વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 5.23

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુમહાપુરાણે પઞ્ચમાશે દ્વાવિંશો ઽધ્યાયઃ (22)
શ્રીપરાશર ઉવાચ
ગાર્ગ્યં ગોષ્ઠ્યાં દ્વિજં શ્યાલઃષણ્ડ ઇત્યુક્તવાન્દ્વિજ ।
યદૂનાં સન્નિધૌ સર્વે જહસુર્યાદવાસ્તદા

તતઃ કોપપરીતાત્મા દક્ષિણાપથમેત્ય સઃ ।
સુતમિચ્છંસ્તપસ્તેપે યદુચક્રભયાવહમ્

આરાધયન્મહાદેવં લોહચૂર્ણમભક્ષયત્ ।
દદૌ વરં ચ તુષ્ટો ઽસ્મૈ વર્ષે તુ દ્વાદશે હરઃ

સંતોષયામાસ ચ તં યવનેશો હ્યનાત્મજઃ ।
તદ્યોષિત્સંગમાચ્ચાસ્ય પુત્રો ઽભૂદલિસન્નિભઃ

તં કાલયવનં નામ રાયે સ્વે યવનેશ્વરઃ ।
અભિષિચ્ય વનં યાતો વજ્રગ્રકઠિનોરસમ્

સ તુ વીર્યમદોન્મત્તઃ પૃથિવ્યાં બલિનો નૃપાન્ ।
અપૃચ્છન્નારદસ્તસ્મૈ કથયામાસ યાદવાન્

મ્લેચ્છકોટિસહસ્રાણાં સહસ્રૈઃ સો ઽભિસંવૃતઃ ।
ગજાશ્વરથસંપન્નૈશ્ ચકાર પરમોદ્યમમ્

પ્રયયૌ સ વ્યવચ્છિન્નં છિન્નયાનો દિનેદિને ।
યાદવાન્પ્રતિ સામર્ષો મૈત્રેય મથુરાં પુરીમ્

કૃષ્ણો ઽપિ ચિન્તયામાસ ક્ષપિતં યાદવં બલમ્ ।
યવનેન રણે ગમ્યં માગધસ્ય ભવિષ્યતિ

માગધસ્ય બલં ક્ષીણં સ કાલયવનો બલી ।
હન્તૈતદેવમાયાતં યદૂનાં વ્યસનં દ્વિધા

તસ્માદ્દુર્ગં કરિષ્યામિ યદૂનામરિદુર્જયમ્ ।
સ્ત્રિયો ઽપિ યત્ર યુદ્ધેયુઃ કિં પુનર્વૃષ્ણિપુઙ્ગવાઃ

મયિ મત્તે પ્રમત્તે વા સુપ્તે પ્રવસિતે ઽપિ વા ।
યાદવાભિભવં દુષ્ટા મા કુર્વંસ્ત્વરયોધિકાઃ

ઇતિ સંચિન્ત્ય ગોવિન્દો યોજનાનાં મહોદધિમ્ ।
યયાચે દ્વાદશપુરીં દ્વારકાં તત્ર નિર્મમે

મહોદ્યાનાં મહાવપ્રાં તટાકશતશોભિતામ્ ।
પ્રાસાદગૃહસંબાધામિન્દ્રસ્યેવામરાવતીમ્

મથુરાવાસિનં લોકં તત્રાનીય જનાર્દનઃ ।
આસન્ને કાલયવને મથુરાં ચ સ્વયં યયૌ

બહિરાવાસિતે સૈન્યે મથુરાયા નિરાયુધઃ ।
નિર્જગામ ચ ગોવિન્દો દદર્શ યવનશ્ ચ તમ્

સ જ્ઞાત્વા વાસુદેવં તં બાહુપ્રહરણં નૃપઃ ।
અનુયાતો મહાયોગી ચેતોભિઃ પ્રાપ્યતે ન યઃ

તેનાનુયાતઃ કૃષ્ણો ઽપિ પ્રવિવેશ મહાગુહામ્ ।
યત્ર શેતે મહાવીર્યો મુચુકુન્દો નરેશ્વરઃ

સો ઽપિ પ્રવિષ્ટો યવનો દૃષ્ટ્વા શય્યાગતં નૃપમ્ ।
પાદેન તાડયામાસ મત્વા કૃષ્ણં સુદુર્મતિઃ

ઉત્થાય મુચુકુન્દો ઽપિ દદર્શ યવનં નૃપઃ

દૃષ્ટમાત્રશ્ ચ તેનાસૌ જજ્વાલ યવનોગ્નિના ।
તત્ક્રોધજેન મૈત્રેય ભસ્મીભૂતશ્ ચ તત્ક્ષણાત્

સ હિ દેવાસુરે યુદ્ધે ગતો હત્વા મહાસુરાન્ ।
નિદ્રાર્તઃસુમહાકાલં નિદ્રાં વવ્રે વરં સુરાન્

પ્રોક્તશ્ ચ દેવૈઃ સંસુપ્તં યસ્ત્વામુત્થાપયિષ્યતિ ।
દેહજેનાગ્નિના સદ્યઃસ તુ ભસ્મીભવિષ્યતિ

