વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 5.34

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુમહાપુરાણે પઞ્ચમાંશે ત્રયસ્ત્રિંશો ઽધ્યાયઃ (33)
મૈત્રેય ઉવાચ
ચક્રે કર્મ મહચ્છૌરિર્બીભ્રણો માનુષીં તનુમ્ ।
જિગાય શક્રં શર્વં ચ સર્વાન્દેવાંશ્ ચ લીલયા

યચ્ ચાન્યદ્ અકરોત્ કર્મ દિવ્યચેષ્ટવિઘાતકૃત્ ।
તત્કથ્યતાં મહાભાગ પરં કૌતૂહલં હિ મે

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ગદતો મમ વિપ્રર્ષે શ્રૂયતામિદમાદરાત્ ।
નરાવતારે કૃષ્ણેન દગ્ધા વારાણસી યથા

પૈણ્ડ્રકો વાસુદેવસ્તુ વાસુદેવો ઽભવદ્ભુવિ ।
અવતીર્મસ્ત્વમિત્યુક્તો જનૈર્ અજ્ઞાનમોહિતૈઃ

સ મેને વાસુદેવોહમવતીર્ણો મહીતલે ।
નષ્ટસ્મૃતિસ્તતઃસર્વં વિષ્ણુચિહ્નમચીકરત્

દૂતં ચ પ્રેષયામાસ કૃષ્ણાય સુમહાત્મને ।
ત્યક્ત્વા ચક્રાદિકં ચિહ્નં મદીયં નામ ચાત્મનઃ

વાસુદેવાત્મકં મૂઢ ત્યક્ત્વા સર્વમશેષતઃ ।
આત્મનો જીવિતાર્થાય તતો મે પ્રણતિ વ્રજ

ઇત્યુક્તઃસંપ્રહસ્યૈનં દૂતં પ્રાહજનાર્દનઃ ।
નિજચિહ્નમહં ચક્રં સમુત્સૃક્ષ્યે ત્વયીતિ વૈ

વાચ્યશ્ ચ પૈણ્ડ્રકો ગત્વા ત્વયા દૂત વચો મમ ।
જ્ઞાતસ્ ત્વદ્વાક્યસદ્ભાવો યત્કાર્યં તદ્વિધીયતામ્

ગૃહીતચિહ્નવેષોહમાગમિષ્યામિ તે પુરમ્ ।
ઉત્સ્રક્ષ્યામિ ચ તચ્ચક્રં નિજચિહ્નમસંશયમ્

આજ્ઞાપૂર્વં ચ યદિદમાગચ્છેતિ ત્વયોદિતમ્ ।
સંપાદયિષ્યે શ્વસ્તુભ્યં સમાગમ્યાવિલંબિતમ્

શરણં તે સમભ્યેત્ય કર્તાસ્મિ નૃપતે તથા ।
યથા ત્વત્તો ભયં ભૂયો ન મે કિઞ્ચિદ્ ભવિષ્યતિ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્તેપગતે દૂતે સંસ્મૃત્યાભ્યાગતં હરિઃ ।
ગરુત્મન્તમથારુહ્ય ત્વરિતસ્તત્પુરં યયૌ

તતસ્તુ કેશવોદ્યોગં શ્રુત્વા કાશીપતિસ્તદા ।
સર્વસૈન્યપરિવારઃ પાર્ષ્ણિગ્રાહ ઉપાયયૌ

તતો બલેન મહતા કાશીરાજબલેન ચ ।
પૈણ્ડ્રકો વાસુદેવો ઽસૌ કેશવાભિમુખો યયૌ

તં દદર્શ હરિર્દૂરાદુદારસ્યન્દને સ્થિતમ્ ।
ચક્રહસ્તં ગદાશાર્ઙ્ગબાહું પાણિગતાંબુજમ્

સ્રગ્ધરં પીતવસનં સુપર્મરચિતધ્વજમ્ ।
વક્ષસ્થલે કૃતં ચાસ્ય શ્રીવત્સં દદૃશે હરિઃ

કિરીટકુણ્ડલધરં નાનારત્નોપશોભિતમ્ ।
તં દૃષ્ટ્વા ભાવગંભીરં જહાસ ગરુડધ્વજઃ

યુયુધે ચ બલેનાસ્ય હસ્ત્યશ્વબલિના દ્વિજ ।
નિસ્ત્રિંશાસિગદાશૂલશક્તિકાર્મુકશાલિના

ક્ષણેન શાર્ઙ્ગનિર્મુક્તૈઃ શરૈર્ અરિવિદારણૈઃ ।
ગદાચક્રનિપાતૈશ્ ચ સૂદયામાસ તદ્બલમ્

કાશીરાજબલં ચૈવં ક્ષયં નીત્વા જનાર્દનઃ ।
ઉવાચ પૈણ્ડ્રકં મૂઢમાત્મચિહ્નોપલક્ષિતમ્

શ્રીભગવાનુવાચ
પૈણ્ડ્રકોક્તં ત્વયા યત્તુદૂતવક્ત્રેણ માં પ્રતિ ।
સમુત્સૃજેતિ ચિહ્નાનિ તત્તે સંપાદયામ્યહમ્

