વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 5.30

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુમહાપુરાણે પઞ્ચમાંશ એકોનત્રિન્ધ્યાયઃ (29)
શ્રીપરાશર ઉવાચ
ગરુડો વારુણં છત્રં તથૈવ મણિપર્વતમ્ ।
સભાર્યં ચ હૃષીકેશં લીલયૈવ વહન્યયૌ

તતઃ શખમુપાધ્માસીત્સ્વર્ગદ્વારગતો હરિઃ ।
ઉપતસ્થુસ્ તથા દેવાઃસાર્ઘ્યહસ્તા જનર્જનમ્

સ દેવૈર્ અર્ચિતઃ કૃષ્ણો દેવમાતુર્નિવેશનમ્ ।
સિતાભ્રશિખરાકારં પ્રવિશ્ય દદૃશે ઽદિતિમ્

સ તાં પ્રણમ્ય શક્રેણ સહ તે કુણ્ડલોત્તમે ।
દદૌ નરકનાશં ચ શશંસાસ્યૈ જનાર્દનઃ

તતઃ પ્રીતાજગન્માતા ધાતારં જગતાં હરિમ્ ।
તુષ્ટવાદિતિરવ્યગ્રા કૃત્વા તત્પ્રવણં મનઃ

અદિતિરુવાચ
નમસ્તે પુણ્ડરીકાક્ષ ભક્તાનામભયઙ્કર ।
સનાતનાત્મન્ સર્વાત્મન્ ભૂતાત્મન્ ભૂતભાવન

પ્રણેતર્મનસો બુદ્ધેરિન્દ્રિયાણાં ગુણાત્મક ।
ત્રિગુણાતીત નિર્દ્વદ્વ શુદ્ધસત્ત્વ હૃદિ સ્થિત

સિતદીર્ઘાદિનિઃ શેષકલ્પનાપરિવર્જિત ।
જન્માદિભિર્ અસંસ્પૃષ્ટ સ્વપ્નાદિપરિવર્જિત

સંધ્યારાત્રિરહો ભૂમિર્ગગનં વાયુરંબુ ચ ।
હુતાશનો મનો બુદ્ધિર્ભૂતાદિસ્ત્વં તથાચ્યુત

સર્ગસ્થિતિવિનાશાનાં કર્તા કર્તૃપતિર્ભવાન્ ।
બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાખ્યાભિર્ આત્મમૂર્તિભિર્ ઈશ્વર

દેવા દૈત્યાસ્ તથા યક્ષા રાક્ષસાઃ સિદ્ધપન્નગાઃ ।
કૂષ્માણ્ડાશ્ ચ પિસાચાશ્ ચ ગન્ધર્વા મનુજાસ્ તથા

પશવશ્ ચ મૃગાશ્ચૈવ પતઙ્ગાશ્ ચ સરીસૃપાઃ ।
વૃક્ષગુલ્મલતાબહ્વ્યઃસમસ્તાસ્તૃણજાતયઃ

સ્થૂલા મધ્યાસ્ તથા સૂક્ષ્માઃસૂક્ષ્માત્સૂક્ષ્મતરાશ્ ચ યે ।
દેહભેદા ભવાન્ સર્વે યે કેચિત્પુર્ગલાશ્રયાઃ

માયા તવેયમજ્ઞાતપરમાર્થાતિમોહિની ।
અનાત્મન્યાત્મવિજ્ઞાનં યયા મૂઢો નિરુદ્ધ્યતે

અસ્વે સ્વમિતિ ભાવોત્ર યત્પુંસામુપજાયતે ।
અહં મમેતિ ભાવો યત્પ્રાયેણૈવાભિજાયતે ।
સંસારમાતુર્ માયાયાસ્ તવૈતન્નાથ ચેષ્ટિતમ્

યૈઃ સ્વધર્મપરૈર્ નાથ નરૈર્ આરાધિતો ભવાન્ ।
તે તરન્ત્યખિલામેતાં માયામાત્મવિમુક્તયે

