વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 5.33

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુમહાપુરાણે પઞ્ચમાંશે દ્વાત્રિંશો ઽધ્યાયઃ (32)
શ્રીપરાશર ઉવાચ
બાણોપિ પ્રણિપત્યાગ્રે મૈત્રેયાહ ત્રિલોચનમ્ ।
દેવ બાહુસહસ્રેણ નિર્વિણ્ણોસ્મ્યાહવં વિના

કચ્ચિન્મમૈષાં બાહૂનાં સાફલ્યજનકો રણઃ ।
ભવિષ્યતિ વિના યુદ્ધં ભારાય મમ કિં ભુજૈઃ

શ્રીશઙ્કર ઉવાચ
મયૂરધ્વજભઙ્ગસ્તે યદા બાણા ભવિષ્યતિ ।
પિશિતાશિજનાનન્દં પ્રપ્સ્યસે ત્વં તદા રણમ્

શ્રીપરાશર ઉવાચ
તતઃ પ્રણમ્ય વરદં શંભુમભ્યાગતો ગૃહમ્ ।
સભગ્નં ધ્વજમાલોક્ય હૃષ્ટો હર્ષં પુનર્યયૌ

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ યોગવિદ્યાબલેન તમ્ ।
અનિરુદ્ધમથાનિન્યે ચિત્રલેખા વરાપ્સરાઃ

કન્યાન્તઃપુરમભ્યેત્ય રમમાણં સહોષયા ।
વિજ્ઞાય રક્ષિણો ગત્વા શશંસુર્દૈત્યભૂપતે

વ્યાદિષ્ટં કિઙ્કરાણાં તુ સૈન્યં તેન મહાત્મના ।
જઘાન પરિઘં ઘોરમાદાય પરવીરહા

હતેષુ તેષુ બાણોપિ રથસ્થસ્તદ્વધોદ્યતઃ ।
યુધ્યમાનો યથાશક્તિ યદુવીરેણ નિર્જિતઃ

માયયા યુયુધે તેન સ તદા મન્ત્રિચોદિતઃ ।
તતસ્તં પન્નગાસ્ત્રેણ બબન્ધ યદુનન્દનમ્

દ્વારવત્યાં ક્વ યાતો ઽસાવનિરુદ્ધેતિ જલ્પતામ્ ।
યદૂનામાચચક્ષે તં બદ્ધં બાણેન નારદઃ

તં શોશિતપુરં નીતં શ્રુત્વા વિદ્યાવિદગ્ધયા ।
યોષિતા પ્રત્યયં જગ્મુર્યાદવા નામરૈર્ ઇતિ

તતો ગરુડમારુહ્ય સ્મૃતમાત્રાગતં હરિઃ ।
બલપ્રદ્યુમ્નસહિતો બાણસ્ય પ્રયયૌ પુરમ્

પુરપ્રવેશે પ્રમથૈર્ યુદ્ધમાસીન્મહાત્મનઃ ।
યયૌ બાણપુરાભ્યાશં નીત્વા તાન્સંક્ષયં હરિઃ

તતસ્ત્રિપાદસ્ત્રિશિરા જ્વરો માહેશ્વરો મહાન્ ।
બાણરક્ષાર્થમભ્યેત્ય યુયુધે શાર્ઙ્ગધન્વના

તદ્ભસ્મસ્પર્શસંભૂતતાપઃ કૃષ્ણાઙ્ગસંગમાત્ ।
અવાપ બલદેવોપિ શ્રમમામીલિતેક્ષણઃ

તતઃસ યુદ્ધ્યમાનસ્તુ સહ દેવેન શાર્ઙ્ગિણા ।
વૈષ્ણવેન જ્વરેણાશુ કૃષ્ણદેહાન્નિરાકૃતઃ

નારાયણભુજાઘાતપારિપીજનવિહ્વલમ્ ।
તં વીક્ષ્ય ક્ષમ્યતામસ્યેત્યાહ દેવઃ પિતામહઃ

તતશ્ ચ ક્ષાન્તમેવેતિ પ્રોક્ત્વા તં વૈષ્ણવં જ્વરમ્ ।
આત્મન્યેવલયં નિન્યે ભગવાન્મધુસૂદનઃ

