વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 5.18

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુમહાપુરાણે પઞ્ચમાંશે સપ્તશો ઽધ્યાયઃ (17)
શ્રીપરાશર ઉવાચ
ચિન્તયન્નિતિગોવિન્દમુપગમ્ય સ યાદવઃ ।
અક્રુરોસ્મીતિ ચરણૌ નનામ શિરસા હરેઃ

સો ઽપ્યેનં ધ્વજવજ્રાબ્જકૃતચિહ્નેન પાણિના ।
સંસ્પૃશ્યાકૃષ્ય ચ પ્રીત્ય સુગાઢં પરિષસ્વજે

કૃતસંવન્દનૌ તેન યથાવદ્બલકેશવૌ ।
તતઃ પ્રવીષ્ટૌ સંહૃષ્ટૌ તમાદાયાત્મમન્દિરમ્

સહ તાભ્યાં તદાક્રૂરઃ કૃતસંવન્દનાદિકઃ ।
ભુક્તભોજ્યો યથાન્યાય્યમાચચક્ષે તતસ્તયોઃ

યથા નિર્ભત્સિતસ્તેન કંસેનાનકદુન્દુભિઃ ।
યથા ચ દેવકી દેવી દાનવેન દુરાત્મના

ઉગ્રસેને યથા કંસઃસ દુરાત્મા ચ વર્તતે ।
યં ચૈવાર્થં સમુદ્દિશ્ય કંસેન તુ વિસર્જિતઃ

તત્સર્વં વિસ્તરાચ્છુત્વા ભગવાન્દેવકીસુતઃ ।
ઉવાચાખિલમપ્યેતજ્જ્ઞાતં દાનપતે મયા

કરિષ્યે તન્માહભાગ યદત્રૌપયિકં મતમ્ ।
વિચિન્ત્યં નાન્યથૈતત્તે વિદ્ધિ કંસં હતં મયા

અહં રામશ્ ચ મથુરાં શ્વો યાસ્યાવઃસહ ત્વયા ।
ગોપવૃદ્ધાશ્ ચ યાસ્યન્તિ હ્યાદાયોપાયનં બહુ

નિશેયં નીયતાં વીર ન ચિન્તાં કર્તુમર્હસિ ।
ત્રિરાત્રાભ્યન્તરે કંસં નિહનષ્યામિ સાનુગમ્

શ્રીપરાશર ઉવાચ
સમાદિશ્ય તતો ગોપાનક્રૂરો ઽપિ ચ કેશવઃ ।
સુષ્વાપ બલભદ્રશ્ ચ નન્દગોપગૃહે તતઃ

તતઃ પ્રભાતે વિમલે કૃષ્ણરામૌ મહાદ્યુતી ।
અક્રૂરેણ સમં ગન્તુમુદ્યતૌ મથુરાં પુરીમ્

દૃષ્ટ્વા ગોપીજનઃસાસ્રઃ શ્લથદ્વલયબાહુકઃ ।
નિશશ્વસાતિદુઃખાર્તઃ પ્રાહ પરસ્પરમ્

મથુરાં પ્રાપ્ય ગોવિન્દઃ કથં ગોકુલમેષ્યતિ ।
નગરસ્ત્રીકલાલાપમધુ શ્રોત્રેણ પાસ્યતિ

વિલાસિવાક્યપાનેષુ નાગરીણાં કૃતાસ્પદમ્ ।
ચિત્તમસ્ય કથં ભૂયો ગ્રામ્યગોપીષુ યાસ્યતિ

સારં સમસ્તગોષ્ઠસ્ય વિધિના હરતા હરિમ્ ।
પ્રહૃતં ગોપયોષિત્સુ નિર્ઘૃણેન દુરાત્મના

ભાવર્ગભસ્મિતં વાક્યં વિલાસલલિતા ગતિઃ ।
નાગરીણામતીવૈતત્કટાક્ષેક્ષિતમેવ ચ

ગ્રામ્યો હરિરયં તાસાં વિલાસનિગડૈર્ યુતઃ ।
ભવતીનાંપુનઃ પાર્શ્વં કયા યુક્ત્યા સમેષ્યતિ