ચક્રમેતત્સમુત્સૃષ્ટં ગદેયં તે વિસર્જિતા ।
ગરુત્માનેષ ચોત્સૃષ્ટઃસમારોહતુ તે ધ્વજમ્

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુચ્ચાર્ય વિમુક્તેન ચક્રેણાસૌ વિદારિતઃ ।
પાતિતો ગદયા ભગ્નો ધ્વજશ્ચાસ્ય ગરુત્મતા

તતો હાહાકૃતે લોકે કાશીપુર્યધિપો બલી ।
યુયુધે વાસુદેવેન મિત્રસ્યાપચિતૌ સ્થિતઃ

તતઃ શાર્ઙ્ગધનુર્મુક્તૈશ્ છિત્ત્વા તસ્ય શિરઃ શરૈઃ ।
કાશીપુર્યાં સ ચિક્ષેપ કુર્વંલ્લોકસ્ય વિસ્મયમ્

હત્વા ત પૌડ્રકં શૌરિ કાશીરાજં ચ સાનુગમ્ ।
પુનર્દ્વારવતીં પ્રાપ્તો રેમે સ્વર્ગગતો યતા

તચ્છિરઃ પતિતં તત્રદૃષ્ટ્વા કાશીપતેઃ પુરે ।
જનઃ કિમેતદિત્યાહ ચ્છિન્નં કેનેતિ વિસ્મિતઃ

જ્ઞાત્વા તં વાસુદેવેન હતં તસ્ય સુતસ્તતઃ ।
પુરોહિતેન સહિતસ્તોષયામાસ શઙ્કરમ્

અવિમુક્તે મહાક્ષેત્રે તોષિતસ્તેન શઙ્કરઃ ।
વરં વૃણીષ્વેતિ તદા તં પ્રોવાચ નૃપાત્મજમ્

સ વવ્રે ભગવન્કૃત્યા પિતૃહન્તુર્વધાય મે ।
સમુતિષ્ઠતુ કૃષ્ણસ્ય ત્વત્પ્રસાદાન્મહેશ્વર

શ્રીપરાશર ઉવાચ
એવં ભવિષ્યતીત્યુક્તે દક્ષિણાગ્નેરનન્તરમ્ ।
મહાકૃત્યા સમુત્તસ્થૌ તસ્યૈવાગ્નેર્વિનાશની

તતો જ્વાલાકરાલાસ્યા જ્વલત્કેશકપાલિકા ।
કૃષ્ણકૃષ્ણેતિ કુપિતા કૃત્યા દ્વારવરીં યયૌ

તામવેક્ષ્ય જનસ્ત્રાસાદ્વિચલલ્લોચનો મુને ।
યયૌ શરણ્યં જગતાં શરણં મધુસૂદનમ્

કાશીરાજસુતેનેયમારાધ્ય વૃષભધ્વજમ્ ।
ઉત્પાદિતા મહાકૃત્યેત્યવગમ્યાથ ચક્રિણા

જહિકૃત્યામિમામુગ્રાં વહ્નિજ્વાલાજટાલકામ્ ।
ચક્રમુત્સૃષ્ટમક્ષેષુ ક્રીડાસક્તેન લીલયા

તદગ્નિમાલાજટિલજ્વાલોદ્ગારાતિભીષણામ્ ।
કૃત્યામનુજગામાશુ વિષ્ણુચક્રં સુદર્શનમ્

ચક્રપ્રતાપનિર્દગ્ધા કૃત્યા માહેશ્વરી તદા ।
નનાશ વેગિની વેગાત્તદપ્યનુજગામ તામ્

કૃત્યા વારાણસીમેવ પ્રવિવેશ ત્વરાન્વિતા ।
વિષ્ણુચક્રપ્રતિહતપ્રભાવા મુનિસત્તમ

તતઃ કાશીબલં ભૂરિ પ્રમથાનાં તથા બલમ્ ।
સમસ્તશસ્ત્રાસ્ત્રયુતં ચક્રસ્યાભિમુખં યયૌ

શસ્ત્રાસ્ત્રમોક્ષચતુરં દગ્ધ્વા તદ્બલમોજસા ।
કૃત્યા ગર્ભમશેષાં તાં તદા વારાણસીંપુરીમ્

સભૂભૃદ્ભૃત્યપૌરાં તુ સાશ્વમાતઙ્ગમાનવામ્ ।
અશેષગોષ્ઠકોશાં તાં દુર્નિરિક્ષ્યાં સુરૈર્ અપિ

જ્વાલાપરિષ્કૃતાશેષગૃહપ્રાકારચત્વરામ્ ।
દદાહ તદ્ધરેશ્ચક્રં સકલામેવ તાં પુરીમ્

અક્ષીણામર્ષમત્યુગ્રં સાધ્યસાધનસસ્પૃહમ્ ।
તચ્ચક્રં પ્રસ્ફુરદ્દીપ્તિ વિષ્ણોરભ્યાયયૌ કરમ્