વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.112

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
મરીચિતનયા રાજન્સુરૂપા નામ વિશ્રુતા ॥ ।
ભાર્યા હ્યઙ્ગિરસો દિવ્યા યસ્યાઃ પુત્રા દશ સ્મૃતાઃ

આત્મા હ્યાયુર્મનુર્દક્ષો મદઃ પ્રાણસ્તથૈવ ચ ॥
હવિષ્માંશ્ચાગવિષ્ઠશ્ચ ઋતઃ સત્યશ્ચ તે દશ ॥

ઇત્યેતેઽઙ્ગિરસો નામ દેવા વૈ સોમપીથિનઃ ॥
સુરૂપા જનયામાસ ઋષીન્સર્વેશ્વરાનિમાન્

બૃહસ્પતિં ગૌતમં ચ સંવર્તં ચ મહાઋષિમ્ ॥
અયસ્યં વામદેવં ચ ઉતથ્યમુશિજં તથા

ઇત્યેતે ઋષયઃ સર્વે ગોત્રકારાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
તેષાં ગોત્રસમુત્પન્નાન્ગોત્રકારાન્નિબોધ મે

ઉતથ્યો ગૌતમશ્ચૈવ તૈલજોઽભિજિતિસ્તથા ॥
બૌદ્ધિનૈષિઃ સલૌગાક્ષિઃ ક્ષોરોજો ટાંકિરેવ ચ

રાહોહકિઃ સૌષુરિશ્ચ કૈરતિઃ શારિલૌમકિઃ ॥
પૌણ્યજિર્ભાનુભાવશ્ચ ઋષિશ્ચૈવ બડોબડઃ

કરાટકશ્ચ માચીયઃ ઉપબિન્દુરથૈષિણિઃ ॥
રૌહિણ્યાયનિજાર્ગાલિઃ ક્રોષ્ટા ચૈવારુણાયનિઃ

સોમો ડાયનિકાશેકઃ કૌટિલ્યઃ પાર્થિવસ્તથા ॥
ગેહિણ્યાયનિરૌવાયુર્મૂલયોવાંશુરેવ ચ॥॥॥।
તથા ચ ગુલ્મયોવાંશુ સ્તમ્બયોષાંશુરેવ ચ ॥
કાવાક્ષિઃ પુષ્પધશ્ચૈવ ક્ષીરકારણ્ડિરેવ ચ

ક્ષપાદિશ્ચ કરેરિશ્ચ પારિકારીરિરેવ ચ ॥
ઇત્યાર્ષેયાસ્તુ સર્વેષાં પ્રવરાઃ પરિકીર્ત્તિતાઃ

આંગિરાશ્ચ તથોતથ્યો મુનિર્દીર્ઘતપાસ્તથા ॥
પરસ્પરમવૈવાહ્યા ઇત્યેતે પરિકીર્તિતાઃ

ઉષ્ટાજિષ્ટ અયસ્યશ્ચ કક્ષીવાન્ગોતમસ્તથા ॥
આર્ષેયાઃ પ્રવરાશ્ચૈવ તેષાં ચ પ્રવરાઞ્શૃણુ

અંગિરશ્ચ તતોતશ્ચ ઉષાજિશ્ચ મહાનૃષિઃ ॥
સૌમસ્તમ્ભિર્વિતમ્ભિશ્ચ સાલુભિર્વાલુભિસ્તથા

ભારદ્વાજિઃ સૌબુદ્ધિશ્ચ મેઘી દેવમતિસ્તથા ॥
આદ્ર્યયાયણસાવિષ્ટ્યૌ હ્યગ્નિવેશઃ શલાથલિઃ

વાલિશેયનિશ્શૈકેયિ વારાહિર્વાકલિસ્તથા ॥
શાટિશ્ચ ઋષિવર્ણશ્ચ પ્રાવાહિશ્ચાશ્વલાયનિઃ ॥
પરસ્પરમવૈવાહ્યા ઋષયઃ પરિકીર્તિતાઃ

કાવાકિશ્ચ સભાકાયિસ્તથા ચાંશુમતિઃ પ્રભુઃ ॥
ભાવીકૈયૂરિનૈભુલ્વિઃ પુષ્પાન્વેષી તથૈવ ચ

બાધ્યો વિચ્છિન્દિશાટીકિઃ ખારગ્રીવિસ્તથૈવ ચ ॥
દેવાદ્યારિર્દેવસ્થાનિર્હરિકર્ણિઃ સભ્રાઙ્ગિકઃ

