વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 5.29

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુમહાપુરાણે પઞ્ચમાંશે ઽષ્ટાવિંશોધ્યાયઃ (28)
શ્રીપરાશર ઉવાચ
દ્વારવત્યાં સ્થિતે કૃષ્ણે શક્રસ્ત્રિભુવનેશ્વરઃ ।
આજગામાથ મૈત્રેય મત્તૈરાવતપૃષ્ઠગઃ

પ્રવિશ્ય દ્વારકાં સો ઽથ સમેત્ય હરિણા તતઃ ।
કથયામાસ દૈત્યસ્ય નરકસ્ય વિચોષ્ટિતમ્

ત્વયાનાથેન દેવાનાં મનષ્યત્વેપિ તિષ્ઠતા ।
પ્રશમં સર્વદુઃખાનિ નીતાનિ મધુસૂદન

તપસ્વિવ્યમનાર્થાય સોરિષ્ટો ધેનુકસ્ તથા ।
પ્રવૃત્તો યસ્ તથા કેશીતે સર્વે નિહતાસ્ત્વયા

કંસઃ કુવલયાપીડઃ પૂતના બાલઘાતિની ।
નાશં નીતાસ્ત્વયા સર્વે યે ઽન્યે જગદુપદ્રવાઃ

યુષ્મદ્દોર્દડસંભૂતિપરિત્રાતે જગત્ત્રયે ।
યજ્વયજ્ઞાંશસંપ્રાપ્ત્યા તૃપ્તિં યાન્તિ દિવૌકસઃ

સો ઽહં સાંપ્રતમાયાતો યન્નિમિત્તં જનાર્દન ।
તચ્છુત્વા તત્પ્રતીકારપ્રયત્નં કર્તુમર્હસિ

ભૌમો ઽયં નરકો નામ પ્રાગ્જ્યોતિષપુરેશ્વરઃ ।
કરોતિ સર્વભૂતાનામ્ ઉપઘાતમ્ અરિન્દમ

દેવસિદ્દસુરાદીનાં નૃપાણાં ચ નજાર્દન ।
હૃત્વા તુ સો ઽસુરઃ કન્યા રુરુધે નિજમન્દિરે

છત્રં યત્સલિલસ્રાવિ તજ્જહાર પ્રચેતસઃ ।
મદંરસ્ય તથા શૃઙ્ગં હૃતવાન્મણિપર્વતમ્

અમૃતસ્ત્રાવિણી દિવ્યે મન્માતુઃ કૃષ્ણકુઞ્જલે ।
જહાર સો ઽસુરો દિત્યા વાઞ્છત્યૈરાવતં ગજમ્

દુર્નીતમેતદ્ગોવિન્દમયા તસ્ય નિવેદિતમ્ ।
યદત્ર પ્રતિકર્તવ્યં તત્સ્વયં પરિમૃશ્યતામ્

શ્રીપરાશસ ઉવાચ
ઇતિશ્રુત્વા સ્મિતં કૃત્વા ભગવાન્દેવકીસુતઃ ।
ગૃહીત્વા વાસવં હસ્તે સમુત્તસ્થૌ વરાસનાત્

સંચિન્ત્યાગતમારુહ્ય ગરુડં ગગનેચરમ્ ।
સત્યભામાં સમારોપ્ય યયૌ પ્રાગ્જ્યોતિષં પુરમ્

આરુહ્યૌરાવતં નાગં શક્રો ઽપિ ત્રિદિવં યયૌ ।
તતૌ જગામ કૃષ્ણશ્ ચ પશ્યતાં દ્વારકૌકસામ્

પ્રાગ્જ્યોતિષપુરસ્યાપિ સમન્તાચ્છતયોજનમ્ ।
આચિતા મૌરવૈઃ પાશૈઃ ક્ષુરાન્તૈર્ ભૂર્ દ્વિજોત્તમ

તાઞ્ચિચ્છેદ હરિઃ પાશાન્ક્ષિપ્ત્વા ચક્રં સુદર્શનમ્ ।
તતો મુરઃસમુત્તસ્થૌ તં જઘાન ચ કેશવઃ