બ્રહ્માદ્યાઃસકલા દેવા મનુષ્યાઃ પશવસ્ તથા ।
વિષ્ણુમાયા મહાવર્તમોહાન્ધતમસાવૃતાઃ

આરાધ્ય ત્વામભીપ્સંતે કામાનાત્મભવક્ષયમ્ ।
યદેતે પુરુષા માયા સૈવેયં ભગવંસ્તવ

મયા ત્વં પુત્રકામિન્યા વૈરિપક્ષજયાય ચ ।
આરાધિતો ન મોક્ષાય માયાવિલસિતં હિ તત્

કૌપીનાચ્છાદનપ્રાયા વાઞ્છા કલ્પદ્રુમાદપિ ।
જાયતે યદપુણ્યાનાં સોપરાધઃ સ્વદોષજઃ

તત્પ્રસીદાખિલજગન્માયામોહકરાવ્યય ।
અજ્ઞાનં જ્ઞાનસદ્ભાવભૂતં ભૂતેશ નાશય

નમસ્તે ચક્રહસ્તાય શાર્ઙ્ગહસ્તાય તે નમઃ ।
નન્દહસ્તાય તે વિષ્ણો શઙ્ખહસ્તાય તે નમઃ

એતત્પશ્યામિ તે રૂપં સ્થૂલચિહ્નોપલક્ષિતમ્ ।
ન જાનામિ પરં યત્તે પ્રસીદ પરમેશ્વર

શ્રીપરાશર ઉવાચ
અદિત્યૈવં સ્તુતો વિષ્ણુઃ પ્રહસ્યાહ સુરારણિમ્ ।
માતા દેવિ ત્વમસ્માકં પ્રસીદ વરદા ભવ

અદિદિરુવાચ
એવમસ્તુ યથેચ્છા તે ત્વમશેષૈઃ સુરાસુરૈઃ ।
અજેયઃ પુરુષવ્યાઘ્ર સર્ત્યલોકે ભવિષ્યસિ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
તતઃ કૃષ્ણસ્ય પત્ની ચ શક્રેણ સહિતાદિતિમ્ ।
સત્યભામા પ્રણમ્યાહ પ્રસીદેતિ પુનઃ પુનઃ

અદિતિરુવાચ
મત્પ3સાદાન્ન તે સુભ્રુ જરા વૈરૂપ્યમેવ વા ।
ભવિષ્યત્યનવદ્યાઙ્ગિ સુસ્થિરં નવયૌવનમ્

શ્રીપરાશર ઉવાચ
અદિત્યા તુ કૃતાનુજ્ઞો દેવરાજો જનાર્દનમ્ ।
યથાવત્પૂજયામાસ બહુમાનપુરઃસરમ્

શચી ચ સત્યભામાયૈ પારિજાતસ્ય પુષ્પકમ્ ।
ન દદૌ માનુષીં મત્વા સ્વયં પુષ્પૈર્ અલઙ્કૃતા

તતો દદર્શ કૃષ્ણો ઽપિ સત્યભામાસહાયવાન્ ।
દવોદ્યાનાનિ હૃદ્યાનિ નન્દનાદીનિ સત્તમ

દદર્શ ચ સુગન્ધાઢ્યં મઞ્જરીપુઞ્જધારિણમ્ ।
નિત્યાહ્લાદકરં તામ્રબાલપલ્લવશોભિતમ્

મથ્યમાને ઽમૃતે જાતં જાતરૂપોપમત્વચમ્ ।
પારિજાતં જગન્નાથઃ કેશવઃ કેશિસૂદનઃ

તુતોષ પરમપ્રીત્યા તરુરાજમનુત્તમમ્ ।
તં દૃષ્ટ્વા પ્રાહ ગોવિન્દં સત્યભામા દ્વિજોત્તમ ।
કસ્માન્ન દ્વારકામેષ નીયતે કૃષ્ણ પાદપઃ

યદિ ચેત્ત્વદ્વચઃ સત્યં ત્વમત્યર્થં પ્રિયેતિ મે ।
મદ્ગેહનિષ્કુટાર્થાય તદયં નીયતાં તરુઃ

ન મે જાંબવતી તાદૃગભીષ્ટા ન ચ રુક્મિણી ।
સત્યે યથા ત્વમિત્યુક્તં ત્વયા કૃષ્ણાસકૃત્પ્રિયમ્

સત્યં તદ્યદિ ગોવિન્દ નોપચારકૃતં મમ ।
તદસ્તુ પારિજાતો ઽયં મમ ગેહવિભૂષણમ્

બિભ્રતી પારિજાતસ્ય કેશપક્ષેણ મઞ્જરીમ્ ।
સપત્નીનામહં મધ્યે શોભેયમિતિ કામયે

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્તઃસ પ્રહસ્યૈનાં પારિજાતં ગરુત્મતિ ।
આરોપયામાસ હરિસ્તમૂચુર્વનરક્ષિણઃ

