વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.132

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
સૂર્યાસ્તમયમિચ્છન્તી જ્ઞાત્વા રમ્ભા તથોર્વશીમ્ ॥
વિનોદાર્થં હિ તસ્યાશ્ચ દર્શયામાસ તદ્વનમ્

ચારુપ્રસૂનં પશ્યેમં સુભગે ચમ્પકદ્રુમમ્ ॥
ત્વદ્ગાત્રવર્ણસદૃશૈઃ સમન્તાત્કુસુમૈશ્ચિતમ્

ઇમં ચ દાડિમં પશ્ય પુષ્પિતં વામલોચને ॥
યોઽયં બિભર્ત્તિ કુસુમૈસ્ત્વદીયામધરશ્રિયમ્

પશ્ય કામશરાકારં સહકારં મનોરમમ્ ॥
યત્ર ચાત્મસમુત્પન્ના રૂઢાસ્તસ્ય મહાત્મનઃ

શ્રિયં કપોલયોસ્તુભ્યમાદદાનૈર્મનોરમૈઃ ॥
પુષ્પૈરુપેતા ચાર્વઙ્ગિ મધૂકં પશ્ય શોભને

ત્વત્પયોધરસંકાશૈ રમ્યૈરુપચિતં ફલૈઃ ॥॥।
પશ્ય તાલદ્રુમં સૌમ્યે મનસઃ પ્રીતિવર્ધનમ્

સ્તમ્ભૈસ્ત્વદૂરુસંકાશૈઃ કદલીં પશ્ય શોભને ॥
સુવર્ણા ચારુસર્વાઙ્ગી નિર્મિતા વિશ્વકર્મણા

।
પશ્યાવિમુક્તકલતાં કુસુમાઢ્યાં મનોહરામ્ ॥
ત્વત્કેશપાશસંકાશૈર્ભ્રમરૈરુપશોભિતામ્

પશ્યેમં કુન્દવિટપં ત્વદ્દન્તસદૃશૈઃ શુભૈઃ ॥
સમન્તાચ્છોભિતં પુષ્પૈર્વિશાલાક્ષિ મનોહરૈઃ

પશ્ય ચોત્પલિનીમેતામુત્પલૈરુશોભિતામ્ ॥
ત્વન્નેત્રસદૃશૈઃ ફુલ્લૈર્મનોહૃદયનન્દનૈઃ

નલિનીં સુભગે પશ્ય કમલૈઃ પુષ્પિતૈર્યુતામ્॥
તવ નિઃશ્વાસગન્ધાઢ્યૈઃ સૌવર્ણૈર્વજ્રકેસરૈઃ

રાજહંસાનિમાન્પશ્ય નલિનીતીરગોચરાન્॥
ગમનં સુમનોહારિ ત્વદીયમિવ શિક્ષિતાન્

ત્વત્કરાગ્રવિધાન્સૌમ્યે ધારયદ્ભિશ્ચ પલ્લવાન્ ॥
ક્રીડાશૈલમિમં પશ્ય યુક્તં વહુવિધૈર્દ્રુમૈઃ

ક્રીડાશૈલે ચૂતગતઃ કોકિલઃ કામવર્ધનઃ ॥
કૂજત્યયં મનોહારિ સ્વનેન સદૃશેન તે

ક્રીડાશૈલે નદીં પશ્ય નિઃસૃતાં શીતલોદકામ્ ॥
તુલ્યં તે મનસા સૌમ્યે વહન્તીં નિર્મલં જલમ્

બહ્વાશ્ચર્યયુતં સૌમ્યં દર્શનીયં વનં બહુ ॥
કિં નુ પશ્ય વિશાલાક્ષિ સૂર્યોઽસ્તમુપગચ્છતિ

ત્વાં તુ કામવશાં જ્ઞાત્વા કૃપયેવ દિવાકરઃ ॥
સંવૃત્તાંશુધરો દેવસ્ત્વસ્તમાયાતિ ભામિનિ ।