મુરસ્ય તનયાન્સપ્ત સહસ્રાંસ્તાંસ્તતો હરિઃ ।
ચક્રધારાગ્નિનિર્દગ્ધાંશ્ચકાર શલભાનિવ

હત્વાસુરં હયગ્રીવં તથા પઞ્ચજનં દ્વિજ ।
પ્રાગ્જ્યોતિષપુરં ધીમાંસ્ત્વારાવાન્સમુપાદ્રવત્

નરકેણાસ્ય તત્રાભૂન્મહાસૈન્યેન સંયુગમ્ ।
કૃષ્ણસ્ય યત્ર ગોવિન્દો યત્ર ગોવિન્દો જઘ્ને દૈત્યાન્સહસ્રશઃ

શસ્ત્રાસ્ત્રવર્ષં મુઞ્ચન્તં તં ભૌમં નરકં બલી ।
ક્ષિપ્ત્વા ચક્રં દ્વિધા ચક્રે ચક્રી દૈતેયચક્રહા

હતે તુ નરકે ભૂમિર્ગૃહીત્વાદિતિકુણ્ડલે ।
ઉપતસ્થે જગન્નાથં વાક્યં ચેદમથાબ્રવીત્

પૃથ્વ્યુવાચ
યદાહમુદ્ધૃતા નાથ ત્વયા સૂકરમૂર્તિના ।
ત્વત્સ્પર્શસંભવઃ પુત્રસ્તદાયં મય્યજાયત

સો ઽયં ત્વયૈવ દત્તો મે ત્વયૈબ વિનિપાતિતઃ ।
ગૃહામ કુણ્ડલે ચેમે પાલયાસ્ય ચ સંતતિમ્

ભારાવતરણાર્થાય મમૈવ ભગવાનિમમ્ ।
અંશેન લોકમાયાતઃ પ્રસાદસુમુખઃ પ્રભો

ત્વં કર્તા ચ વિકર્તા ચ સંહર્તા પ્રભવો ઽપ્યયઃ ।
જગતાન્ત્વં જગદ્રૂપઃસ્તૂયતે ઽચ્યુત કિં તવ

વ્યાપ્તિવ્યાપ્યં ક્રિયાકર્તા કાર્યં ચ ભગવાન્યથા ।
સર્વભૂતાત્મભૂતસ્ય સ્તૂયતે તવ કિં તથા

પરમાત્મા ચ ભૂતાત્મા ત્વમાત્મા ચાપ્યયો ભવાન્ ।
યથાતથા સ્તુતિર્નાથ કિમર્થં તે પ્રવર્તતે

પ્રસીદ સર્વભૂતાત્મન્નરકેણ તુ યત્કૃતમ્ ।
તત્ક્ષમ્યતામદોષાય ત્વત્સુતસ્ત્વન્નિપાતિતઃ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
તથેતિ ચોક્ત્વા ધરણીં ભગવાન્ ભૂતભાવનઃ ।
રત્નાનિ નરકાવાસાજ્જગ્રાહ મુનિસત્તમ

કન્યાપુરે સ કન્યાનાં ષોડઃશાતુલવિક્રમઃ ।
શતાધિકાનિ દદૃશે સહસ્રાણિ મહામુને

ચતુર્દંષ્ટ્રાન્ગજાંશ્ચાગ્ર્યાન્ ષટ્સહસ્રાંશ્ ચ દૃષ્ટવાન્ ।
કાંભોજાનાં તથાશ્વાનાં નિયુતાન્યેકવિંશતિમ્

તાઃ કન્યાસ્તાંસ્ તથા નાગાંસ્તાનશ્વાન્ દ્વારકાં પુરીમ્ ।
પ્રાપયામાસ ગોવિન્દઃસદ્યો નરકકિઙ્કરૈઃ

દદૃશે વારુણં ચ્છત્રં તથૈવ મણિપર્વતમ્ ।
આરોપયામાસ હરિર્ગરુડેપતગેશ્વરે

આરુહ્ય ચ સ્વયં કૃષ્ણઃ સત્યભામાસહાયવાન્ ।
અદિત્યાઃ કુણ્ડલે દાનું જગામ ત્રિદશાલયમ્