વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 5.37

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુમહાપુરાણે પઞ્ચમાંશે ષટ્ત્રિંશોધ્યાયઃ (36)
શ્રીપરાશર ઉવાચ
એવં દૈત્યવધં કૃષ્ણે બલદેવ સહાયવાન્ ।
ચક્રે દુષ્ટક્ષિતીશાનાં તથૈવ જગતઃ કૃતે

ક્ષિતેશ્ ચ ભારં ભગવાન્ફાલ્ગુનેન સમન્વિતઃ ।
અવતારયામાસ વિભુઃસમસ્તાક્ષોહિણીવધાત્

કૃત્વા ભારાવતરમં ભુવો હત્વાખિલાન્નૃપાન્ ।
શાપવ્યાજેન વિપ્રાણામુપસંહૃતવાન્કુલમ્

ઉત્સૃજ્ય દ્વારકાં કૃષ્ણસ્ત્યક્ત્વા માનુષ્યમાત્મનઃ ।
સાંશો વિષ્ણુમયં સ્થાનં પ્રવિવેશ મુને નિજમ્

મૈત્રેય ઉવાચ
સ વિપ્રશાપવ્યાજેન સંજહ્રેસ્વકુલં કથમ્ ।
કથં ચ માનુષં દેહમુત્સસર્જજનાર્દનઃ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
વિશ્વમિત્રસ્તથાકણ્વો નારદશ્ચમહામુનિઃ ।
પિણ્ડારકે મહારીર્થે દૃષ્ટ્વા યદુકુમારકૈઃ

તતસ્તે યૌવનોન્મત્તા ભાવિકાર્યપ્રચોદિતાઃ ।
સાંબં જાંબવતીપુત્રં ભૂષયિત્વા સ્ત્રિયં યથા

પ્રશ્રિતાસ્તાન્મુનીનૂચુઃ પ્રણિપાતપુરઃસરમ્ ।
ઇયં સ્ત્રી પુત્રકામા વૈ બ્રૂત કિં જનયિષ્યતિ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
દિવ્યજ્ઞાનોપપન્નાસ્તે વિપ્રલબ્ધાઃ કુમારકૈઃ ।
મુનયઃ કુપિતાઃ પ્રોચુર્મુસલં જનયિષ્યતિ

સર્વયાદવસંહારકારણં ભુવનોત્તરમ્ ।
યેનાખિલકુલોત્સાદૌ યાદવાનાં ભવિષ્યતિ

ઇત્યુક્તાસ્તે કુમારાસ્તુ આચચક્ષુર્યથાતથમ્ ।
ઉગ્રસેનાય મુસલં જજ્ઞે સાંબસ્ય ચોદરાત્

તદુગ્રસેનો મુસલમયશ્ચૂર્ણમકારયત્ ।
જજ્ઞે તદેરકાયૂર્ણં પ્રક્ષિપ્તં તૈર્ મહોદધૌ

મુસલસ્યાથ લોહસ્ય પૂર્ણિતસ્ય તુ યાદવૈઃ ।
ખણ્ડં ચૂર્ણિતશેષં તુ તતો યત્તોમરાકૃતિ

તદપ્યંબુનિધૌ ક્ષિપ્તં મત્સ્યો જગ્રાહ જાલિભિઃ ।
ઘાતિતસ્યોદરાત્તસ્ય લુબ્ધો જગ્રહ તજ્જારાઃ

વિજ્ઞાતપરમાર્થોપિ ભગવાન્મધુસૂદનઃ ।
નૈચ્છત્તદન્યથા કર્તું વિધિના યત્સમીહિતમ્

દેવૈશ્ ચ પ્રહિતો વાયુઃ પ્રણિપત્ત્યાહ કેશવમ્ ।
રજસ્યેવમહં દૂતઃ પ્રહિતો ભગવન્સુરૈઃ

વસ્વશ્વિમરુદાદિત્યરુદ્રસાધ્યાદિભિઃ સહ ।
વિજ્ઞાપયતિ શક્રસ્ત્વાં તદિદં શ્રૂયતાં વિભો

ભારાવતરણાર્થાય વર્ષાણામધિકં શતમ્ ।
ભગવાનવતીર્ણોત્ર ત્રિદશેઃસહ ચોદિતઃ

દુર્વૃત્તા નિહતા દૈત્યા ભુવો ભારો ઽવતારિતઃ ।
ત્વયા મનાથાસ્ત્રિદશા ભવન્તુ ત્રિદિવે સદા

