ર્યૈલોક્યસ્યૈકસુન્દરી

યુવનાશ્વસ્તુ તાં વવ્રે માન્ધાતુર્લક્ષણાન્વિતામ્ ॥
સ રાજા પ્રદદૌ તાં તુ માન્ધાતુશ્ચિત્રવાહનઃ

એકૈવ ભાર્યા સા તસ્ય બભૂવાત્યન્તસુન્દરી ॥
રૂપયૌવનસમ્પન્ના પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી ॥
કૃત્વોદ્વાહમયોધ્યાયામભિષિચ્ય સ તં નૃપમ્

યુવનાશ્વો વનં પ્રાયાદ્વનાદપિ ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥
રાજ્યસ્થોઽપિ સ માન્ધાતા ત્રૈલોક્યં સપ્તભિર્દિનૈઃ

રથેનૈકેન વશગં ચકાર ખડ્ગદર્પિતઃ ॥
પાતાલે ગગને શૈલે સમુદ્રે ચ મહાત્મનઃ

આસીત્તસ્યાપ્રતિહતા ગતિશ્ચક્રસ્ય પાર્થિવ ॥
ચક્રવર્તી સ ધર્માત્મા વૈષ્ણવશ્ચ તથાઽભવત્

સમાયુતાનાં બુભુજે સ રાજ્યં દશ માનદ ॥
બ્રહ્માણ્ડમણ્ડપં યાવત્સૂર્યસ્તપતિ રશ્મિભિઃ ॥
તાવત્ક્ષેત્રં મહીભર્તુર્યુવનાશ્વસ્ય કીર્ત્યતે

એવં સ રાજા વિજિતારિપક્ષો દેવાજિરાલેપનકૃદ્બભૂવ ॥।
ભાર્યા ચ સા તસ્ય બભૂવ ભાર્યા લોકે વરિષ્ઠા પ્રમદાવરાભ્યઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે માન્ધાત્રુપાખ્યાનં નામ સપ્તત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