ભો શચી દેવરાજસ્ય મહિષી તત્પરીગ્રહમ્ ।
પારિજાતં ન ગોવિન્દ હર્તુમર્હસિ પાદપમ્

ઉત્પન્નો દેવરાજાય દત્તઃસો ઽપિ દદૌ પુનઃ ।
મહિષ્યૈ સુમહાભાગ દેવ્યૈ શચ્યૈ કુરૂહલાત્

શચીવિભૂષણાર્થાય દેવૈર્ અમૃતમન્થને ।
ઉત્પાદિતો ઽયં ન ક્ષેમી ગૃહીત્વૈનં ગમિષ્યસિ

દેવરાજો મુખપ્રેક્ષી યસ્યાસ્તસ્યાઃ પરિગ્રહમ્ ।
મૈઢ્યાત્પ્રાર્થયસે ક્ષેમી ગૃહીત્વૈનં હિ કો વ્રજેત્

અવશ્યમસ્ય દેવેન્દ્રો નિષ્કૃતિં કૃષ્ણ યાસ્યતિ ।
વજ્રોદ્યતકરં શક્રમનુયાસ્યન્તિ ચામરાઃ

તદલં સકલૈર્ દેવૈર્ વિગ્રહેણ તવાચ્યુત ।
વિપાકકટુ યત્કર્મ તન્ન શંસંતિ પણ્ડિતાઃ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્તે તૈર્ ઉવાચૈતાન્ સત્યભામાતિકોપિની ।
કા શચી પારિજાતસ્ય કો વા શક્રઃસુરાધિપઃ

સામાન્યઃસર્વલોકસ્ય યદ્યેષો ઽમૃતમન્થને ।
સમુત્પન્નસ્તરુઃ કસ્માદોકો ગૃહ્ણાતિ વાસવઃ

યથા સુરા યથૈવેન્દુર્યથા શ્રીર્વનરક્ષિણઃ ।
સામાન્યઃસર્વલોકસ્ય પારિજાતસ્ તથા દ્રુમઃ

ભર્તૃ બહુમહાગર્વાદ્રુણદ્ધ્યેનમથો શચી ।
તત્કથ્યતામલં ક્ષાન્ત્યા સત્વા હારયતિ દ્રુમમ્

કથ્યતાં ચ દ્રુતં ગત્વા પૌલોમ્યા વચનં મમ ।
સત્યભામા વદત્યેતદિતિગર્વોદ્ધતાક્ષરમ્

યદિ ત્વં દયિતા ભર્તુર્યદિ વશ્યઃ પતિસ્તવ ।
મદ્ભર્તુર્હરતો વૃક્ષં તત્કારય નિવારણમ્

જાનામિ તે પતિં શક્રં જાનામિ ત્રિદશેશ્વરમ્ ।
પારિજાતં તથાપ્યેનં માનુષી હારયામિ તે

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્તા રક્ષિણો ગત્વા શચ્યાઃ પ્રોચુર્યથોદિતમ્ ।
શ્રુત્વા ચોત્સાહયામાસ શચી ચક્રં સુરાધિપમ્

તતઃસમસ્તદેવાનાં સૈન્યૈઃ પરિવૃતો હરિમ્ ।
પ્રયયૌ પારિજાતાર્થમિન્દ્રોયોદ્ધું દ્વિજોત્તમ

તતઃ પરિઘનિસ્ત્રિંશગદાશૂલવરાયુધાઃ ।
બભૂવુસ્ત્રિદસાઃસજ્જાઃ શક્રે વજ્રકરે સ્થિતે

તતો નિરિક્ષ્ય ગોવિન્દો નાગરાજોપરિ સ્થિતમ્ ।
શક્રં દેવપરિવારં યુદ્ધાય સમુપસ્થિતમ્

ચકાર શઙ્ખનિર્ઘોષં દિશઃ શબ્દેન પૂરયન્ ।
મુમોચ શરસંઘાતાન્ સહસ્રાયુતશઃ શિતાન્

તતો દિશો નભશ્ચૈવ દૃષ્ટ્વા શરશતૈશ્ચિતમ્ ।
મુમુચુસ્ત્રિદશાઃસર્વે હ્યસ્ત્રશસ્ત્રામ્યનેકશઃ

એકૈકમસ્ત્રં શસ્ત્રં ચ દૈવૈર્ મુક્તં સહસ્રશઃ ।
ચિચ્છેદ લીલયૈવેશો જગતાં મધુસૂદનઃ

પાશં સલિલરાજસ્ય સમાકૃષ્યીરગાત્પુનઃ ।
ચકાર ખણ્ડશશ્ચઞ્ચ્વા બાલપન્નગદેહવત્

યમેન પ્રહિતં દણ્ડં ગદાવિક્ષેપખણ્ડિતમ્ ।
પૃથિવ્યાં પાતયામાસ ભગવાન્ દેવકીસુતઃ

શિબિકાં ચ ધનેશસ્ય ચક્રેણ તિલશો વિભુઃ ।
ચકાર શૌરિરર્કં ચ દૃષૃદૃષ્ટહતૌજસમ્

નીતો ઽગ્નિઃ શીતતાં બાણૈર્ દ્રાવિતા વસવો દિશઃ ।
ચક્રવિચ્છિન્નશુલાગ્રા રુદ્રા ભુવિ નિપાતિતાઃ