તદતીતં જગન્નાથ વર્ષાણામધિકં શતમ્ ।
ઇદાનીં ગમ્યતાં સ્વર્ગો ભવતા યદિ રોચતે

દેવૈર્ વિજ્ઞાપ્યતે દેવ તથાત્રૈવ રતિસ્તવ ।
તત્સ્થીયતાં યથાકાલમાસ્થેયમનુજીવિભિઃ

શ્રીભગવાનુવાચ
યત્ત્વમાત્થાખિલં દૂત વેદ્મ્ય્ એતદ્ અહમ્ અપ્ય્ ઉત ।
પ્રારબ્ધ એવ હિ મયા યાદવાનાંપરિક્ષયઃ

ભુવો નાદ્યાપિ ભારો ઽયં યાદવૈરનિબર્હિતૈઃ ।
અવતાર્ય કરોમ્યેતત્ સપ્તરાત્રેણ સત્વરઃ

યથા ગૃહીતમંભોધેર્દત્ત્વાહં દ્વારકાભુવમ્ ।
યાદવાનુપસંહૃત્ય યાસ્યામિ ત્રિદશાલયમ્

મનુષ્યદેહમુત્સૃજ્ય સંકર્ષમસહાયવાન્ ।
પ્રાપ્ત એવાસ્મિ મન્તવ્યો દેવેન્દ્રેણ તથામરૈઃ

જરાસંધાદયો યે ઽન્યે નિહતા ભારહેતવઃ ।
ક્ષિતેસ્તેભ્યઃ કુમારો ઽપિ યદૂનાં નાપચીયતે

તદેતં સુમહાભારમ્ અવતાર્ય ક્ષિતેર્ અહમ્ ।
યાસ્યામ્યમરલોકસ્ય પાલનાય બ્રવીહિ તાન્

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્તો વાસુદેવેન દેવદૂતઃ પ્રણમ્ય તમ્ ।
મૈત્રેય દિવ્યયા ગત્યા દેવરાજાન્તિકં યયૌ

ભગવાનપ્યથોત્પાતાન્દિવ્યભૌમાન્તરિક્ષજાન્ ।
દદર્શ દ્વારકાપુર્યાં વિનાશાય દિવાનિશમ્

તાન્દૃષ્ટ્વા યાદવાનાહ પશ્યધ્વમતિદારુણાન્ ।
મહોત્પાતાઞ્છમાયૈષાં પ્રભાસં યામ મા ચિરમ્

શ્રીપરાશર ઉવાચ
એવમુક્તે તુ કૃષ્ણેન યાદવપ્રવારસ્તતઃ ।
મહાભાગવતઃ પ્રાહ પ્રણિપત્યોદ્ધવો હરિમ્

ભગવન્યન્મયા કાર્યં તદાજ્ઞાપય સાંપ્રતમ્ ।
મન્યે કુલમિદં સર્વં ભગવાન્સંહરિષ્યતિ

નાશાયાસ્ય નિમિત્તાનિ કુલસ્યાચ્યુત લક્ષયે

શ્રીભગવાનુવાચ
ગચ્છ ત્વં દિવ્યયા ગત્યા મત્પ્રસાદસમુત્થયા ।
યદ્બદર્યાશ્રમં પુણ્યં ગન્ધમાદનપર્વતે ।
નરનારાયણસ્થાને તત્પવિત્રં મહીતલે

મન્મના મત્પ્રસાદેન તત્ર સિદ્ધિમવાપ્સ્યસિ ।
અહં સ્વર્ગં ગમિષ્યામિ હ્યુપસંહૃત્ય વૈકુલમ્

દ્વારકાં ચ મયા ત્યક્તાં સમુદ્રઃ પ્લાવયિષ્યતિ ।
મદ્વેશ્મ ચૈકં મુક્ત્વાતુ ભયાન્મત્તો જલાશયે ।
તત્ર સન્નિહિતશ્ચાહં ભક્તાનાં હિતકામ્યયા

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્તઃ પ્રણિપત્યૈનં જગામાશુ તપેવનમ્ ।
નરનારાયણસ્થાનં કેશવેનાનુમોદિતઃ

