વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.166

॥ વજ્ર ઉવાચ ॥
મહાવર્તિપ્રદાનસ્ય યત્ફલં ભૃગુનન્દન ॥
તન્મમાચક્ષ્વ તત્ત્વેન વિધિં કાલં તથૈવ ચ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
મહાવર્તિઃ સદા દેયા ભૂમિપાલ મહાફલા ॥
કૃષ્ણપક્ષે વિશેષેણ તત્રાપિ ચ વિશેષતઃ

અમાવાસ્યા ચ નિર્દિષ્ટા દ્વાદશી ચ મહાફલા ॥
આશ્વયુજ્યામતીતાયાં કૃષ્ણપક્ષસ્ય યા ભવેત્

અમાવસ્યા તદા પુણ્યા દ્વાદશી વા વિશેષતઃ ॥
દેવસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે દેયા તૈલતુલા નૃપ

પલાષ્ટકયુતાં રાજન્વર્તિં તત્ર તુ દાપયેત્ ॥
મહારજનરક્તેન સમગ્રેણ તુ વાસસા

વામપાર્શ્વે ચ દેવસ્ય દેયા ઘૃતતુલા નૃપ ॥
પલાષ્ટકયુતાં શુક્લાં વર્તિં તત્ર તુ દાપયેત્

વાસસા તુ સમગ્રેણ સોપવાસો જિતેન્દ્રિયઃ ॥
મહાવર્તિદ્વયમિદં સકૃદ્દત્ત્વા મહીપતે

સ્વર્લોકં સુચિરં ભુક્ત્વા જાયતે ભૂતલે યદા ॥
તદા ભવતિ લક્ષ્મીવાન્રૂપસૌભાગ્યમાશ્રિતઃ

રાષ્ટ્રે ચ જાયતે યસ્મિન્દેશે ચ નગરેઽથવા ॥
કુલે ચ રાજશાર્દૂલ તત્ર સ્યાદ્દીપવત્પ્રભા

અત્યુજ્જ્વલશ્ચ ભવતિ યુદ્ધેષુ કલહેષુ ચ ॥
ખ્યાતિં યાતિ તથા લોકે સજ્જનાનાં ચ સદ્ગુણૈઃ

એકામપ્યથ યો દદ્યાદભીષ્ટમનયોર્દ્વયોઃ ॥
માનુષ્યે સર્વમાપ્નોતિ તદુક્તં તે મયાઽનઘ

સ્વર્ગે તથાર્ધમાપ્નોતિ ભાગં કાલં ચ યાદવ ॥
સામાન્યસ્ય તુ દીપસ્ય રાજન્દાને મહત્ફલમ્

કિં પુનર્મહતો યસ્ય ફલસ્યાન્તો ન વિદ્યતે ॥
દીપદાનં પરં પુણ્યમન્યદેવેષ્વપિ ધ્રુવમ્

કિં પુનર્દેવ દેવસ્ય ત્વનન્તસ્ય મહાત્મનઃ ॥
ગિરિશૃઙ્ગેષુ દાતવ્યા નદીનાં પુલિનેષુ ચ

ચતુષ્પથેષુ રથ્યાસુ બ્રાહ્મણાનાં ગૃહેષુ ચ ॥
વૃક્ષમૂલેષુ ગોષ્ઠેષુ કાન્તારગહનેષુ ચ

દીપદાનેન સર્વત્ર મહત્ફલમુપાશ્નુતે ॥
યાવન્ત્યક્ષિનિમેષાણિ દીપઃ પ્રજ્વાલિતો નૃપ

તાવન્ત્યેવ સ રાજેન્દ્ર વર્ષાણિ દિવિ મોદતે ॥
દીપદાનેન રાજેન્દ્ર ચક્ષુષ્માનિહ જાયતે

રૂપસૌભાગ્યયુક્તાશ્ચ ધનધાન્યસમન્વિતાઃ ॥
દીપમાલાં પ્રયચ્છન્તિ યે નરાઃ શાર્ઙ્ગિણો ગૃહે

ભવન્તિ તે ચન્દ્રસમાઃ સ્વર્ગમાસાદ્ય માનવાઃ ॥
દીપાગારં નરઃ કૃત્વા કૂટાગારનિભં શુભમ્

