વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.151

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
તસ્યૈવ પર્વતેન્દ્રસ્ય પ્રદેશં સુમનોહરમ્ ॥
અગમ્યં માનુષૈરન્યૈર્દૈવયોગાદુપાગતઃ

ઇરાવતી સરિચ્છ્રેષ્ઠા યસ્માદ્દેશા દ્વિનિર્ગતા ॥
મેઘશ્યામં ચ તં દેશં દ્રુમખણ્ડૈરનેકશઃ

સાલૈસ્તાલૈસ્તમાલૈશ્ચ કર્ણિકારૈઃ સશાલ્મલૈઃ ॥
ન્યગ્રોધૈશ્ચ તથાશ્વત્થૈઃ શિરીષૈઃ શિંશપાદ્રુમૈઃ

શ્લેષ્માતકૈરામલકૈર્હરીતકવિભીતકૈઃ ॥
રમ્યૈશ્ચન્દનવૃક્ષૈશ્ચ કપિત્થૈ રક્તચન્દનૈઃ

વટમાહિષકાક્ષોટૈરશ્વકર્ણૈસ્તથાર્જુનૈઃ ॥
હસ્તિકર્ણૈઃ સપનસૈઃ કોવિદારૈઃ સુપુષ્પિતૈઃ

દેવદારુમહાવૃક્ષૈસ્તથા કાલીયકદ્રુમૈઃ ॥
પદ્મકૈશ્ચન્દનૈર્બિલ્વૈઃ કુટજૈર્હરિચન્દનૈઃ

પ્રાચીનાગુરુકૈશ્ચૈવ સ્થૂણિકૈઃ સમશણ્ડિકૈઃ ॥
ખર્જૂરૈર્નારિકેરૈશ્ચ પ્રિયાલ્વામ્રાતકેઙ્ગુદૈઃ

તેરુમાનૈર્વટેર્ભન્યૈઃ કાશ્મીરૈઃ ફલિભિસ્તથા ॥
જાતીફલૈઃ પૂગફલૈઃ કટ્ફલૈર્લવલીફલૈઃ

મન્દારૈઃ કોવિદારૈશ્ચ કિંશુકૈઃ કુસુમાંશુભિઃ ॥
પલાશૈઃ શમિસૂલ્લાસૈર્વેતસૈરમ્લવેતસૈઃ

રક્તાતિરઙ્ગનારિઙ્ગૈરિંગુદૈઃ સપ્રિયંગુભિઃ ॥
રક્તાશોકૈસ્તથાઽશોકૈરારુકૈઃ સચિરારુકૈઃ

મુચુકુન્દૈસ્તથા કુન્દૈરાટરૂષપરૂષકૈઃ ॥
કિંકરાતૈઃ કિરાતૈશ્ચ કેતકૈશ્ચ સકેતકૈઃ

શોભાઞ્જનૈરઞ્જનૈશ્ચ મુકૂલકનિકોચકૈઃ ॥
સુપૂર્ણચારુવસનૈર્દ્રુમૈઃ શ્રેષ્ઠૈસ્તથાસનૈઃ

મન્મથસ્ય શરાકારૈસ્સહકારૈર્મનોહરૈઃ ॥
પીતયૂથિકયા રાજઞ્શ્વેતયૂથિકયા તથા

જાત્યા ચમ્પકજાત્યા ચ તુમ્બુરૈશ્ચાપ્યુદુમ્બરૈઃ ॥
માષૈશ્ચોચ્ચૈસ્સલકુચૈસ્તિલમ્બલકુશમ્બલૈઃ

તથા સુપુષ્પાવ રણૈર્વરણૈઃ કામિવલ્લભૈઃ॥
પુષ્પાકુલૈશ્ચ બકુલૈઃ પારિભદ્રકભદ્રકૈઃ

ધારાકદંબૈઃ કુટજૈઃ કદંબૈર્ગિરિકૂટજૈઃ॥
આક્રાન્તસર્વકકુભૈઃ કકુભૈઃ કમનીયકૈઃ॥

કર્કન્ધુબદરૈર્નીપૈઃ દીપૈરિવ મહોજ્જ્વલૈઃ ॥
રક્તૈઃ પાલીવતૈઃ શ્વેતૈર્દાડિમૈશ્ચણ્યકદ્રુમૈઃ