તતસ્તે યાદવાઃસર્વે રથાનારુહ્ય શીઘ્રગાન્ ।
પ્રભાસં પ્રયયુઃસાર્ધં કૃષ્ણરામાદિભિર્ દ્વિજ

પ્રભાસં સમનુપ્રાપ્તાઃ કુકુરાન્ધકવૃષ્ણયઃ ।
ચક્રુસ્તત્ર મહાપાનં વાસુદેવેન ચોદિતાઃ

પિબતાં તત્ર ચૈતેષાં સંઘર્ષેણ પરસ્પરમ્ ।
અતિવાદેન્ધનો જજ્ઞે કલહાગ્નિઃ ક્ષયાવહઃ

મૈત્રેય ઉવાચ
સ્વંસ્વં વૈ ભુઞ્જતાં તેષાં કલહઃ કિંનિમિત્તકઃ ।
સંઘર્ષો વા દ્વિજશ્રેષ્ઠ તન્મમાખ્યાતુમર્હસિ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
મૃષ્ટં મદીયમન્નં તે ન મૃષ્ટમિતિ જલ્પતામ્ ।
મૃષ્ટામૃષ્ટકથા જજ્ઞે સંઘર્ષકલહૌ તતઃ

તતશ્ચાન્યોન્યમભ્યેત્ય ક્રિધસંરક્તલોચનાઃ ।
જઘ્નુઃ પરસ્પરં તે તુ શસ્ત્રૈર્ દૈવબલાત્કૃતાઃ

ક્ષીણશસ્ત્રાશ્ ચ જગૃહુઃ પ્રત્યાસન્નામથૈરકામ્

એરકા તુ ગૃહીતા વૈ વજ્રભૂતેવ લક્ષ્યતે ।
તયા પરસ્પરં જઘ્નુઃસંપ્રહારે સુદારુણે

પ્રદ્યુમ્નસાંબપ્રમુખાઃ કૃતવર્માથ સાત્યકિઃ ।
અનિરુદ્ધાદયશ્ચાન્યે પૃથુર્વિપૃથુરેવ ચ

ચારુવર્મા ચારુકશ્ ચ તથાક્રૂરાદયો દ્વિજ ।
એરકારૂપિભિર્ વજ્રૈસ્ તે નિજઘ્નુઃ પરસ્પરમ્

નિવારયામાસ હરિર્યાદવાંસ્તે ચ કેશવમ્ ।
સહાયં મેનિરેરીણાં પ્રાપ્તં જઘ્નુઃ પરસ્પરમ્

કૃષ્ણો ઽપિ કુપિતસ્તેષામેરકામુષ્ટિમાદદે ।
વધાય સો ઽપિ મુસલં મુષ્ટર્લૌહમભૂત્તદા

જઘાન તેન નિઃશેષાન્યાદવાનાતતાયિનઃ ।
જઘ્નુસ્તે સહસાભ્યેત્ય તથાન્યેપિ પરસ્પરમ્

તતશ્ચાર્ણવમધ્યેન જૈત્રો ઽસૌ ચક્રિણો રથઃ ।
પશ્યતો દારુકસ્યાથ પ્રાયાદશ્વૈર્ ધૃતો દ્વિજ

ચક્રં ગદા તથા શાર્ઙ્ગ તૂણીશઙ્ખોસિરેવ ચ ।
પ્રદક્ષિણં હરિં કૃત્વા જગ્મુરાદિત્યવર્ત્મના

ક્ષણેન નાભવત્કશ્ચિદ્યાદવાનામઘાતિતઃ ।
ઋતે કૃષ્ણં મહાત્માનં દારુકં ચ મહામુને

ચઙ્ક્રમ્યમાણૌ તૌ રામં વૃક્ષમૂલે કૃતાસનમ્ ।
દદૃશાતે મુખાચ્ચાસ્ય નિષ્ક્રામન્તં મહોરગમ્

નિષ્ક્રમ્ય સ મખાત્તસ્ય મહાભોગો ભુજઙ્ગમઃ ।
પ્રયયાવર્ણવં સિદ્ધૈઃ પુજ્યમાનસ્તથોરગૈઃ

તતોર્ઘ્યમાદાય તદા જલધિઃસંમુખં યયૌ ।
પ્રવિવેશ તતસ્તોયં પૂજિતઃ પન્નગોત્તમૈઃ

દૃષ્ટ્વા બલસ્ય નિર્યાણં દારુકં પ્રાહ કેશવઃ ।
ઇદં સર્વં સમાચક્ષ્વ વસુદેવોગ્રસેનયોઃ