ધૌવાયિઃ સાભિમુગ્રિશ્ચ તથા ગોમદગન્ધિકઃ ॥
માત્સ્યક્વાથઃ સાલહરો હ્યલો હારસ્તથૈવ ચ

ગાગોદયિઃ કૌતપતિઃ કૌરુક્ષેત્રિસ્તથૈવ ચ ॥
તાટાકિર્જૈન્યદ્રોણિશ્ચ જૈવાલાયનિરેવ ચ

આપસ્તધર્મોજદૃષ્ટિઃ કાર્ષ્ણપિઙ્ગલિરેવ ચ ॥
પૌલશ્ચૈવ મહાતેજાઃ શઙ્કલાયનિરેવ ચ

આર્ષેયો નામતશ્ચૈષાં સર્વેષાં પ્રવરો નૃપ ॥
અઙ્ગિરાઃ પ્રવરસ્તેષાં દ્વિતીયશ્ચ બૃહસ્પતિઃ

તૃતીયશ્ચ ભરદ્વાજઃ પ્રવરાઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
પરસ્પરમવૈવાહ્યા ઇત્યેતે પરિકીર્તિતાઃ

કાણાયનાઃ કૌપયવાસ્તથા વાત્સ્યપરાયણાઃ ॥
ભ્રાષ્ટ્રકૃદ્ ભ્રાષ્ટ્રવિન્દી ચ નેન્દ્રાલિસ્સયકાયનઃ

ક્રોડિઃ શાક્રી ચ કાર્ષી ચ તાલકૃન્માથુરાવતાઃ ॥
લાપકૃદ્ભાલવિપ્રેષો મર્કટઃ પૈલુકાયનઃ

મૃત્સંશશ્ચ તથા ચાક્રી ગર્ગઃ શ્યામાયનિસ્તથા ॥
વાલલિઃ સાહરિશ્ચૈવ પઞ્ચાર્ષેયાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

અઙ્ગિરાસ્તુ મહાતેજા દેવાચાર્યો બૃહસ્પતિઃ ॥
ભરદ્વાજસ્તથા ગર્ગશ્ચૈત્યશ્ચ ભગવાનૃષિઃ

પરસ્પરમવૈવાહ્યા ઋષયઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
કપીતરઃ સ્વસ્તિતરો દર્ભઃ શક્તિઃ પતઞ્જલિઃ

ભૂયસી જલસન્ધિશ્ચ બિન્દુદણ્ડિઃ કુશીતકિઃ ॥
ભૃગુસ્તુ રાજકેશી ચ શૌમ્બાટિઃ શાંશિબિસ્તથા

શાલિશ્ચ શકલઃ કાણ્વો મુનિઃ કેરીરયિસ્તથા ॥
કાદ્યો વાધ્યાયનિશ્ચૈવ સાવસ્યાયનિરેવ ચ

ત્યાર્ષેયો નામતસ્તેષાં પ્રવરો ભૂમિપોત્તમ ॥
અઙ્ગિરાદમવાહ્યશ્ચ તથા ચૈવાપ્યતત્ક્ષયઃ

પરસ્પરમવૈવાહ્યાઃ સર્વ એવ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
સકૃતિશ્ચ ત્રિમાર્ષ્ટિશ્ચ શેધૂઃ શૈપવિરેવ ચ

તણ્ડિશ્ચ જાનકિશ્ચૈવ તૈલકાદ્રવ્ય એવ ચ ॥
નારાયણિશ્ચાર્ષભિશ્ચ લૌક્ષિર્ગાર્ગિર્હલસ્તથા

ગાલવિશ્ચાપિ ત્ર્યાર્ષેયઃ સર્વેષાં પ્રવરા મતાઃ ॥
અંગિરાઃ સંકૃતિશ્ચૈવ ગૌરિવીતિસ્તથૈવ ચ

પરસ્પરમવૈવાહ્યાઃ ઋષય પરિકીર્તિતાઃ ॥
કાણ્વાયનો હરિતકઃ કૌત્સ્યઃ પૌંગ્યસ્તથૈવ ચ

હસ્તિદમો વાત્સ્યમાલિર્માન્દ્રિર્ગાલિર્ગવેરણઃ ॥
ભીમવેશઃ શાંખ્યદર્ભિઃ સર્વે ત્રિપ્રવરા મતાઃ

અઙ્ગિરાસ્તુ તમસ્યુશ્ચ પુરુકુત્સસ્તથૈવ ચ ॥
કુત્સાઃ કુત્સૈરવૈવાહ્યા એવમાહુઃ પુરાતનાઃ

રથીતરાણાં પ્રવરાઃ ત્ર્યાર્ષેયાઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
અઙ્ગિરાશ્ચ સુરૂપાશ્ચ તથૈવ ચ રથેતરઃ