જ્વર ઉવાચ
મમ ત્વાય સમં યુદ્ધં યે સ્મરીષ્યન્તિ માનવાઃ ।
વિજ્વરાસ્તે ભવિષ્યન્તી ત્યુક્ત્વા ચૈનં યયૌ જ્વરઃ

તતોગ્નીન્ભગવાન્પઞ્ચ જિત્વા નીત્વા તથા ક્ષયમ્ ।
દાનવાનાં બલં કૃષ્ણશ્ચૂર્ણયામાસ લીલયા

તતઃસમસ્તસૈન્યેન દૈતેયાનાં બલેઃસુતઃ ।
યુયુધે શઙ્કરશ્ચૈવ કાર્ત્તિકેયશ્ ચ શૌરિણા

હરિશઙ્કરયોર્યુદ્ધમતીવાસીત્સુદારુણમ્ ।
ચુક્ષુભુઃસ કલા લોકાઃ શસ્ત્રાસ્ત્રાંશુપ્રતાપિતિઃ

પ્રલયોયમશેષસ્ય જગતો નૂનમાગતઃ ।
મેનિરે ત્રિદશાસ્તત્ર વર્તમાને મહારણે

જૃંભ કાસ્ત્રેણ ગોવિન્દો જૃંભયામાસ શઙ્કરમ્ ।
તતઃ પ્રણેમુર્દૈતેયાઃ પ્રમથાશ્ ચ સમન્તતઃ

જૃંભાભિભૂતસ્યુ હરો રથોપસ્થ ઉપાવિશત્ ।
ન શશાક તતો યોદ્ધું કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકર્મણા

ગરુજક્ષતવાહશ્ ચ પ્રદ્યુમ્નાસ્ત્રેણ પીડિતઃ ।
કૃષ્ણહુઙ્કારનિર્ધૂતશક્તિશ્ચાપયયૌ ગુહઃ

જૃંભિતે શઙ્કરે નષ્ટે દૈત્યસૈન્યે ગુહે જિતે ।
નીતે પ્રમથસૈન્યે ચ સંક્ષયં શાર્ઙ્ગધન્વના

નન્દિના સંગૃહીતાશ્વમધિરૂઢો મહારથમ્ ।
બાણસ્તત્રાયયૌ યોદ્ધું કૃષ્ણકાર્ષ્ણિબલૈઃ સહ

બલભદ્રો મહાવીર્યો બાણસૈન્યમનેકધા ।
વિવ્યાધ બાણૈઃ પ્રભ્રશ્ય ધર્મતશ્ચાપલાયત

આકૃષ્ય લાઙ્ગલાગ્રેણ મુકલેનાશુ તાડિતમ્ ।
બલં બલેન દદૃશે બાણો બાણૈશ્ ચ ચક્રિણા

તતઃ કૃષ્ણેન બાણસ્ય યુદ્ધમાસીત્સુદારુણમ્

સમસ્યતોરિષૂન્દીપ્તાન્કાયત્રાણવિભેદિનઃ ।
કૃષ્ણશ્ચિચ્છેદ બાણૈસ્ તાન્ બાણેન પ્રહિતાઞ્છિતાન્ ।
વિવ્યાધ કેશવં બાણો બાણં વિવ્યાધ ચક્રધૃક્

મુમુચાતે તથાસ્ત્રાણિ બાણકૃષ્ણૌ જિગીષયા ।
પરસ્પરક્ષતિકરૌ લાઘવાદનિશં દ્વિજ

ભિદ્યમાનેષ્વશેષેષુ શરેષ્વસ્ત્રે ચ સીદતિ ।
પ્રાચુર્યેણ તતો બાણં હન્તું ચક્રે હરિર્મનઃ

