વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.155

પુરૂરવા ઉવાચ॥
શ્રોતુમિચ્છામિ ભગવન્રૂપસત્રં મહાફલમ્॥
યત્સમાપ્તૌ ભવિષ્યામિ દિવ્યરૂપધરો મુને

અત્રિરુવાચ ॥ તત્સત્રં કર્તુકામેન ચાન્વેષ્યો બ્રાહ્મણો ગુરુઃ ॥
જ્યોતિષં યો વિજાનાતિ ઇતિહાસાંશ્ચ કૃત્સ્નશઃ

તત્પ્રદિષ્ટેન વિધિના પાદર્ક્ષાત્પ્રભૃતિ ક્રમાત્ ॥
ઉપોષિતવ્યં નક્ષત્રં પ્રત્યેકં તન્નિબોધ મે

ફાલ્ગુન્યાં સમતીતાયાં કૃષ્ણપક્ષાષ્ટમી તુ યા ॥
સમૂલાં તાં તુ સમ્પ્રાપ્ય વ્રતં ગૃહ્ણીત માનવઃ

ઉપોષિતવ્યં નક્ષત્રં નક્ષત્રસ્ય ચ દૈવતમ્ ।
વરુણં ચ તથા ચન્દ્રં પૂજયેદ્વિધિના નરઃ

પૂજયેદ્દેવદેવેશં ભગવન્તં જનાર્દનમ્ ॥
ઉપોષ્ય સઙ્ગં દેવસ્ય પ્રયત્નેન ચ પૂજયેત્

તતોઽગ્નિહવનં કૃત્વા પૂજયિત્વા તથા ગુરુમ્ ॥
ઉપવાસસ્તુ કર્તવ્યો દ્વિતીયેઽહનિ પાર્થિવ

ઉપોષ્ય ઋક્ષે વિગતે સ્નાત્વા સમ્પૂજ્ય કેશવમ્ ॥
કૃત્વાગ્નિહવનં શક્ત્યા પૂજયિત્વા દ્વિજોત્તમાન્

હવિષ્યમન્નં ભોક્તવ્યં શૃણુ ચાઙ્ગક્રમં મમ ॥
પાદયોઃ કથિતં મૂલં પ્રાજાપત્યં તુ જઙ્ઘયોઃ

આશ્વિનં જાનુયુગલં ચોરુયુગ્મં ચ પાર્થિવ ॥
સહિતે દ્વે તથાષાઢે ગુહ્યે ચ સહિતે સ્મૃતે

પૂર્વોત્તરે ચ ફાલ્ગુન્યૌ કૃત્તિકાસુ કટિર્ભવેત્ ॥
પાર્શ્વયોઃ કુક્ષિયુતયોર્નક્ષત્રત્રિતયં મતમ્

ઉભે પ્રોષ્ઠપદે રાજન્રેવતી ચ તથા ભવેત ॥
ઉરોઽનુરાધાસુ તથા પૃષ્ઠં નિષ્ટ્યાસુ કીર્તિતમ્

ભુજૌ જ્ઞેયૌ વિશાખાસુ હસ્તે પ્રોક્તૌ તથા કરૌ ॥
અઙ્ગુલ્યશ્ચ તથા પ્રોક્તા રાજસિંહ પુનર્વસૌ

આશ્લેષાયાં તથા પ્રોક્તા જ્યેષ્ઠાયાં નૃપ કન્ધરા ॥
શ્રવણૌ શ્રવણૌ જ્ઞેયે મુખં પુષ્યે પ્રકીર્તિતમ્

દન્તાઃ સ્વાતૌ શતભિષા હનૂ પ્રોક્તૌ તથા નૃપ ॥
મઘાયાં નાસિકા પ્રોક્તા મૃગશીર્ષે ચ લોચને

ચિત્રા લલાટે વિજ્ઞેયા ભરણ્યશ્ચ તથા શિરઃ ॥
શિરોરુહાસ્તથાર્દ્રાસુ બતસ્યાન્તે નરાધિપ

માઘશુક્લાવસાને તુ સત્રં પરિસમાપ્યતે ॥
યદ્યન્તરાયં ન ભવેત્કિઞ્ચિચ્છૌચનિમિત્તજમ્

અન્તરાયં મહારાજ યદિ શૌચનિમિત્તજમ્ ॥
ઉપોષ્યમેવોપવસેન્નક્ષત્રમપરં પુનઃ

ક્રમપ્રાપ્તં હિ નક્ષત્રં ચાશુદ્ધ્યામપવર્જિતમ્ ॥
ઉલ્લઙ્ઘયન્મહીપાલ પ્રત્યવાયં સમશ્નુતે ।

।
અઙ્ગક્રમેણ સકલમૃક્ષવર્ગમુપોષિતઃ॥
વ્રતાન્તે પ્રયતઃ સ્નાત્વા પૂજયેન્મધુસૂદનમ્

ચન્દનાગુરુકર્પૂરમૃગદર્પૈઃ સકુઙ્કુમૈઃ ॥
જાતીફલૈઃ સકંકોલૈર્લવઙ્ગકુસુમૈસ્તથા

બોલગુગ્ગુલનિર્યાસૈઃ પુષ્પૈઃ કાલોદ્ભવૈઃ શુભૈઃ ॥
ધૂપો નરેન્દ્રાગુરુણા ચન્દનેન સુગન્ધિના