કઠોરાણ્યપિ પત્રાણિ પલ્લવાનીવ સુન્દરિ ॥
અસ્તતાપાનુરક્તાનિ રાજન્તે શાખિનાં ભૃશમ્

ગિરીણાં શિખરાન્રક્તાન્કરોત્યેવ દિવાકરઃ ॥
જગામાસ્તં વિશાલાક્ષિ કૃતકર્મા દિનક્ષયે

સન્ધ્યાકાલેન રક્તેન પ્રતીચી પશ્ય શોભને ॥
આલિઙ્ગમાનાં સહસા કામિનીમિવ કામિનીમ્

સાંપ્રતં નિયમોપેતા દ્વિજા દ્વિજવરોદ્ભવે ॥
સન્ધ્યાકાલમુપાસન્તે સતાં માર્ગમનુવ્રતાઃ

અનુયાતા રવિં સન્ધ્યા ગતમસ્તમપિ પ્રભુમ્ ॥
સાધ્વીવ વનિતા કાન્તે કૃલજાતા મનસ્વિની

યાસ્યમાનં સુનાસોરુ તમસા પશ્ય ભૂતલમ્ ॥
ભૃઙ્ગોદરતમાલાનાં તુલ્યેન વરવર્ણિનિ

વ્યાપ્તં હિ તમસા સર્વં ન વિરાજતિ કિઞ્ચન ॥
મલિનેનાય તાપાઙ્ગિ જગત્સર્વં સમીકૃતમ્

અસ્યાં હિ સખિ વેલાયાં મદનેન વશીકૃતાઃ ॥
નીલામ્બરધરાઃ કાન્તા યાન્તિ કાન્તાનલઙ્કૃતાઃ

પશ્યોદિતં ચ સુભગે સુભગં ચન્દ્રમણ્ડલમ્ ॥
પાનમત્તપુરન્ધ્રીણાં વદનેન સમત્વિષમ્

કિઞ્ચિદાક્રમ્ય ગગનં શ્વેતતાં તુ ગતં સખિ ॥
પશ્ય ચન્દ્રમસં સુભ્રુ નયનાનન્દકારકમ્

જગતોઽસ્ય તમો ગત્વા શશાઙ્કઃ સત્ત્વસન્નિભઃ ॥
વિરાજત્યમલઃ સૌમ્યે ગગને સિતસુપ્રભે

કામબાણહતાયાસ્તે સદૃશં ગણ્ડયોઃ શ્રિયા ॥
બિભર્ત્યુભયતશ્ચન્દ્રો જ્યોત્સ્નાજાલં સમુત્સૃજન્

ચન્દ્રરાજતકુમ્ભેન દિશેયં વરવર્ણિનિ ॥
જ્યોત્સ્નાચ્છલેન ક્ષ્મા દેવી રાજતીવ વિરાજતે

ચન્દ્રમસ્યુદિતે પશ્ય ફુલ્લાં કુમુદિનીં શુભે ॥
ત્વદીયહાસસંકાશૈઃ કુસુમૈરુપશોભિતામ્ ॥

વિરહી ચક્રવાકોઽયં રક્તામુત્પલિનીં શુભે ॥
સિતામિવ સુદુખાર્તો વિશત્યાયતલોચને

ચન્દ્રકાન્તગૃહાદસ્માચ્ચન્દ્રરશ્મિ સમપ્રભા ॥
ચન્દ્રરશ્મિપરામૃષ્ટાઃ પતન્ત્યુદકબિન્દવઃ

આલિઙ્ગિતા ચન્દ્રમસા જહૌ રાત્ત્રિસ્તમઃપટમ્ ॥
કામિનેવ વિશાલાક્ષિ કામિની વસનં શુભા

ચન્દ્રોદયે ચન્દ્રસમાનવક્ત્રે નરેન્દ્રચન્દ્રે પ્રમદાવનેઽસ્મિન્ ॥
પશ્ય ત્વમાશંસ ચ જીવિતાશાં ત્વદ્ભાગ્યનુન્નં સહસા પ્રવિષ્ટમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ઉપવને ચન્દ્રોદયવર્ણનો નામ દ્વાત્રિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