વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.111

॥ વજ્ર ઉવાચ ॥ ॥
મહાદેવેન ઋષયઃ શપ્તાઃ સ્વાયંભુવેઽન્તરે ॥
તેષાં વૈવસ્વતે પ્રાપ્તે સંભવં મમ કીર્તય

દાક્ષાયણી ચ તથા પ્ર કીર્તય મે વિભો ॥
ઋષીણાં ચ તથા વંશં ભૃગુવંશ વિવર્ધન

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
મન્વન્તરેઽસ્મિન્સંપ્રાપ્તે રાજન્વૈવસ્વતે પુરા ॥
અશ્વમેધે તુ વિતતે બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ

મહાદેવસ્ય શાપેન ત્યક્ત્વા દેહાન્સ્વયં તતઃ ॥
ઋષયસ્તુ સમુદ્ભૂતા દ્રુતે શુક્રે પ્રજેપ્સયા

દેવાનાં માતરો દૃષ્ટ્વા દેવપત્નીસ્તથૈવ ચ ॥
સ્કન્નં શુક્રં મહારાજ બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ

તજ્જુહાવ તતો બ્રહ્મા તતો જાતો હુતાશનાત્ ॥
તતો જાતો મહાતેજા ભૃગુઃ સ તપસાં નિધિઃ

અઙ્ગારેસ્વંગિરા જાતસ્સભાર્યોઽત્રિસ્તથૈવ ચ ॥
મરીચિભ્યો મરીચિશ્ચ તતો જાતો મહાતપાઃ

વસુમધ્યાત્સમુત્પન્નો વસિષ્ઠશ્ચ મહાતપાઃ ॥
ભૃગુઃ પુલોમ્નશ્ચ સુતાં દિવ્યાં ભાર્યામવિન્દત

યસ્યાં તસ્ય સુતા જાતા દેવા દ્વાદશ યાજ્ઞિકાઃ ॥
ભુવનો ભાવનશ્ચૈવ સુજન્યઃ સુજનસ્તથા

ક્રતુઃ સુવશ્ચ પૂગશ્ચ વ્યાજશ્ચ વ્યશ્નુજશ્ચ હ ॥
પ્રસવશ્ચાવ્યયશ્ચૈવ દક્ષો દ્વાદશમસ્તથા

ઇત્યેતે ભૃગવો નામ દેવા દ્વાદશ કીર્તિતાઃ ॥
પૌલોમ્યજનયદ્વિપ્ર દેવાનાં તુ કનીયસમ્

ચ્યવનં તુ મહાભાગમાત્મવન્તં તથાપ્યસૌ ॥
આત્મવાનાત્મજસ્ત્વૌર્વો જમદગ્નિસ્તદાત્મજઃ

ઔર્વો ગોત્રકરસ્તસ્ય ભાર્ગવાનાં મહાત્મનામ્ ॥
તત્ર ગોત્રકરાન્વક્ષ્યે ભૃગોર્દીપ્તોજસસ્ત્વહમ્

ભૃગુશ્ચ ચ્યવનશ્ચૈવ આત્મવાંસ્તુ તથૈવ ચ ॥
ઔર્વશ્ચ જમદગ્નિશ્ચ વાત્સ્યો દંભિર્નડાયનઃ

નાગાયનો વહેતિશ્ચ પેલુશ્ચેરાનુશાતિકઃ ॥
શૌનકાયનજીવન્તિઃ કૌયોધઃ પાર્ષતિસ્તથા

વૈહીનરિર્વિરૂપાક્ષો રોહિણ્યાયનિરેવ ચ ॥
વૈશ્વાનરિરુપારીરુર્વશાવણિર્વૃકાસ્વકઃ

વિષ્ણુઃ પૌરેયવાલાકિતૌલિકેનાન્તભાગિનઃ ॥
મૃત ભાગેયમર્કણ્ડજિહિતોદીધિનસ્તથા

મણ્ડૂમાણ્ડવ્યમણ્ડૂકસ્ફેનસાઙ્કૃતિનસ્તથા ॥
સ્થાલિપિણ્ડિઃ શિલાપત્તિઃ શાર્કરાક્ષિસ્તથૈવ ચ

સૃકાયણો દેવમતિઃ ષાણ્ઢરાયિઃ સિગાલવઃ ॥
સકૃત્વશ્ચાતકિઃ કાયિર્યાજ્ઞો દાર્ભિસ્ત્રિલાયનિઃ

ગાર્ગ્યાયણો હ્વાયનશ્ચ ઋષિર્ગેહાયન સ્તથા ॥
ગોષ્ઠ્યાયનો વાહ્યાયનો વૈશમ્પાયન એવ ચ

વૈકર્ણેયિઃ શાર્ઙ્ગરવો યાજ્ઞેયિર્ભ્રાષ્ટકાયનઃ ॥
લલાટિર્લકુટિશ્ચૈવ લાક્ષ્મ્યાયાઃ પરિમણ્ડલઃ

ઊલુમ્બિઃ શૈલુકિઃ કોષ્ટિસ્તથાન્યઃ પૈપ્પલાયનિઃ ॥
સત્યાયનિર્માલયનિઃ કોટાલિઃ કૌચહસ્તિકઃ