એષૈષ રથમારુહ્ય મથુરાં યાતિ કેશવઃ ।
ક્રૂરેણાક્રૂરકેણાત્ર નિર્ઘૃણેન પ્રતારિતઃ

કિં ન વેત્તિ નૃશંસોયમનુરાગપરં જનમ્ ।
યેનૈવમક્ષ્ણોરાહ્લાદં નયત્યન્યત્ર નો હરિમ્

એષ રામેણ સહિતઃ પ્રયાત્યત્યન્તનિર્ઘૃણઃ ।
રથમારુહ્ય ગોવિન્દસ્ત્વર્યતામસ્ય વારણે

ગુરૂણામગ્રતો વક્તું વિં બ્રવીથ ન નઃ ક્ષમમ્ ।
ગુરવઃકિં કરિષ્યન્તિ દગ્ધાનાં વિરહાગ્નિના

નદઙ્ગોપમિખા ગોપા ગન્તુમેતે સમુદ્યતાઃ ।
નોદ્યમં કુરુતે કશ્ચિદ્ગોવિન્દવિનિવર્તને

સુપ્રભાતાદ્ય રજની મથુરાવાસયોષિતામ્ ।
પાસ્યન્ત્યચ્યુતવક્ત્રાબ્જં યાસાં નેત્રાલિપઙ્ક્તયઃ

ધન્યાસ્તે પથિ યે કૃષ્ણમિતો યાન્ત્યનિવારિતાઃ ।
ઉદ્વહિષ્યન્તિ પશ્યન્તઃ સ્વદેહં પુલકાઞ્ચિતમ્

મથુરાનગરીપૌરનયનાનાં મહોત્સવઃ ।
ગોવિન્દાવયવૈર્ દૃષ્ટૈર્ અતીવાદ્ય ભવિષ્યતિ

કો નુ સ્વપ્રઃસભાગ્યાભિર્ દૃષ્ટસ્તાભિર્ અધોક્ષજમ્ ।
વિસ્તારિકાં તિનયના યા દ્રક્ષ્યન્ત્યનિવારિતાઃ

અહો ગોપીજનસ્યાસ્ય દર્શયિત્વા મહાનિધિમ્ ।
ઉત્કૃત્તાન્યત્ર નેત્રાણિ વિધિના કરુણાત્મના

અનુરાગેણ શૈથિલ્યમસ્માસુ વ્રજિતે હરૌઃ ।
શૈથિલ્યમુપયાન્ત્યાશુ કરેષુ વલયાન્યપિ

અક્રૂરઃ ક્રૂરહૃદયઃ શીવ્રં પ્રેરયતે હયાન્ ।
એવ માર્તાસુ યોષિત્સુ કૃપા કસ્ય ન જાયતે

એષ કૃષ્ણરથસ્યોચ્ચૈશ્ ચક્રરેણુર્ નિરીક્ષ્યતામ્ ।
દૂરીભૂતો હરિર્યેન સો ઽપિ રેણુર્નલક્ષ્યતે

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યેવમતિહાર્દેન ગોપીજનનિરીક્ષિતઃ ।
તત્યાજ વ્રજભૂભાગં સહ રામેણ કેશવઃ

ગચ્છન્તો જવનાશ્વેન રથેન યમુનાતટમ્ ।
પ્રપ્તમધ્યાહ્નસમયે રામાક્રૂરજનાર્દનાઃ

અથાહ કુષ્મમક્રૂરો ભવદ્ય્ભાં તાવદાસ્યતામ્ ।
યાવત્કરોમિ કાલિન્દ્યા આહ્નિકાર્હણમંભસિ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
તથેત્યુક્તસ્તતસ્નાતઃસ્વાચાન્તઃસ મહામતિઃ ।
દધ્યૌ બ્રહ્મ પરં વિપ્ર ગ્રવિષ્ટો યમુનાજલે

ફણાસહસ્રમાલાઢ્યં બલભદ્રં દદર્શ સઃ ।
કુન્દમાલાઙ્ગમુન્નિદ્રપદ્મપત્રાયતેક્ષણમ્

વૃતં વાસુકિરંભાદ્યૈર્ મહદ્ભિઃ પવના શિભિઃ ।
સંસ્તૂયમાનમુદ્ગન્ધિવનમાલાવિભૂષિતમ્

દધાનમસિતે વસ્ત્રે ચારુરૂપાવતંસકમ્ ।
ચારુકુણ્ડલિનં ભાન્તમન્તર્જલતલે સ્થિતમ્

તસ્યોત્સંગે ઘનશ્યામમાતામ્રાયતલોચનમ્ ।
ચતુર્બાહુમુદારાઙ્ગં ચક્રાદ્યાયુધભૂષણમ્

પીતે વસાનં વસને ચિત્રમાલ્યોપશોભિતમ્ ।
શક્રચાપત-ડિન્માલાવિચિત્રમિવ તોયદમ્

શ્રીવત્સવક્ષસં ચારુ સ્ફુરન્મકરકુણ્ડલમ્ ।
દદર્શ કૃષ્ણમક્લિષ્ટં પુણ્ડરીકાવતંસકમ્

સનન્દનાદ્યૈર્ મુનિભિઃ સદ્ધયોગૈર્ અકલ્મષૈઃ ।
સંચિન્ત્યમાનં તત્રસ્થૈર્ નાસાગ્રન્યસ્તલોચનૈઃ