સાધ્યા વિશ્વે ઽથ મરુતો ગન્ધર્વાશ્ચૈવ સા યકૈઃ ।
શાર્ઙ્ગિણા પ્રેરિતૈર્ અસ્તા વ્યોમ્નિ શાલ્મલિતૂલવત્

ગરુત્માનપિ તુણ્ડેન પક્ષાભ્યાં ચ નખાઙ્કુરૈઃ ।
ભક્ષયંસ્તાડયન્ દેવાન્ દારયંશ્ ચ ચચાર વૈ

તતઃ શતસહસ્રેણ દેવેન્દ્રમધુસૂદનૌ ।
પરસ્પરં વવર્ષાતે ધારાભિર્ ઇવ તોયદૌ

ઐરાવતેન ગરુડો યુયુધે તત્ર સંકુલે ।
દેવૈઃ સમસ્તૈર્ યુયુધે શક્રેણ ચ જનાર્દનઃ

ભિન્નેષ્વશેષબાણેષુ શસ્ત્રેષ્વસ્ત્રેષુ ચ ત્વરન્ ।
જગ્રાહ વાસવો વજ્રં કૃષ્ણશ્ચક્રં સુદર્શનમ્

તતો હાહાકૃતં સર્વં ત્રૈલોક્યં દ્વિજસત્તમ ।
વજ્રચક્રકરૌ દૃષ્ટ્વા દેવારાજજનાર્દનૌ

ક્ષિપ્તં વજ્રમથેન્દ્રેણ જગ્રાહ ભગવાન્હરિઃ ।
ન મુમોચ તદા ચક્રં શક્રં તિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્

પ્રણષ્ટવજ્રં દેવેન્દ્રં ગરુડક્ષતવાહનમ્ ।
સત્યભામાબ્રવીદ્વીરં પલાયનપરાયણમ્

ત્રૈલોક્યેશ ન તે યુક્તં શચીભર્તુઃ પલાયનમ્ ।
પારિજાતસ્રગાભોગા ત્વામુપસ્થાસ્યતે શચી

કીદૃશં દેવરાજ્યં તે પારિજાતિસ્રગુજ્જ્વલામ્ ।
અપક્યેતો યથાપૂર્વં ગ્રણયાભ્યાગતાં શચીમ્

અલં શક્ર પ્રયાસેન ન વ્રીડાં ગન્તુમર્હસિ ।
નીયતાં પારિજાતોયં દેવાઃસંતુ ગતવ્યથાઃ

પરિગર્વાવલેપેન બહુમાનપુરઃસરમ્ ।
ન દદર્શ ગૃહં યાતામુપચારેણ માં શચી

સ્ત્રીત્વાદગુરુચિત્તાહં સ્વભર્તૃશ્લાઘનાપરા ।
તતઃ કૃતવતી શક્ર ભવતા સહ વિગ્રહમ્

તદલ પારીજાતેન પરસ્વેન હૃતેન મે ।
રૂપેણ ગર્વિતા સા તુ ભર્ત્રા કા સ્ત્રી ન ગર્વિતા

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્તો વૈ નિવવૃતે દેવરાજસ્તયા દ્વિજ ।
પ્રાહ ચૈનામલં ચણ્ડિ સખ્યુઃ ખે દોક્તિવિસ્તરૈઃ

ઇન્દ્ર ઉવાચ
ન ચાપિ સર્ગસંહારસ્થિતિકર્તાખિલસ્ય યઃ ।
જિતસ્ય તેન મે વ્રીડા જાયતે વિશ્વરૂપિણા

યસ્માજ્જગત્સકલમેતદનાદિમધ્યાદ્યસ્મિન્યતશ્ ચ ન ભવિષ્યતિ સર્વભૂતાત્ ।
તેનોદ્ભવપ્રલયપાલનકારણેન વ્રીડા કથં ભવતિ દેવિ નિરાકૃતસ્ય

સકલભુવનસૂતિર્મૂર્તિરલ્પાલ્પસૂક્ષ્માવિદિતસકલબૈદ્યૈર્ જ્ઞાયતે યસ્ય નાન્યૈઃ ।
તમજમકૃતમીશં શાશ્વતં સ્વેચ્છયૈનં જગદુપકૃતિમર્ત્યં કો વિજેતું સમર્થઃ