વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 5.28

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુમહાપુરાણે પઞ્ચસાંશે સ્પતવિંશોધ્યાયઃ (27)
શ્રીપરાશર ઉવાચ
ચારુદેષ્ણં સુદેષ્ણં ચ ચારુદેહં ચ વીર્યવાન્ ।
સુષેણં ચારુગુપ્તં ચ ભદ્રચારું તથા પરમ્

ચારુવિન્દં સુચારું ચ ચારું ચબલિનાં વરમ્ ।
રુક્મિણ્યજનયત્પુત્રાન્કન્યાં ચારુમતીં તથા

અન્યાશ્ ચ ભાર્યાઃ કૃષ્ણસ્ય બભૂવુઃ સપ્ત શોભનાઃ ।
કાલિદી મિત્રવિન્દા ચ સત્યા ચાગ્નજિતી તથા

દેવી જામ્બવતી ચાપિ રોહિણી કામરૂપિણી ।
મદ્રરાજસુતા ચાન્યા સુશીલા શીલમણ્ડના

સત્રાજિતી સત્યભામા લક્ષ્મણા ચારુહાસિની ।
ષોડશાસન્ સહસ્રાણિ સ્ત્રીણામન્યાનિ ચક્રિણઃ

પ્રદ્યુમ્નઽપિ મહાવીર્યો રુક્મિણસ્તનયાં શુભામ્ ।
સ્વયંબરે તાં જગ્રાહ સા ચ તં તનયં હરેઃ

તસ્યામસ્યાભક્તપુત્રો મહાબલપરાક્રમઃ ।
અનિરુદ્ધો રણે રુદ્ધવીર્યોદધિરરિન્દમઃ

તસ્યાપિ રુક્મિણઃ પૌત્રીં વરયામાસ કેશવઃ ।
દૌહિત્રાય દદૌ રક્મી તાં સ્પર્ધન્નપિ ચક્રિણા

તસ્યા વિવાહે રામાદ્યા યાદવા હરિણા સહ ।
કલ્યાણાર્થં તતઃસર્વે યે ચાન્યે ભૂભૃતસ્ તથા ।
રુક્મિણી નગરં જગ્મુર્નામ્ના ભોજકટં દ્વિજ

વિવાહે તત્ર નિર્વૃત્તે પ્રદ્યુમ્નસ્ય મહાત્મનઃ ।
કલિઙ્ગરાજપ્રમુખા રુક્મિણં વાક્યમબ્રુવન્

અનક્ષજ્ઞો હલી દ્યુતે તથાસ્ય વ્યસનં મહત્ ।
તજ્જયામો બલં કસ્માદ્દ્યુતેનૈનં મહાબલમ્

શ્રીપરાશર ઉવાચ
તથેતિ તાનાહ નૃપાન્રુક્મી બલમદાન્વિતઃ ।
સભાયાં સહ રામેણ ચક્રે દ્યૂતં ચ વૈ તદા

સહસ્રમેકં નિષ્કાણાં રુક્મિણા વિજિતો બલઃ ।
દ્વિતીયે ઽપિપણે ચાન્યત્સહસ્રં રુક્મિણા જિતઃ

તતો દશસહસ્રાણિ નિષ્કાણાં પણમાદદે ।
બલભદ્રો ઽજયત્તાનિ રુક્મી દ્યુતવિદાં વરઃ

તતો જહાસ સ્વનવત્કલિઙ્ગાધિપતિર્ધિજ ।
દન્તાન્ વિદર્શયન્ મૂઢો રુક્મી ચાહ મદોદ્ધતઃ

અવિદ્યો ઽયં મયા દ્યૂતે બલભદ્રઃ પરાજિતઃ ।
ભુધૈવાક્ષાવલેપાન્ધો યો ઽવમેને ઽક્ષકોવિદાન્

દૃષ્ટ્વા કલિઙ્ગરાજાનં પ્રકાશદશનાનનમ્ ।
રિક્મિણં ચાપિ દુર્વાક્યં કોપં ચક્રે હલાયુધઃ

તતઃ કોપપરીતાત્મા નિષ્કકોટિં સમાદદે ।
ગ્લહં જગ્રાહ રુક્મી ચ તદર્થેક્ષાનપાતયત્

અજયદ્બલદેવસ્તં પ્રાહોચ્ચૈર્ વિજિતં મયા ।
મયેતિ રુક્મી પ્રાહોચ્ચૈર્ અલીકોક્તેર્ અલં બલ

ત્વયોક્તો ઽયં ગ્લહઃસત્યં ન મયૈષોનુમોદિતઃ ।
એવં ત્વયા ચેદ્વિજિતં વિજિતં ન મયા કથમ્

શ્રીપરાશર ઉવાચ
અથાન્તરિક્ષે વાગુચ્ચેઃ પ્રાહ ગંભીરનાદિની ।
બલદેવસ્ય તં કોપં વર્ધયન્તી મહાત્મનઃ

જિતં બલેન ધર્મેણ રુક્મિણા ભાષિતં મૃષા ।
અનુક્ત્વાપિ વચઃ કિઞ્ચિત્ કૃત ભવતિ કર્મણા

તતો બલઃ સમુત્થાય કોપસંરક્કલોચનઃ ।
જઘાનાષ્ટપદેનૈવ રિક્મિણં સ મહાબલઃ

કલિઙ્ગરાજં ચાદાય વિસ્ફુરન્તં બલાદ્બલઃ ।
બભઞ્જ દન્તાન્કુપિતો યૈઃ પ્રકાશૈર્ જહાસ સઃ

આકૃષ્ય ચ મહાસ્તંભં જાતરૂપમયં બલઃ ।
જઘાન તાન્યે તત્પક્ષે ભૂભૃતઃ કુપિતો ભૃશમ્

તતો હાહાકૃતં સર્વં પલાયન પરં દ્વિજ ।
તદ્રાજમણ્ડલં ભીતં બભૂવ કુપિતે બલે

બલેન નિહતં દૃષ્ટ્વા રુક્મિણં મધુસૂદનઃ ।
નોવાચ કિઞ્ચિન્મૈત્રેય રુક્મિણી બલયોર્ભયાત્

તતોનિરુદ્ધમાદાય કૃતદારં દ્વિજોત્તમ ।
દ્વારકામાજગામાથ યદુચક્રં ચ કેશવઃ