તતોર્કશતસંઘાતતેજસા સદૃશદ્યુતિ ।
જગ્રાહ દૈત્યચક્રારિર્હરિશ્ચક્રં સુદર્શનમ્

મુઞ્ચતો બાણનાશાય તતશ્ચક્રં મધુદ્વિષઃ ।
નગ્ના દૈતેયવિદ્યાભૂત્કોટરી પુરતો હરેઃ

તામગ્રતો હરિર્દૃષ્ટ્વા મીલિતાક્ષઃસુદર્શનમ્ ।
મુમોચ બાણમુદ્દિશ્ય ચ્છેત્તું બાહુવનં રિપોઃ

ક્રમેણ તત્તુ બાહૂનાં બાણસ્યાચ્યુતચોદિતમ્ ।
છેદં ચક્રે ઽસુરાપાસ્તશસ્ત્રૌ ઘક્ષપણાદૃતમ્

છિન્ને બાહુવને તત્તુ કરસ્થં મધુસૂતનઃ ।
મુમુક્ષુર્બાણનાશાય વિજ્ઞાતસ્ત્રિપુરદ્વિષા

સમુપેત્યાહ ગોવિન્દં સામપૂર્વમુમાપતિઃ ।
વિલોક્ય બામં દાદડચ્છેદાસૃક્સ્રાવવર્ષિણમ્

શઙ્કર ઉવાચ
કૃષ્ણકૃષ્ણ જગન્નાથ જાને ત્વાં પુરુષોત્તમમ્ ।
પરેશં પરમાત્માનમનાદિનિધનં હરિમ્

દેવતિર્યઙ્મનુષ્યેષુ શરીરગ્રહણાત્મિકા ।
લીલેયં સર્વભૂતસ્ય તવ ચેષ્ટોપલક્ષણા

તત્પ્રસીદાભયં દત્તં બાણસ્યાસ્ય મયા પ્રભો ।
તત્ત્વાય નાનૃતં કાર્યં યન્મયા વ્યાહૃતં વચઃ

અસ્મત્સંશ્રયદૃપ્તોયં નાપરાધી તવાવ્યય ।
મયા દત્તવરો દૈત્યસ્તતસ્ત્વાં ક્ષમયામ્યહમ્

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્તઃ પ્રાહ ગોવિદઃ શુલપાણિમુમાપતિમ્ ।
પ્રસન્નપદનો ભૂત્વા ગતામર્ષો ઽસુરં પ્રતિ

શ્રીભગવાનુવાચ
યુષ્મદ્દત્તવરો બાણો જીવતામેષ શઙ્કર ।
ત્વદ્વાક્યગૌરવાદેતન્મયા ચક્રં નિવર્તિતમ્

ત્વયા યદભયં દત્તં તદ્દત્તમખિલં મયા ।
મત્તો ઽવિભિન્નમાત્માનં દ્રષ્ટુમર્હસિ શઙ્કર

યોહં સ ત્વં જગચ્ચેદં સદેવાસુરમાનુષમ્ ।
મત્તો નાન્યદશેષં યત્તત્ત્વઞ્જ્ઞાતુમિહાર્હસિ

અવિદ્યામોહિતાત્માનઃ પુરુષા ભિન્નદર્શિનઃ ।
વદન્તિ ભેદં પશ્યન્તિ ચાવયોરન્તરં હર

પ્રસન્નો ઽહં ગમિષ્યામિ ત્વં ગચ્છ વૃષભધ્વજ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ કૃષ્ણઃ પ્રાદ્યુમ્નિર્યત્ર તિષ્ઠતિ ।
તદ્બન્ધફણિનો નેશુર્ગરુડાનિલપોથિતાઃ

તતો ઽનિરુદ્ધમારોપ્ય સપત્નીકં ગરુત્મતિ ।
આજગ્મુર્દ્વારકાં રામકાર્ષ્ણિદામોદરાઃ પુરીમ્

પુત્રપૌત્રૈઃ પરિવૃતસ્તત્ર રેમે જનાર્દનઃ ।
દેવીભિઃ સતતં વિપ્ર ભૂભારતરમેચ્છયા