રથેતરા અવૈવાહ્યા નિતરાશ્ચ રથેતરૈઃ ॥
વિષ્ણુવૃદ્ધિઃ શગે મદ્રિર્જત્રિણઃ કર્ત્રિણસ્તથા

પ્રડિવશ્ચ મહાતેજાસ્તથા ચૈવ પરાયણઃ ॥
ત્ર્યાર્ષેયશ્ચ મતસ્તેષાં સર્વેષાં પ્રવરઃ શુભઃ

અઙ્ગિરાશ્ચ વિરૂપાશ્ચ પૃથુદશ્વસ્તથૈવ ચ ॥
પરસ્પરમવૈવાહ્યા ઇત્યેતે પરિકીર્તિતાઃ

સાન્ત્યમુગ્ધિર્મહાતેજા હિરણ્યસ્તમ્બિમુદ્ગલો ॥
ત્ર્યાર્ષેયોઽપિ મતશ્ચૈષાં સર્વેષાં પ્રવરો નૃપ

અઙ્ગિરા ગૃત્સદશ્વશ્ચ મુદ્ગલશ્ચ મહાતપાઃ ॥
પરસ્પરમવૈવાહ્યા ઇત્યેતે પરિકીર્તિતાઃ

મોહજિહ્વો દેવજિહ્વો અગ્નિજિહ્વવિરાડયઃ ॥
અપાનેયસ્ત્ર્યગ્રયશ્ચ વૈરિણ્યાસ્તાવિમૌદ્ગલાઃ

ત્ર્યાર્ષેયોઽપિ મતશ્ચૈષાં સર્વેષાં પ્રવરઃ શુભઃ ॥
અઙ્ગિરાશ્ચૈવ તાવિશ્ચ મૌદ્ગલ્યશ્ચ મહાતપાઃ ॥

પરસ્પરમવૈવાહ્યા ઋષયઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
ઉરુણ્ડશ્ચ ભુરુણ્ડશ્ચ તૃતીયઃ શાકટાયનઃ

તતઃ પ્રાગધમો નારી મર્કટો રમણઃ શણઃ ॥
કાણ્વમાર્કટયશ્ચૈવ તયા રામવણો મુનિઃ

શ્યામાયનસ્તથૈતેષાં ત્ર્યાર્ષેયઃ પ્રવરો મતઃ ॥
અઙ્ગિરાશ્ચાજમીઢશ્ચ કાણ્વશ્ચૈવ મહાતપાઃ

પરમ્પરમવૈવાહ્યા ઋષયઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
તિત્તિરિઃ કપિભૂશ્ચૈવ ગાર્ગ્યશ્ચૈવ મહાનૃષિઃ

પરસ્પરમવૈવાહ્યા ઋષયઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
આર્ષેયો નામતશ્ચૈષાં સર્વેષાં પ્રવરઃ શુભઃ

અઙ્ગિરાસ્તિત્તિરિશ્ચૈવ કપિભૂશ્ચ મહાનૃષિઃ ॥
પરસ્પરમવૈવાહ્યા ઋષયઃ પરિકીર્ત્તિતાઃ

અઙ્ગિરાઃ સભરદ્વાજો ઋષિર્વાન્દનવસ્તથા

બૃહસ્પતિર્મૈત્રવચાઃ પઞ્ચાર્ષેયાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
અઙ્ગિરાઃ સભરદ્વાજસ્તથા ચૈવ બૃહસ્પતિઃ

ઋષિર્મિત્રવચશ્ચૈવ ઋષિર્વાન્દતવસ્તથા ॥
પરસ્પરમવૈવાહ્યા ઋષયઃ પરિકીર્તિતાઃ

ભારદ્વાજઃ કટાશૌઙ્ગઃ શૈથિરેયસ્તથૈવ ચ ॥
ઇત્યેતે કથિતાઃ સર્વે દ્વ્યામુષ્યાયણનોત્રજાઃ

પઞ્ચાગ્નેયાસ્તથાપ્યેષાં પ્રવરાઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
અઙ્ગિરાઃ સભરદ્વાજસ્તથૈવ ચ બૃહસ્પતિઃ

સૌઙ્ગશ્ચ શૈશવિશ્ચૈવ પ્રવરાઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
પરસ્પરમવૈવાહ્યા ઋષયઃ પરિકીર્તિતાઃ

એતે તવોક્તાઙ્ગિરસસ્તુ વંશે મહાનુભાવા નૃપ ગોત્રકારાઃ ॥
યેષાં ચ નામ્નાં પરિકીર્તનેન પાપં સમગ્રં પુરુષો જહાતિ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે અઙ્ગિરસો વંશાનુકીર્તિવર્ણનં નામ દ્વાદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