વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.130

વજ્ર ઉવાચ ॥
નાકં ત્યક્ત્વોર્વશી બ્રહ્મન્બુધપુત્રં કથં ગતા ॥
ક્વ ચ સા તં નરેન્દ્રેન્દ્રં દૃષ્ટવત્યપરાજિતમ્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
મનો વૈવસ્વતસ્યાસ્ય દ્વાપરે પ્રથમે પુરા ॥
વૃત્તે દેવાસુરે યુદ્ધે વૃત્તે ચામૃતમન્થને

સંગ્રામે કૃતકર્માણં તસ્મિન્નેવ નરાધિપમ્ ॥
શક્રસ્યાર્ધાસન ગતં રૂપેણાપ્રતિમં તદા

સમ્પૂજ્યમાનં ત્રિદશૈર્દદર્શાયતલોચના ॥
બુધપુત્રં નરેન્દેન્દ્રં તદા નારાયણાત્મજા

દૃષ્ટ્વા બભૂવ ચાસ્વસ્થા કામમાર્ગણતાડિતા ॥
તતઃ પ્રભૃતિ ભવ્યેષુ મેરુકુઞ્જેષુ ભામિની

આકારં ગૂહમાના સા કાલં નયતિ કામિની ॥
ચિન્તયન્તી નરેન્દ્રેન્દ્રં કન્દર્પપ્રતિમં સદા

ન સા ભુઙ્ક્તે ન સ્વપિતિ શ્રાન્તા સ્વપિતિ વા યદા ॥
તદા પશ્યતિ તં સ્વપ્ને નીલનીરજલોચના

મનોરથાઁશ્ચ કુરુતે યાઁશ્ચ તં પ્રતિ ભૂમિપમ્

તાનિ સા પશ્યતિ સ્વપ્ને કથઞ્ચિત્સ્વપ્નમોહિતા ॥
કદાચિત્ક્રીડિતે રાજ્ઞા કદાચિદનુનીયતે

સુપ્તા કદાચિદ્રાજેન્દ્ર વદતી પ્રતિબુદ્ધ્યતે ॥
કણ્ઠે ગૃહીતા સા રાજ્ઞા તયા ચાસૌ મહીપતિઃ

એવં દૃષ્ટ્વા તુ સા સ્વપ્ને નિદ્રામોહમુપાગતા ॥
તથૈવ બાહુપાશેન રચિતેન વિબુધ્યતે

સ્વપ્નસંસ્થં યદા દૃષ્ટ્વા મોહમાયાતિ સા ચિરમ્ ॥
કૃત્વા ચિત્રગતં પટ્ટે કદાચિચ્ચ નિરીક્ષતે

એવં નરેન્દ્રે ગતસર્વભાવાં વિજ્ઞાય તાં ચારુતરાઙ્ગયષ્ટિમ્ ॥
આપાણ્ડુરક્ષામકપોલભિત્તિં દૃષ્ટ્વૈવ રમ્ભાં ત્વરિતં જગાદ

યત્નેન ચાર્વઙ્ગિ નિગૂહમાના ભાવં મયા ત્વં વિદિતાસિ સુભ્રૂઃ ॥
તસ્મિન્નરેન્દ્રે હૃદયં તવેદં યોઽસૌ મહાત્મા સમરેષ્વજેયઃ

પુરૂરવા નામ જગત્ત્રયેઽસ્મિન્ખ્યાતિં ગતઃ સચ્ચરિતૈર્નૃવીરઃ॥
રૂપેણ કામં વ્યતિરિચ્ય ભાતિ શૌર્યેણ શક્રાદતિરિચ્યતે સઃ

દાને સમસ્તસ્ય ચ નાસ્તિ કશ્ચિત્સ ત્યેપ્યનૌપમ્યગુણે નૃવીરઃ ॥
દેવાસુરેઽસ્મિન્સમરે હતાનિ તેનાસુરાણાં નિયુતાનિ પઞ્ચ

કેશી વિશાલો મદનસ્તથોગ્રો મહાબલસ્તેન તથાપિ શસ્તઃ ॥
ચન્દ્રસ્ય પૌત્રશ્ચ બુધસ્ય પુત્રો માતાપિ તસ્યાર્કસુતસ્ય ધાત્રી

માનં સમુત્સૃજ્ય વિશાલનેત્રં તં ગચ્છ બાલે નૃપતિં પ્રતીતમ્ ॥
ત્વદાપ્તયે તસ્ય ચ નાસ્તિ યત્નઃ સુદુર્લભત્વં ખલુ દેવતાનામ્

મનોરથાનાં ત્વમગમ્યભૂમિર્યસ્માદ્વિશાલાક્ષિ સુરાસુરાણામ્ ॥
મૃણાલશય્યા સુતનુ ત્વયેવ સંક્લેશિતા ચન્દનપઙ્કયુક્તા

તસ્યાઙ્કમારુહ્ય ભવસ્વ કાન્તે વિમુક્તતાપા તપનીયવર્ણે ॥
યાસ્યામ એહ્યેહિ નરેશ્વરસ્ય તસ્યાશુ ભો વેશ્મ વરપ્રયોગે

પુરં પ્રતિષ્ઠાનમિતિ પ્રતીતં માતામહાદ્યત્સમવાપ રાજા ॥
ઇત્યેવમુક્તા તપનીયવર્ણા તથ્યં વિદિત્વા ત્રપિતા બભૂવ

ઉવાચ રમ્ભાં સખિ તથ્યમુક્તં ત્વયા મતં તદુચિતં ભૃશં મે ॥
યાસ્યાવ અદ્યૈવ નરેશ્વરસ્ય તસ્યાન્તિકં બાલમૃગાભનેત્રે

યદ્યદ્ય તં નીલસરોજનેત્રં સમ્પૂર્ણચન્દ્રાભમુખં નરેન્દ્રમ્ ॥
પશ્યામિ નાહં પૃથુદીર્ઘબાહું તતો ગમિષ્યામ્યવશાવસાનમ્

પઞ્ચૈવ કામસ્ય જનઃ પૃષત્કાન્યદાહ રમ્ભે તદલં મૃષૈવ ॥
મમાનિશં બાણભરૈસ્તુ વિધ્યન્ન શામ્યતે ત્વક્ષિનિમેષમાત્રમ્

કામાગ્નિમધ્યે પરિવર્તમાનં ન યાતિ ભસ્મત્વમિદં શરીરમ્ ॥
તસ્યૈવ રાજ્ઞો વદનેન્દુના તત્સંરક્ષ્યતે મે હૃદયસ્થિતેન

નયસ્વ માં તસ્ય વિશાલનેત્રે સમીપમદ્યૈવ નરેશ્વરસ્ય ॥
ઇત્યેવમુક્તા કરુણં હિ રમ્ભા પાણાવુપાદાય વિશાલનેત્રામ્

બુદ્ધ્યા સમુત્પ્લુત્ય તતોઽન્તરિક્ષં જગામ રાજ્ઞો ભવનં પ્રહૃષ્ટા

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ઉર્વશીરમ્ભાસંવાદો નામ ત્રિંશદુત્તરશતતમો ઽધ્યાયઃ