પ્રતાનૈઃ પિપ્પલીનાં ચ નાગવલ્યાશ્ચ ભાગશઃ ॥
મરિચસ્ય તથા ગુલ્મૈર્નવમલ્લિકયા તથા

મૃદ્વીકામણ્ડલૈર્મુખ્યૈરતિમુક્તકમણ્ડલૈઃ ॥
ત્રપુસૈર્વારુકાનાં ચ પ્રતાનૈઃ સફલૈઃ શુભૈઃ

કૂષ્માણ્ડાનાં પ્રતાનૈશ્ચ અલાબૂનાં તથા ક્વચિત્॥
ચિર્ભટસ્ય પ્રતાનૈશ્ચ પટોલૈઃ કારવેલ્લકૈઃ

કર્કોટકૈઃ પ્રતાનૈશ્ચ વાર્તાકૈર્બૃહતીફલૈઃ ॥
કહ્લારૈર્મૂલકૈર્મુખ્યૈઃ શાકૈશ્ચ વિવિધૈસ્તથા

સુવર્ચલાભિઃ સર્વાભિઃ સર્ષપાભિસ્તથૈવ ચ ॥
કાકોલીક્ષીરકાકોલી છત્રયા ચાતિચ્છત્રયા ॥૨૨ ।
કાકમાચીમહાબદ્ધિશશકર્દ્દલકન્દલૈઃ ॥
તથા ક્ષીરિકશાકેન કાલશાકેન ચાપ્યથ

શિમ્બિધાન્યૈસ્તથા ધાન્યૈઃ સર્વૈર્નિરવશેષતઃ ॥
ઓષધીભિર્વિચિત્રાભિદીપ્યમાનાભિરેવ ચ

કન્દૈર્વિદાર્યા ચ તથા તરૂટૈઃ સ્વાદુસંયુતૈઃ ॥
સુનિષણ્ણાશટીશેષારાજક્ષયકવાસ્તુકૈઃ

આયુષ્યાભિર્યશસ્યાભિર્વર્ણ્યાભિશ્ચ નરાધિપ ॥
જરામૃત્યુભયઘ્નાભિઃ ક્ષુદ્ભયઘ્નાભિરેવ ચ

સૌભાગ્યજનનીભિશ્ચ વૃષ્યાભિશ્ચાપ્યનેકશઃ ॥
વેત્રવેણુલતાભિશ્ચ તથા કીચકવેણુભિઃ

કાશૈઃ શશાઙ્કસંકાશૈઃ શરગુલ્મૈસ્તથા ક્વચિત્ ॥
કુશગુલ્મૈસ્તથા રમ્યૈર્ગુલ્મૈશ્ચેક્ષુમનોહરૈઃ

કાર્પાસયા તુવર્યા ચ દુકૂલેન શુભેન ચ ॥
તથા ચ કદલીખણ્ડૈર્મનોહારિભિરુત્તમૈઃ

તથા મરકતપ્રખ્યૈઃ પ્રદેશૈઃ શાદ્વલાન્વિતૈઃ ॥
ઇરાપુષ્પસમાયુક્તૈઃ કુઙ્કુમસ્ય ચ ભાગશઃ

તગરાતિવિષામાંસીગ્રન્થિપર્ણીસુરાગદૈઃ ॥
સુવર્ણપુષ્પૈશ્ચ તથા ભૂમિપુષ્પૈસ્તથા પરૈઃ

જમ્બીરિકાભૂસ્તૃણૈશ્ચ સરસૈઃ સૃમુકૈસ્તથા ॥
શૃઙ્ગવેરાજમોદાભિઃ કુઠેરકપ્રિયાલુકૈઃ

જલજૈશ્ચ તથા પદ્મૈર્નાનાવર્ણૈઃ સુગન્ધિભિઃ ॥
ઉદયાદિત્યસંકાશૈઃ પૂર્ણચન્દ્રનિભૈસ્તથા

તપનીયસવર્ણૈશ્ચ અતસીપુષ્પસન્નિભૈઃ ॥
શુકપત્રનિભૈશ્ચાન્યૈઃ સ્થલપદ્મૈશ્ચ ભાગશઃ

પઞ્ચવર્ણૈઃ સમાકીર્ણં બહુવણૈસ્તથૈવ ચ ॥
દુષ્ટદૃષ્ટ્યાહિતમુદૈઃ કુસુમૈશ્ચન્દ્રસન્નિભૈઃ