નિર્યાણં બલભદ્રસ્ય યાદવાનાં તથા ક્ષયમ્ ।
યોગો સ્થિત્વાહમપ્યેતત્પરિત્યક્ષ્યે કલેવરમ્

વાચ્યશ્ ચ દ્વારકાવાસી જનઃ સર્વસ્ તથાહુકઃ ।
યથોમાં નગરીં સર્વાં સમુદ્રઃ પ્લાવયિષ્યતિ

તસ્માદ્ભવદ્ભિઃ સર્વૈસ્ તુ પ્રતીક્ષ્યો હ્યર્જુનાગમઃ ।
ન સ્થેયં દ્વારકામધ્યે નિષ્ક્રાન્તે તત્ર પાણ્ડવે

તેનૈવ સહ ગન્તવ્યાં યત્ર યાતિ સ કૌરવઃ

ગત્વા ચ બ્રૂહિ કૈન્તેયમર્જુનં વચનાન્મમ ।
પાલનીયસ્ત્વયા શક્ત્યા જનો ઽયં મત્પરિગ્રહઃ

ત્વમર્જુનેન સહિતો દ્વારવત્યાં તથા જનમ્ ।
ગૃહીત્વા યાદિ વજ્રશ્ ચ યદુરાજો ભવિષ્યતિ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્તો દારુકઃ કૃષ્ણં પ્રણિપત્ય પુનઃ પુનઃ ।
પ્રદક્ષિણં ચ બહુશઃ કૃત્વા પ્રાયાદ્યથોદિતમ્

સ ચ ગત્વા તદાચષ્ટ દ્વારકાયાં તથાર્ઽજુનમ્ ।
આનિનાય મહાબુદ્ધિર્વજ્રં ચક્રે તથા નૃપમ્

ભગવાનપિ ગોવિન્દો વાસુદેવાત્મકં પરમ્ ।
બ્રહ્માત્મનિ સમારોપ્ય સર્વભૂતેષ્વધારયત્ ।
નિષ્પ્રપઞ્ચે મહાભાગ સંયોજ્યાત્માનમાત્મનિ ।
તુર્યાવસ્થસલીલં ચ શેતેસ્મ પુરુષોત્તમઃ

સંમાનયન્દ્વિજવચો દુર્વાસા યદુવાચ હ ।
યોગયુક્તો ઽભવત્પાદં કૃત્વા જાનુનિ સત્તમ

આયયૌ સ જરાનામ તદા તત્ર સ લુબ્ધકઃ ।
મુસલાવશેષલોહૈકસાયકન્યસ્તતોમરઃ

સ તત્પાદં મૃગાકરમવેક્ષ્યારાદવિસ્થિતઃ ।
તલે વિવ્યાધ તેનૈવ તોમરેણ દ્વિજોત્તમ

તતશ્ ચ દદૃશે તત્ર ચદુર્બાહુધરં નરમ્ ।
પ્રણિપત્યાહ ચૈવૈનં પ્રસીદેતિ પુનઃ પુનઃ

અજાનતા કૃતમિદં મયા હરિણશઙ્કયા ।
ક્ષમ્યતાં મમ પાપેન દગ્ધં માં ત્રાતુમર્હસિ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
તતસ્તં ભગવાનાહ ન તેસ્તુ ભયમણ્વપિ ।
ગચ્છ ત્વં મત્પ્રસાદેન લુબ્ધ સ્વર્ગં સુરાસ્પદમ્

શ્રીપરાશર ઉવાચ
વિમાનમાગતં સદ્યસ્તદ્વાક્યસમનન્તરમ્ ।
આરુહ્ય પ્રયયૌ સ્વર્ગં લુબ્ધકસ્તત્પ્રસાદતઃ

ગતે તસ્મિન્સભગવાન્સંયોજ્યાત્માનમાત્મનિ ।
બ્રહ્મભૂતે ઽવ્યયેચિન્ત્યે વાસુદેવમયે ઽમલે

અજન્મન્યમરે વિષ્ણવાપ્રમેયે ઽખિલાત્મનિ ।
તત્યાજ માનુષં દેહમતીત્ય ત્રિવિધાં ગતિમ્