વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 5.21

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુમહાપુરાણે પઞ્ચમાંશે વિંશોધ્યાયઃ (20)
શ્રીપરાશર ઉવાચ
તૌ સમુત્પન્નવિજ્ઞાનૌ ભગવત્કર્મદર્શનાત્ ।
દેવકી વસુદેવૌ કુદૃષ્ટ્વા માયાં પુનર્હરિઃ ।
મોહાય યદુચક્રસ્ય વિતતાન સ વૈષ્ણવીમ્

ઉવાચ ચાંબ હે તાત ચિરાદુત્કણ્ઠિતેન મે ।
ભવન્તૌ કંસભીતેન દૃષ્ટૌ સંકર્ષણેન ચ

કુર્વતાં યાતિ યઃ કાલો માતાપિત્રોરપૂજનમ્ ।
તત્ખણ્ડમાયુષો વ્યર્થમસાધૂનાં હિ જાયતે

ગુરુદેવદ્વિજાતીનાં માતાપિત્રોશ્ ચ પૂજનમ્ ।
કુર્વતાં સફલઃ કાલો દેહિનાં તાત જાયતે

તત્ક્ષન્તવ્યમિદં સર્વમતિક્રમકૃતં પિતઃ ।
કંસવીર્યપ્રતાપાભ્યામાવયોઃ પરવશ્યયોઃ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વાથ પ્રણમ્યોભૌ યદુવૃદ્ધાનનુક્રમાત્ ।
યથાવદભિપૂજ્યાથ ચક્રતુઃ પૌરમાનનમ્

કંસપત્ન્યસ્તતઃ કંસં પરિવાર્ય હતં ભુવિ ।
વિલેપુર્માતરશ્ચાસ્ય દુઃખશોકપરિપ્લુતાઃ

બહુપ્રકારમસ્વસ્થાઃ પશ્ચાત્તાપાતુરો હરિઃ ।
તાઃસમાશ્વાસયામાસ સ્વયમસ્રાવિલેક્ષમઃ

ઉગ્રસેનં તતો બન્ધામુમોચ મધુસૂદનઃ ।
અભ્યસિંચત્તદૈવૈનં નિજરાજ્યે હતાત્મજમ્

રાજ્યોભિષિક્તઃ કૃષ્ણેન યદુસિંહઃસુતસ્ય સઃ ।
ચકાર પ્રેતકાર્યાણિ યે ચાન્યે તત્ર ઘાતિતાઃ

કૃતૌર્ધદૈહિકં ચૈનં સિંહાસનગતં હરિઃ ।
ઉવાચાજ્ઞાપય વિભો યત્કાર્યમવિશઙ્કિતઃ

યયાતિશાપાદ્વંશોયમરાજ્યાર્હેપિ સાંપ્રતમ્ ।
મયિ ભૃત્યે સ્થિતે દેવનાજ્ઞાપયતુ કિં નૃપૈઃ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા સો ઽસ્મરદ્વાયુમાજગામ ચ તત્ક્ષણાત્ ।
ઉવાચ ચૈનં ભગવાન્કેશવઃ કાર્યમાનુષઃ

ગચ્છેદં બ્રૂહિ વાયો ત્વમલં ગર્વોણ વાસવ ।
દીયતામુગ્રસેનાય સુધર્મા ભવતા સભા

કૃષ્ણો બ્રવીતિ રાજાર્હમેતદ્રત્નમનુત્તમમ્ ।
સૂધર્માખ્યસભાયુક્તમસ્યાં યદુભિર્ આસિતુમ્

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્તઃ પવનો ગત્વા સર્વમાહ શચીપતિમ્ ।
દદૌ સો ઽપિ સુધર્માખ્યાં સભાં વાયોઃ પુરન્દરઃ

વાયુના ચાહૃતાં દિવ્યાં સભાં તે યદુપુઙ્ગવાઃ ।
બુભુજુઃસર્વરત્નાઢ્યાં ગોવિન્દભુજસંશ્રયાઃ

વિદિતાખિલવિજ્ઞાનૌ સર્વજ્ઞાનમયાવપિ ।
શિષ્યાચાર્યક્રમં વીરૌ ખ્યાપયન્તૌ સદૂત્તમૌ

તતઃસાંદીપનિં કાશ્યમવન્તીપુરવાસિનમ્ ।
વિદ્યાર્થં જગ્મતુર્બાલૌ કૃતોપનયનક્રમૌ

વેદાભ્યાસકૃતપ્રીતિ સંકર્ષણજનાર્દનૌ ।
તસ્ય શિષ્યત્વમભ્યેત્ય ગુરુવૃત્તિપુરૌ હિ તૌ ।
દર્શયાઞ્ચક્રતુર્ વીરા વાચારમખિલે જને

સરહસ્યં ધનુર્વેદં સસંગ્રહમધીયતામ્ ।
અહોરાત્રચતુઃષષ્ટ્યા તદદ્ભુતમભૂદ્દ્વૂજ

સાંદીપનિરસંભાવ્યં તયોઃ કર્માતિમાનુષમ્ ।
વિચિન્ત્ય તૌ તદા મેને પ્રાપ્તૌ ચન્દ્રદિવાકરૌ

સાંગાંશ્ ચ ચતુરો વેદાન્સર્વશાસ્ત્રાણિ ચૈવ હિ ।
અસ્ત્રગ્રામમશેષં ચ પ્રોક્તમાત્રમવાપ્ય તૌ

ઊચુતુર્વ્રિયતાં યા તે દાતવ્યા ગુરુદક્ષિમા

સો ઽપ્ય્ અતીન્દ્રિયમાલોક્ય તયોઃ કર્મ મહામતિ ।
અયાચત સૃતં પુત્રં પ્રભાસે લવણાર્ણવે

ગૃહીતાસ્ત્રૌ તતસ્તૌ તુ સાર્ઘ્યહસ્તો મહોદધિઃ ।
ઉવાચ ન મયા પુત્રો હૃતઃસાંદીપનેરિતિ

દૈત્યઃ પઞ્ચજનો નામ શઙ્ખરૂપઃ સ બાલકમ્ ।
જગ્રાહ યોસ્તિ સલિલે મમૈવા સુરસૂદન

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વોન્તર્જલં ગત્વા હત્વા પઞ્ચજનં ચ તમ્ ।
કષ્ણો જગ્રાહ તસ્યાસ્થિપ્રભવં શઙ્ખમુત્તમમ્

યસ્ય નાદેન દૈત્યાનાં બલહાનિરજાયત ।
દેવાનાં વવૃધે તેજો યાત્યધર્મશ્ ચ સંક્ષયમ્

તં પાઞ્ચજન્યમાપૂર્ય ગત્વા યમપુરં હરિઃ ।
બલદેવશ્ ચ બલવાઞ્જિત્વા વૈવસ્વતં યમમ્

તં બાલં યાતનાસંસ્થ યથાપૂર્વશરીરિણમ્ ।
પિત્રે પ્રદત્તવાન્કૃષ્ણો બલશ્ ચ બલિનાં વરઃ

મથુરાં ચ પુનઃ પ્રાપ્તાબુગ્રસેનેન પાલિતામ્ ।
પ્રહૃષ્ટપુરુષસ્ત્રીકામુભૌ રામજનાર્દનૌ