વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.152

માર્કણ્ડેય ઉવાચ॥
તત્ર યૌ તૌ મહાશૃઙ્ગૌ મહાવર્ષમહાહિમૌ॥
તૃતીયં તુ તયોર્મધ્યે શૃઙ્ગમત્યન્તમુચ્છ્રિતમ્

નિત્યાતપં તપ્તશિલં સદા ભગતિવર્જિતમ્ ॥
તસ્યાધસ્તાદ્દ(?)ક્ષગણે દેશે ભાગે ચ પશ્ચિમે

જાતીલતાપરિક્ષિપ્તં વિવરં ચારુદર્શનમ્॥
દૃષ્ટ્વૈવ કૌતુકાવિષ્ટસ્તં વિવેશ મહીપતિઃ

તમસા ચાતિનિબિડં નલ્વમાત્રં મહીપતિઃ॥
નલ્વમાત્રમતિક્રમ્ય સ્વપ્રભાભરણોજ્વલમ્ ॥

સમુચ્છ્રિતમથાત્યન્તં ગમ્ભીરં પરિવર્તુલમ્ ॥
ન તત્ર સૂર્યસ્તપતિ ન વિરાજતિ ચન્દ્રમાઃ

તથાપિ દિવસાકારં પ્રાકાશ્યં તદહર્નિશમ્ ॥
ક્રોશાધિકપરીમાણં સરસા ચ વિરાજિતમ્

સમન્તાત્સરસસ્તસ્ય શૈલલગ્ના તુ વેદિકા॥
સૌવર્ણૈ રાજતૈર્વૃક્ષૈર્વિદ્રુમૈરપિ શોભિતા

નાના માણિક્યકુસુમૈઃ સ્વપ્રભાભરણોજ્જ્વલૈઃ ॥
તસ્મિન્સરસિ પદ્માનિ પદ્મરાગચ્છદાનિ ચ

વજ્રકેસરજાલાનિ સુગન્ધીનિ તથાપ્યતિ ॥
પત્રૈર્મરકતૈર્નીલવૈદૂર્યૈશ્ચ મહીપતે

કર્ણિકાશ્ચ તથાશેષા જાતરૂપસ્ય પાર્થિવ ॥
તસ્મિન્સરસિ યા ભૂમિર્ન સા કર્દમસઙ્કુલા

નાનારત્નૈરુપચિતા જલજાનાં સમાશ્રયા ॥
કપર્દકાનાં શુક્તીનાં શઙ્ખાનાં ચ મહીપતે

મકરાણાં ચ મત્સ્યાનાં પૈણ્ડાનાં કચ્છપૈઃ સહ ॥
તત્ર મરતકખણ્ડાનિ વજ્રાણિ ચ સહસ્રશઃ

પદ્મરાગેન્દ્રનીલાનિ મહાનીલાનિ પાર્થિવ ॥
પુષ્પરાગાણિ રમ્યાણિ તથા કર્કેતકાનિ ચ

તુરૂકસ્ય ચ ખણ્ડાનિ તથા શેપ(?)સ્ય ભાગશઃ ॥
ગજાવર્ત્તસ્ય મુખ્યસ્ય રુધિરાખ્યસ્ય ચાપ્યથ

સૂર્યેન્દુકાન્તયોશ્ચૈવ પીલોર્ભલ્લાતકસ્ય ચ ॥
જ્યોતીરસસ્ય રમ્યસ્ય શઙ્ખકસ્ય ચ ભાગશઃ

મસારગવલઙ્કાનાં સ્ફટિકસ્ય તથૈવ ચ॥
ગોમેદપિત્તકાનાં ચ ધૂલી મરકતસ્ય ચ

વૈદૂર્યસૌગન્ધિકયોસ્તથા રાજમણેર્નૃપ ॥
ખઞ્જસ્ય ચૈવ મુખ્યસ્ય તથા બ્રહ્મમણેરપિ

મુક્તાફલાનાં મુખ્યાનાં તારાવિગ્રહધારિણામ્ ॥
સુખોષ્ણં ચૈવ તત્તોયં સ્નાનાચ્છીતવિનાશનમ્

વૈદૂર્યસ્ય શિલામધ્યે સરસસ્તસ્ય શોભના॥
પ્રમાણેન તથા સા ચ દ્વે ચ રાજન્ધનુઃશતે

ચતુરસ્રા તથા રમ્યા તપસા નિર્મિતાત્રિણા ॥
બિલદ્વારસમે દેશે કેતુસ્તત્ર હિરણ્મયઃ

પ્રદેશઃ સ તુ રાજેન્દ્ર દ્વીપે તસ્મિન્મનોહરે ॥
તથા પુષ્કરિણી રમ્યા તસ્મિન્રાજઞ્છિલાતલે

સુશીતામલપાનીયા જલજૈશ્ચ વિરાજિતા ॥
આકાશવિમલા રાજંશ્ચતુરસ્રા મનોહરા

તસ્યાસ્તદુદકં સ્વાદુ લઘુ શીતં સુગન્ધિ ચ ॥
ન ક્ષિણોતિ તથા કાયં કુક્ષિમાપૂરયત્યપિ

તૃપ્તિં વિધત્તે પરમાં શરીરે ચ મહત્સુખમ્ ॥
મધ્યે ચ તસ્યાઃ સુકૃતં પ્રાસાદં તપસાત્રિણા