દીપાશ્ચ દેયા રાજેન્દ્ર તિલતૈલપ્રપૂરિતાઃ ॥
દીપેષુ વર્તયઃ કાર્ય્યા મહારઞ્જનરઞ્જિતાઃ

નૈવેદ્યં ચ તથા કાર્યં પરમાન્નેન ભૂરિણા ॥
દધ્ના ક્ષીરામૃતાભ્યાં ચ મધુના ચ ગુડેન ચ

સિતયા ચ તથા ભક્ષ્યૈઃ ફલમૂલૈર્યથાવિધિ॥
અપૂપૈઃ પાનકૈર્હૃદ્યૈઃ શીતલૈશ્ચ સુગન્ધિભિઃ

લવણસ્ય ચ પાત્રાણિ કૃસરં ચ નિવેદયેત્ ॥
સર્વબીજાનિ રાજેન્દ્ર ભૂષણાનિ ચ શક્તિતઃ

મહાર્હાણિ ચ વસ્ત્રાણિ ભક્ત્યા પ્રયતમાનસઃ ॥
તદ્વિષ્ણોઃ પગ્મમિતિ હોમઃ કાર્યો હ્યનન્તરમ્

દ્વાદશાક્ષરકં મન્ત્રં સ્ત્રીશૂદ્રેષુ વિધીયતે ॥
ઘૃતં માક્ષિકસંયુક્તં જુહુયાત્ત્તિલતણ્ડુસમ્

તતસ્તુ દક્ષિણા દેયા ગુરવે નૃપસત્તમ ॥
નાગાશ્ચ મદમત્તા વૈ ગ્રામાશ્ચ વિવિધાસ્તથા

તુરગાશ્ચ તથા મુખ્યા રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ॥
બ્રાહ્મણશ્ચ પિતા જ્ઞેયો રૂપસત્રપ્રદર્શકઃ

રૂપસૌભાગ્યલાવણ્યજન્મભોગપ્રદાયકઃ ॥
રાજ્યસ્ય વા દ્વિજત્વસ્ય બહુવિત્તસ્ય દાયકઃ ॥

ન તસ્ય નિષ્કૃતિઃ શક્યા ગન્તું દાનેન ભૂરિણા ॥
ગુરુપ્રસાદ એવાત્ર દક્ષિણાનાં તુ કારણમ્

તસ્માત્પ્રસાદમાકાઙ્ક્ષેદ્રૂપસત્ર પ્રદર્શકાત ॥
અવશ્યં તસ્ય દાતવ્યં ઘૃતપૂર્ણં તુ ભાજનમ્

ચતુષ્પલં તુ કાંસ્યસ્ય સુવર્ણં કાઞ્ચનસ્ય ચ ॥
તતઃ પરં ભોજનીયાઃ સ્વશક્ત્યા દ્વિજપુઙ્ગવાઃ

લવણક્ષીરમધ્વાજ્યગુડભક્ષ્યસિતોત્કટમ્ ॥
ભોજનં પાનકોપેતં પશ્ચાદ્દેયા ચ દક્ષિણા

વસ્ત્રયુગ્મં પ્રદાતવ્યં બ્રાહ્મણાય નવં શુભમ્ ॥
બ્રાહ્મણાય ચ દાતવ્યં મહારાજતરઞ્જિતમ્

સપ્તબીજાનિ દેયાનિ લવણં રૂપ્યમેવ ચ ॥
યચ્ચાન્યદપ્યભીષ્ટં સ્યાચ્છત્રોપાનત્કમેવ ચ

વિત્તશાઠ્યં ન કર્તવ્યં સત્રદાને મહીપતે ॥
અવશ્યદેયં સત્રેઽસ્મિન્ઘૃતપૂર્ણં ચ ભાજનમ્

ચતુષ્પલં તુ કાંસ્યસ્ય સુવર્ણં કાઞ્ચનસ્ય ચ ॥
વ્રતેનાનેન ચીર્ણેન દેહત્યાગે દિનં ગતઃ

તત્રોષ્ય સુચિરં કાલં માનુષ્યે યદિ જાયતે ॥
રાજા ભવતિ ધર્માત્મા બ્રાહ્મણો વા ધનાન્વિતઃ

કુલે મહતિ સમ્ભૂતો રૂપેણાઽપ્રતિમો ભુવિ ॥
આરોગ્યં મહદાપ્નોતિ સૌભાગ્યમપિ ચોત્તમમ્

લાવણ્યં બુદ્ધિ મેધે ચ મતિં ધર્મે ચ શાશ્વતીમ્ ॥
સમ્પૂર્ણચન્દ્રપ્રતિમઃ સર્વસત્ત્વવશઙ્કરઃ

નરો ભવતિ રાજેન્દ્ર નારી ચાપ્સરસોપમા ॥
સુભગા દર્શનીયા ચ લાવણ્યગુણસંયુતા

બહુધાન્યા બહુધના બહુભૂપણસંયુતા ॥
ભર્તુશ્ચાત્યન્તદયિતા લોકે ખ્યાતા ચ સદ્ગુણૈઃ ॥
નિત્યારોગ્યવતી શાન્તા સર્વદોષવિવર્જિતા

ચન્દ્રાનના નીલસરોજનેત્રા ત્રૈલોક્યકાન્તા પતિવલ્લભા ચ

ભવત્યવશ્યં સુભગા સુનીલા લાવણ્યયુક્તા યશસા શ્રિયા ચ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે રૂપસત્રવર્ણનં નામ પઞ્ચપઞ્ચાશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