શોક્રિઃ શૌક્લિઃ સ કૌચાક્ષિઃ કૌસિશ્ચાન્દ્રમસિસ્તથા ॥
જૈકહિહ્મિર્જિહ્વશૂન્યવાપયલેઢિકવૈરિણઃ

શારદ્વતિકરે નિત્યૌ લોષ્ઠાક્ષિશ્ચલ વૈરિણઃ ॥
નાગાયનિશ્ચાનુમતિઃ પૌર્ણભાગધિકાશિકૃત્

સમાખ્યાતાસ્તથૈતેષાં પઞ્ચ તુ પ્રવરા મતાઃ ॥
ભૃગુશ્ચ ચ્યવનશ્ચૈવ આત્મવાનસ્તથૈવ ચ

ઔર્વશ્ચ જમદગ્નિશ્ચ પઞ્ચૈતે પ્રવરા મતાઃ ॥
પરસ્પરમવૈવાહ્યા ઋષયઃ પરિકીર્તિતાઃ

વાજ્યાવાજ્યો ન વૈવાહ્યા જ્ઞેયાસ્ત્રિપ્રવરાસ્તુ તે ॥
ભૃગુશ્ચ જમદગ્નિશ્ચ તથૈવોર્વશ્ચ પાર્થિવ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ ચાન્યાન્ભૃગૂદ્વહાન્ ॥
જમદગ્નિર્વિદશ્ચૈવ પૌલસ્ત્યો વૈજભૃત્તથા

પ્રાચીનયોગ્યો ભગવાનૃષિઃ ક્રૌઞ્ચાયનસ્તથા॥
ઋષિભયશ્ચાજાતશ્ચ એકાયનવટાયનૌ

આત્રેયોઽભિમતશ્ચૈષાં સર્વેષાં પ્રવરઃ સ્મૃતઃ ॥
ભૃગુશ્ચ ચ્યવનશ્ચૈવ હ્યાત્મવાનસ્તથૈવ ચ

પરમ્પરમવૈવાહ્યા ઋષયઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
ઋગ્વેદીયા માર્ગપથે ગ્રામાયણિરથાયનિઃ

આપસ્તમ્બિસ્તથા તાલ્વિર્નેકઠિઃ કણ્ઠિરેવ ચ ॥
આર્ષ્ટિષેણો ગાર્દભિશ્ચ કાર્દ્દમાયણિરેવ ચ

અશ્વાયનિરથાન્નાપિ પંચાર્ષેયાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
પરસ્પરમવૈવાહ્યા ઋષયઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥ ૩૩।
યોવિરાધો વીતહવ્યો નાસાથશ્ચણ્ડમો દમઃ ॥
જીવંત્યાયનિમૌદ્ગશ્ચ વિલિશ્ચૈવ ખલિસ્તથા

ભાવિલિર્ભાગવિત્તિશ્ચ કૌશામ્બેયિર્વૃકાશ્ચકિઃ ॥
વાલેયિઃ સમદા ગેયિર્ગૌરક્ષિતિરથૈવ ચ

ગૌર્ગજિશ્ચ સવંશાલસ્તથા પૌષ્ણાયનો મુનિઃ ॥
રોમાદશ્ચ તથૈતેષામાર્ષેયાઃ પ્રવરા મતાઃ

ભૃગુશ્ચ વીતહવ્યશ્ચ તથા ચૈવ સદેવસઃ ॥
પરસ્પરમવૈવાહ્યા ઋષયઃ પરિકીર્તિતાઃ

ખાલાયનિઃ શાકટાખ્યો મૈત્રેયઃ સાતયસ્તથા ॥
દ્રોણાયનો નૌક્માયન આશિષિશ્ચ પિકાયનિઃ

હોમજિહ્વિસ્તથૈતેષામાર્ષેયાઃ પ્રવરા મતાઃ ॥
ભૃગુશ્ચૈવાથ વધ્ન્યશ્વો દિવોદાસસ્તથૈવ ચ

પરસ્પરમવૈવાહ્યા ઋષયઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
સકાયનો યજ્ઞપચિર્મધ્યગન્ધિસ્તથૈવ ચ

પ્રત્યૂહશ્ચ તથા શ્રૌભ્યક્ષોક્ષિર્વૈકાદશાયનિઃ ॥
તથા ગૃત્સમદો રાજઞ્શુનકશ્ચ મહાનૃષિઃ

પ્રવરસ્તુ યથોક્તાનાં દ્વ્યાર્ષેયાઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
ભૃગુર્ગૃત્સમદશ્ચૈવ દ્વાવેતૌ પરિકીર્તિતૌ ॥
પરસ્પરમવૈવાહ્યા ઇત્યેતે પરિકીર્તિતાઃ

એતે તવોક્તા ભૃગુવંશ જાતા મહાનુભાવા નૃપ ગોત્રકારાઃ ॥
યેષાં ચ નામ્નાં પરિકીર્તનેન પાપં સમગ્રં વિજહાતિ જન્તુઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ભૃગુવંશાનુકીર્તનં નામૈકાદશોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