રુક્મસેતુપ્રવેશં તત્સર્વરત્નમયં શુભમ્ ॥
શશાઙ્કરશ્મિસઙ્કાશં પ્રાસાદં રાજતં હિતમ્

રમ્યં વૈદૂર્યસોપાનં વિદ્રુમામલતારકમ્ ॥
ઇન્દ્રનીલમહાચક્રઞ્જાતરૂપવિભૂષિતમ્

પદ્મરાગમહાસ્તંભં તથા મરકતવેદિકમ્ ॥
વજ્રાંશુજાલૈશ્છુરિતં રમ્યં દૃષ્ટિમનોહરમ્

પ્રાસાદે તત્ર ભગવાન્દેવદેવો જનાર્દનઃ ॥
ભોગિભોગાવલીસુપ્તઃ સર્વાલઙ્કારભૂષિતઃ

જાનુમાકુઞ્ચિતસ્ત્વેકં દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ ॥
ફણીન્દ્રસન્નિવિષ્ટાંઘ્રિ દ્વિતીયશ્ચ તથા નૃપ

લક્ષ્મ્યુત્સઙ્ગગતાંઘ્રિસ્તુ શેષભોગપ્રસારિતઃ ॥
ફણીન્દ્રભોગવિન્યસ્તબાહુકૂર્પરશોભિતઃ

સ્વાઙ્ગુલીપૃષ્ઠવિન્યસ્ત દેવશીર્ષધરં વિભુમ્॥
એકં તુ દેવદેવસ્ય દ્વિતીયં સંપ્રસારિતમ્

સમાકુઞ્ચિતજાનુસ્થમણિબન્ધસુશોભિતમ્ ॥
કિઞ્ચિદાકુઞ્ચિતં ચૈવ નાભિદેશે કરસ્થિતમ્

તૃતીયં ચ ભુજં તસ્ય ચતુર્થં તુ તથા શૃણુ ॥
આત્તસન્તાનકુસુમં પ્રાણદેશાનુસર્પિણમ્

લક્ષ્મ્યા સંવાહ્યમાનાંઘ્રિઃ ફુલ્લપદ્મનિભૈઃ કરૈઃ ॥
સન્તાનમાલામુકુટહારકેયૂરભૂષિતમ્

ભૂષિતં ચ તથા દેવમઙ્ગુલીયકૈઃ ॥
ફણીન્દ્રફણવિન્યસ્તચારુરત્નશિખોજ્જ્વલમ્

અજ્ઞાતવસ્તુચરિતં પ્રતિષ્ઠિતમથાત્રિણા ॥
સિદ્ધાન્તપૂજ્યં સતતં સમન્તાત્કુસુમાર્ચિતમ્

દિવ્યગન્ધાવલિપ્તાઙ્ગં દિવ્યધૂપેન ધૂપિતમ્ ॥
ગોરસૈઃ સફલૈર્હૃદ્યૈઃ સિદ્ધૈરુપહૃતૈઃ સદા

સંશોભિતં પુરઃપાર્શ્વં દેવમુત્તમશીર્ષકમ્॥
તથા પશ્ચાન્મુખં દૃષ્ટ્વા વવન્દે સ નરાધિપઃ

જાનુભ્યાં શિરસા ચૈવ ગત્વા ભૂમિં યથાવિધિ ॥
નામ્નાં સહસ્રેણ તથા તુષ્ટાવ મધુસૂદનમ્

પ્રદક્ષિણમથો ચક્રે સ તૂત્થાય પુનઃ પુનઃ ॥
રમ્યમાયતનં દૃષ્ટ્વા તત્રોવાસાશ્રમે નૃપઃ

વિશાલાં હિ ગુહાં કાઞ્ચિદાશ્રિત્ય સુમનોહરામ્ ॥
તપશ્ચચાર તત્રૈવ પૂજયાનો જનાર્દનમ્

નાનાવિધૈઃ સદા પુષ્પૈઃ ફલૈર્મૂલૈઃ સગોરસૈઃ ॥
નિત્યં ત્રિષવણસ્નાયી વહ્નિપૂજાપરાયણઃ

દેવવાપીજલૈઃ કુર્વન્સતતં પ્રાણધારણમ્ ॥
સર્વાહારપરિત્યાગં સ કૃત્વા મનુજેશ્વરઃ

અનાશ્રિતગુહાશાયી કાલં નયતિ પાર્થિવઃ ॥
ત્યક્તાહારક્રિયસ્યાસ્ય કેવલામ્ભોઽશિનસ્તથા ॥
ગ્લાનિસ્તસ્ય સમાયાતિ ન શરીરે તદદ્ભુતમ્

એવં સ રાજા તપસિ પ્રસક્તઃ સમ્પૂજયન્દેવવરં સદૈવ ॥
તત્રાશ્રમે કાલમુવાસ કશ્ચિત્સ્વર્ગોપમે દુઃખમવિન્દમાનઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે આશ્રમવર્ણનો નામ દ્વિપઞ્ચાશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