કેશવાલયમાસાદ્ય નાકે ભાતિ સ શક્રવત્ ॥
યથોજ્જ્વલઃ સદા દીપો દીપદાતાપિ યાદવ

તથા નિત્યોજ્જ્વલો લોકે નાકભ્રષ્ટોઽભિ જાયતે ॥
સમીપે તુ યથા લોકે ચક્ષૂંષિ ફલવન્તિ હિ

તથા દીપસ્ય દાતારો ભવન્તિ સફલેક્ષણાઃ ॥
યથૈવોર્ધ્વગતિર્નિત્યં રાજન્દીપશિખા શુભા

દીપદાતુસ્તથૈવોર્ધ્વગતિર્ભવતિ શોભના ॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન દીપા દેયા નરેશ્વર

આશ્વયુજ્યામતીતાયાં યાવદ્રાજેન્દ્ર કાર્તિકી ॥
તાવદ્દીપપ્રદસ્યોક્તં ફલં રાજન્વિશેષતઃ

તાવત્કાલં પ્રયચ્છન્તિ યે તુ દીપં સદા નિશિ ॥
તુંગે દેશે મહત્તેષાં બહિઃ પુણ્યફલં ભવેત્ ॥

યસ્યાન્ધકારે ગહને પ્રાકાશ્યં તેન જાયતે।
પ્રાકાશ્યે યદુશાર્દૂલ તેન યાન્તિ હિ તત્સુખમ્

શ્રવણે દીપકં દત્ત્વા નદીદ્વિતયસંગમે ॥
તેજસ્વી ચ યશસ્વી ચ રૂપવાનભિજાયતે

દીપા નદીષુ દાતવ્યાઃ કાર્તિક્યાં ચ વિશેષતઃ ॥
આશ્વયુક્કૃષ્ણપક્ષસ્ય યા તુ પઞ્ચદશી ભવેત્

બિલ્વદ્વારેષુ દાતવ્યાસ્તથા દીપા યથાવિધિ ॥
અન્યત્રાપિ તદા દીપૈર્મહત્પુણ્યફલં લભેત્

શ્રવણદ્વાદશીયોગે કૃષ્ણપક્ષે તથૈવ ચ ॥
ઘૃતેન દીપા દાતવ્યાસ્તિલૈર્વા યદુનન્દન

વસામજ્જાદિભિર્દેયા ન તુ દીપાઃ કથઞ્ચન ॥
દત્ત્વા દીપં ન કર્તવ્યં તેન કર્મ વિજાનતા

નિર્વાપણં ચ દીપસ્ય હિંસનં ચ વિગર્હિતમ્ ॥
યઃ કુર્યાત્તેન કર્માણિ સ્યાદસૌ પુષ્પિતેક્ષણઃ

દીપહર્તા ભવેદન્ધઃ કાણો નિર્વાપકો ભવેત્ ॥
દીપદાનાત્પરં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ

દીપદાનં તુ કર્તવ્યં વિપ્રવેશ્મસુ પણ્ડિતૈઃ॥
દ્વિજવેશ્મનિ યો દદ્યાત્કાર્તિકે માસિ દીપકમ્

અગ્નિષ્ટોમફલં તસ્ય પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ ॥
પ્રાણિજાં નીલરક્તાં ચ દીપે વર્તિં વિવર્જયેત્

વિશેષેણ પ્રદાતવ્યા પદ્મસૂત્રભવા નૃપ ॥
પદ્મસૂત્રોદ્ભવાં વર્તિં ગન્ધતૈલેન દીપકે

વિરોગઃ સુભગશ્ચૈવ દત્ત્વા ભવતિ માનવઃ ॥
દાતવ્યં દેવદેવસ્ય કર્પૂરેણ ચ દીપકમ્॥
અશ્વમેધમવાપ્નોતિ કુલં ચૈવ સમુદ્ધરેત્

એતન્મયોક્તં તવ દીપદાને ફલં સમગ્રં યદુવંશચન્દ્ર ॥
શ્રુત્વા યથાવત્સતતં તુ દેયા દીપાસ્ત્વયા વિપ્રસુરાલયેષુ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે દીપદાનપ્રશંસાનામ ષટ્ષષ્ટ્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