બલકૃષ્ણૌ તથાક્રૂરઃ પ્રત્યભિજ્ઞાય વિસ્મિતઃ ।
અચિન્તયદ્રથાચ્છીઘ્રં કથમત્રાગતાવિતિ

વિવક્ષોસ્તંભયામાસ વાચં તસ્ય જનાર્દનઃ ।
તતો નિષ્ક્રમ્ય સલિલાદ્રથમભ્યાગતઃ પુનઃ

દદર્શ તત્ર ચૈવોભૌ રથસ્યોપરિ નિષ્ઠિતૌ ।
રામકૃષ્ણૌ યથાપૂર્વં મનુષ્યવપુષાન્વિતૌ

નિમગ્નશ્ ચ પુનસ્ તોયે દદર્શ ચ તથૈવ તૌ ।
સંસ્તૂયમાનૌ ગન્ધર્વૈર્ મુનિસિદ્ધમહોરગૈઃ

તતો વિજ્ઞાતસદ્ભાવઃસ તુ દાનપતિસ્તદા ।
તુષ્ટાવ સર્વ વિજ્ઞાનમયમચ્યુતમીશ્વરમ્

અક્રૂર ઉવાચ
સન્માત્રરૂપિણેતિન્ત્યમહિમ્રે પરમાત્મને ।
વ્યાપિને નૈકરૂપૈકસ્વરૂપાય નમો નમઃ

સર્વરૂપાય તે ઽચિન્ત્યહવિર્ભૂતાય તે નમઃ ।
નમો વિજ્ઞાનપારાય પરાય પ્રકૃતેઃ પ્રભોઃ

ભૂતાત્મા ચેન્દ્રિયાત્મા ચ પ્રધાનાત્મા તથા ભવાન્ ।
આત્મા ચ પરમાત્મા ચ ત્વમેકઃ પઞ્ચધા સ્થિતઃ

પ્રસીદ સર્વ સર્વાત્મ્ન ક્ષરાક્ષરમયેશ્વર ।
બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાખ્યાભિઃ કલ્પનાભિર્ ઉદીરિતઃ

અનાખ્યેયસ્વરૂપાત્મન્નનાખ્યેયપ્રયોજન ।
અનાખ્યેન ભિધાનં ત્વાં નતોસ્મિ પરમેશ્વર

ન યત્ર નાથ વિદ્યન્તે નામજાત્યાદિકલ્પનાઃ ।
તદ્બ્રહ્મ પરમં નિત્યમવિકારિ ભવાનજઃ

ન કલ્પનામૃતેર્થસ્ય સર્વસ્યાધિગમો યતઃ ।
તતઃ કૃષ્ણચ્યુતાનન્તવિષ્ણુસંજ્ઞાભિરિડ્યતે

સર્વાર્થસ્ત્વમજ વિકલ્પનાભિર્ એતૈર્ વાદ્યૈર્ ભવતિ હિ યૈર્ અનન્તવિશ્વમ્ ।
વિશ્વાત્મા ત્વમિતિ વિકારહીનમેતત્સર્વસ્મિન્ન હિ ભવતોસ્તિ કિઞ્ચિદન્યત્

ત્વં બ્રહ્મા પશુપતિર્યમા વિધાતા ધાતા ત્વં ત્રિદશપતિઃસમીરણો ઽગ્નિઃ ।
તોયેશો ધનપતિંરતકસ્ત્વમેકો ભિન્નાર્થૈર્ જગદભિપાસિશક્તિભેદૈઃ

વિશ્વં ભવાન્સૃજતિ સૂર્યગભસ્તિરૂપો વિશ્વેશ તે ગુણમયોયમતઃ પ્રપઞ્ચઃ ।
રૂપં પરં સદિતિ વાચકમક્ષરં યજ્જ્ઞાનાત્મને સદસતે પ્રણતો ઽસ્મિ તસ્મૈ

ઓં નમો વાસુદેવાય નમઃસંકર્ષણાય ચ ।
પ્રદ્યુમ્નાય નમસ્તુભ્યમનિરુદ્ધાય તે નમઃ