એવં દગ્ધ્વા સ તં પાપં દૃષ્ટ્વા ચ મધુસૂદનમ્ ।
કસ્ત્વમિત્યાહ સો ઽપ્યાહ જાતોહં શશિનઃ કુલે ।
વસુદેવસ્ય તનયો યદોર્વંશસમુદ્બવઃ

મુચુકુન્દો ઽપિ તત્રાસૌ વૃદ્ધગર્ગ્યાવચો ઽસ્મરત્

સંસ્મૃત્ય પ્રણિપત્યૈનં સર્વં સર્વેશ્વરં હરિમ્ ।
પ્રાહ જ્ઞાતો ભવાન્ વિષ્ણોર્ અંશસ્ત્વં પરમેશ્વર

પુરા ગાર્ગ્યેણ કથિતમષ્ટાવિંશતિમે યુગે ।
દ્વાપરાન્તે હરેર્જન્મ યદુવંશે ભવિષ્યતિ

સ ત્વં પ્રાપ્તો ન સંદેહો મર્ત્યાનામુપકારકૃત્

તથાહિ સુમહત્તેજો નાલં સોઢુમહં તવ ।
તથાહિ સજલાંભોદનાદધીરતરં તવ ।
વાક્યં નમતિ ચૈવોર્વી યુષ્મત્પાદપ્રપીડિતા

દેવાસુરમહાયુદ્ધે દૈત્યસૈન્યમહાભટાઃ ।
ન સેહુર્મમ તે જસ્તે ત્વત્તેજો ન સહામ્યહમ્

સંસારપતિતસ્યૈકો જન્તોસ્ત્વં શરણં પરમ્ ।
પ્રસીદ ત્વં પ્રપન્નાર્તિહર નાશય મે ઽશુભમ્

ત્વં પયો નિધયઃ શૈલસરિતસ્ત્વં વનાનિ ચ ।
મેદિની ગગનં વાયુરાપોગ્નિસ્ત્વં તથા મનઃ

બુદ્ધિરવ્યાકૃતપ્રાણાઃ પ્રાણેશસ્ત્વં તથા પુમાન્ ।
પુંસઃ પરતરં યચ્ચ વ્યાપ્ય જન્મ વિકારવત્

શબ્દાદિહીનમજરમમેયં ક્ષયવર્જિતમ્ ।
અવૃદ્ધિનાશં તદ્બ્રહ્મ ત્વમાદ્યન્તવિવર્જિતમ્

ત્વત્તો ઽમરાઃસપિતરો યક્ષગન્ધર્વકિન્નરાઃ ।
સિદ્ધાશ્ચાપ્સરસસ્ત્વત્તો મનુષ્યાઃ પશવઃ ખગાઃ

સરીસૃપા મૃગાઃસર્વે ત્વત્તઃસર્વે મહીરુહાઃ ।
યચ્ચ ભૂતં ભવિષ્યં ચ કિઞ્ચિદત્ર ચરાચરમ્

મૂર્તામૂર્તં તથા ચાપિ સ્થૂલં સૂક્ષ્મતરં તથા ।
તત્સર્વં ત્વં જગત્કર્તા નાસ્તિ કિઞ્ચિત્ત્વા યા વિના

મયા સંસારચક્રે ઽસ્મિન્ભ્રમતા ભગવંસ્તદા ।
તાપત્રયાભિભૂતેન ન પ્રાપ્તા નિર્વૃતિઃ ક્વિચિત્

દુઃખાન્યેવ સુખાનીતિ મૃગતૃષ્ણાજલાશયાઃ ।
મયા નાથ ગૃહીતાનિ તાનિ તાપાય મે ઽભવન્

રાજ્યમુર્વી બલં કોશો મિત્રપક્ષસ્તથાત્મજાઃ ।
ભાર્યા ભૃત્ય જનો યે ચ શબ્દાદ્ય વિષયાઃ પ્રભો

સુખબુદ્ધ્યા મયા સર્વં ગૃહીતમિદમવ્યયમ્ ।
પરિણામે તદેવેશ તાપાત્મકમભૂન્મમ

દેવલોકગતિં પ્રાપ્તો નાથ દેવગણો ઽપિ હિ ।
મત્તઃસાહાય્યકામોભૂચ્છાશ્વતી કુત્ર નિર્વૃતિઃ

ત્વામનારાધ્ય જગતાં સર્વેષાં પ્રભવાસ્પદમ્ ।
શાશ્વતી પ્રાપ્યતે કેન પરમેશ્વર નિર્વૃતિઃ

ત્વન્માયામૂઢમનસો જન્મમૃત્યુજરાદિકાન્ ।
અવાપ્ય તાપાન્પશ્યન્તિ પ્રેતરાજમનન્તરમ્

તતો નિજક્રિયાસૂતિનરકેષ્વતિદારુણમ્ ।
પ્રાપ્નુવન્તિ નરા દુઃખમસ્વરૂપવિદસ્તવ

અહમત્યન્તવિષયી મોહિતસ્તવ માયયા ।
મમત્વગર્વગર્તાન્તર્ભ્રમામિ પરમેશ્વર

સો ઽહં ત્વાં શરણમપારમપ્રમેયં સંપ્રાપ્તઃ પરમપદં યતો ન કિઞ્ચિત્ ।
સંસારભ્રમપરિતાપતપ્તચેતાનિર્વાણે પરિણતધામ્નિ સાભિલાષઃ