તથા વહ્નિશિખાકારૈ રાજન્રક્તોત્પલૈઃ શુભૈઃ ॥
નીલોત્પલૈઃ સકહ્લારૈર્દુર્જ્જાતકકશેરુકૈઃ

શૃઙ્ગાટકૈર્મૃણાલૈશ્ચ કાવાટૈ રાક્ષસોત્પલૈઃ ॥
જલજૈઃ સ્થલજૈર્મૂલૈઃ ફલૈઃ પુષ્પૈરશેષતઃ

વિવિધૈશ્ચૈવ નીવારૈર્મુનિભોજ્યૈર્નરાધિપ ॥
ન તદ્ધાન્યં ન તત્સસ્યં ન તચ્છાકં ન તત્ફલમ્

ન તન્મૂલં ન તત્કન્દં ન તત્પુષ્પં નરાધિપ ॥
નાગલોકોદ્ભવં યચ્ચ નાકલોકોદ્ભવં ચ યત્

અનૂપબન્ધનોત્થં ચ તન્ન યત્રાસ્તિ યાદવ ॥
સદા પુષ્પફલં સર્વમજસ્રમૃતુયોગતઃ

મહેશ્વરઃ સ દદૃશે તપસોઽર્થાય વો ગતઃ ॥
દદૃશે ચ તથા તત્ર નાનારૂપાન્પતત્રિણઃ

મયૂરાઞ્શતપત્રાઁશ્ચ કલવાચકકોકિલાન્ ॥
તથા કાદમ્બકાન્હંસાન્કુક્કુટાઞ્જલકુક્કુટાન્

કૃકરાન્બર્કશાઞ્શ્યામાંસ્તિત્તિરાન્સકપિઞ્જલાન્ ॥
ધાર્તરાષ્ટ્રાન્પ્લવાન્મદ્ગૂન્કલવિઙ્કાઞ્છુકાન્બકાન્

ચટકાંશ્ચક્રવાકાંશ્ચ આટકાંષ્ટિટ્ટિભાન્સટાન્ ॥
પુત્રપ્રિયાંલ્લોહપૃષ્ટાન્ગોનન્દગિરિવર્તકાન્

પારાવતાન્કામલાંશ્ચ શારકાઞ્જીવજીવકાન્ ॥
લાવવર્તકવત્તીરાન્રક્તધર્મપ્રભદ્રકાન્

તામ્રચૂડાન્વર્ણચૂડાન્કોયષ્ટીન્ખઞ્જરીટકાન્ ॥
ઋષિપુત્રાન્સહારીતાન્કુક્કુટાન્કાષ્ઠકુક્કુટાન્

લટ્વાઁલ્લટેષૂન્ગોક્ષ્વેડાંસ્તથા કુઙ્કુમચૂડકાન્ ॥
ભૃઙ્ગરાજાઞ્છારપાદાન્ભૂલિઙ્ગાન્પિણ્ડિમાલવાન્

મંજૂલીયકદાત્યૂહગોપપુત્રાન્ત્સવઞ્જુલાન્ ॥
ભારદ્વાજાંસ્તથા ચાષાન્સુવર્ણાન્રજનીયકાન્

એતાંશ્ચાન્યાંશ્ચ હિ બહૂન્પક્ષિસંઘાન્મનોહરાન્ ॥
શ્વાપદાન્વિવિધાકારાન્મૃગાંશ્ચૈવ મહામૃગાન્

વ્યાઘ્રાન્કેસરિણઃ સિંહાન્વીચિનઃ શરભાન્વૃકાન્ ॥
ઋક્ષાંસ્તરક્ષૂન્બન્ધૂકાન્ગોલાઙ્ગૂલાન્સવાનરાન્

શશાઁલ્લોકાચ્છશપલાન્માર્જારાન્માયવઃ શુનઃ ॥
મૃષિકાન્નાકુલાન્કાચાન્સિંહાન્નોડ્રસુરોમકાન્

તથા મત્તાંશ્ચ માતઙ્ગાન્મહિષાન્ગવયાન્વૃ ષાન્॥
ચરમાન્સૃમરાંશ્ચૈવ તથા ગોરાન્નખાનપિ

ઉરભ્રાંશ્ચ તથા મેષાન્સારઙ્ગાનથ કર્કશાન્ ॥
રુરૂન્જમૃષ્પદાનૃષ્પાન્મર્કટાન્કર્કટાન્મૃગાન્ ॥
નીલાંશ્ચૈવ મહાનીલાન્કરાલમૃગમાર્દકાન્

શ્વદંષ્ટ્રાન્રામશરભાન્કોડકાકપશમ્બરાન્

કરાલાન્કૃતમાલાંશ્ચ કાલપુચ્છાઁસ્તથારુણાન્ ॥
ઉષ્ટ્રાન્ગજાન્વરાહાઁશ્ચ તુરગાન્ખરગર્દભાન્

એતાન્પશ્યન્સ મદ્રેશો વિરુદ્ધાંશ્ચ પરસ્પરમ્ ॥
અવિરુદ્ધાન્વને તસ્મિન્નિર્વૃતિં ચ પરાં યયૌ ॥

તદાશ્રમપદે મુખ્યો બભૂવાત્રિઃ પુરા નૃપ ॥
તત્પ્રસાદાત્સદા યુક્તં સ્થાવરૈર્જઙ્ગમૈસ્તથા

હિંસન્તિ ન તથાઽન્યોન્યં હિંસકાસ્તુ પરસ્પરમ્ ॥
ક્રવ્યાદાઃ પ્રાણિનસ્તત્ર સર્વે ક્ષીરફલાશનાઃ

નિર્મિતાસ્તત્ર રત્યર્થમત્રિણા સુમહાત્મના ॥
શિલાનાં નિમ્નદેશેષુ તત્ર ગાવઃ સ્વયં નૃપ

પયઃ ક્ષરન્તિ તદ્દિવ્યમમૃતસ્વાદુસન્નિભમ્ ॥
ક્વચિદ્રાજમહિષ્યશ્ચ ક્વચિદ્રાજા ચ ભાગશઃ

શિલાઃ ક્ષીરેણ સંપૂર્ણા દધ્ના ચાન્યત્ર યાદવ ॥
સ પશ્યન્પરમાં પ્રીતિમવાપ વસુધાધિપઃ

સરાંસિ તત્ર દિવ્યાનિ નદ્યશ્ચ વિમલોદકાઃ ॥
મૃણાલકાનિ દિવ્યાનિ શીતલાનિ ચ ભાગશઃ

કન્દરાણિ ચ શૈલસ્ય સુખસેવ્યાનિ યાદવ ॥
હિમપાતો ન તત્રાસ્તિ સમન્તાત્પઞ્ચયોજનમ્

ઉપત્યકાસુ શૈલસ્ય શિખરેષુ તુ વિદ્યતે ॥
તત્રાપિ રાજઞ્છિખરં પર્વતેન્દ્રસ્ય પાણ્ડુરમ્

હિમપાતં સદા તત્ર ઘનાઃ કુર્વન્તિ સંહતાઃ ॥
તત્રાસ્તિ ચાપરં શૃઙ્ગં યત્ર તોયં ઘના ઘનાઃ

નિત્યમેવાભિવર્ષન્તિ શિલાભિઃ શિખરં ખરમ્ ॥
તદાશ્રમં મનોહારિ યત્ર કામધરા ધરાઃ

સુરમુખ્યોપભો ગ્યત્વાચ્છાખિનઃ સફલાઃ સદા। ॥
સદોપગીતભ્રમરં સુરસ્ત્રીસેવિતામરમ્

સર્વપાપક્ષયકરં શૈલસ્યેવ મહાકરમ્ ॥
વાનરૈઃ ક્રીડમાનૈશ્ચ દેશે દેશે નરાધિપ

હંસપુઞ્જાઃ કૃતાસ્તત્ર ચન્દ્રબિમ્બસમપ્રભાઃ॥
તદાશ્રમસમન્તાચ્ચ હિમસંરુદ્ધકન્દરમ્

શૈલવાટૈઃ પરિવૃતમગમ્યં મનુજૈઃ સદા॥
પૂર્વારાધિતદેવેશો મહારાજઃ પુરૂરવાઃ

તદાશ્રમમનુપ્રાપ્તો દેવદેવપ્રસાદતઃ॥
તદાશ્રમં શ્રમશમનં મનોહરં મનોહરૈઃ કુસુમશતૈરલંકૃતમ્॥
કૃતં ચ તત્સ્વયમથ ચાત્રિણા શુભં શુભપ્રદં તં દદૃશે સ મદ્રરાટ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મહર્ષ્યાશ્રમવર્ણનન્નામૈકપઞ્ચાશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