વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 5.13

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુમહાપુરાણે પઞ્ચમાંશે દ્વાદશો ઽધ્યાયઃ (12)
શ્રીપરાશર ઉવાચ
ગતે શક્રે તુ ગોપાલાઃ કૃષ્ણમક્લિષ્ટકારિણમ્ ।
ઊચુઃ પ્રીત્યા ધૃતં દૃષ્ટ્વા તેન ગોવર્ધનાચલમ્

વયમસ્માન્મહાભાગ ભગવન્મહતો ભયાત્ ।
ગાવશ્ ચ ભવતા ત્રાતા ગિરિધારણકર્મણા

બાલક્રીડેયમતુલા ગોપાલત્વં જુગુપ્સિતમ્ ।
દિવ્યં ચ ભવતઃ કર્મ કિમેતત્તાત કથ્યતામ્

કાલીયો દમિતસ્તોયે ધેનુકો વિનિપાતિતઃ ।
ધૃતો ગોવર્ધનશ્ચાયં શઙ્કિતાનિ મનાંસિ નઃ

સત્યં સત્યં હરેઃ પાદૌ શપામો ઽમિત વિક્રમ ।
યથાવદ્વીર્યમાલોક્ય ન ત્વાં મન્યામહે નરમ્

પ્રીતિઃસસ્ત્રીકુમારસ્ય વ્રજસ્ય ત્વયિ કેશવ ।
કર્મ ચેદમશક્યં યત્સમસ્તૈસ્ ત્રિદશેરપિ

બાલત્વં ચાતિવીર્યત્વં જન્મ ચાસ્માસુ શોભનમ્ ।
ચિન્ત્યમાનમમેયાત્મઞ્છઙ્કાં કૃષ્ણ પ્રયચ્છતિ

દેવો વા દાનવો વા ત્વં યક્ષો ગન્ધર્વ એવ વા ।
કિમસ્માકં વિચારેણ બાન્ધવો ઽસિ નમોસ્તુ તે

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ક્ષણં ભૂત્વા ત્વસૌ તૂષ્ણીં કિઞ્ચિત્પ્રણયકોપવાન્ ।
ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તસ્ તૈર્ ગોપૈઃ કૃષ્ણો ઽપ્ય્ આહ મહામતિઃ

શ્રીભગવાનુવાચ
મત્સંબન્ધેન વો ગોપા યદિ લજ્જા ન જાયતે ।
શ્લાઘ્યો વાહં તતઃ કિં વો વિચારેણ પ્રયોજનમ્

યદિ વો ઽસ્તિ મયિ પ્રીતિઃ શ્લાઘ્યો ઽહં ભવતાં યદિ ।
તદાત્મબન્ધુસદૃશી બુદ્ધિર્વઃ ક્રિયાતાં મયિ

નાહં દેવો ન ગાન્ધર્વો ન યક્ષો ન ચ દાનવઃ ।
અહં વો બાન્ધવો જાતો નૈતચ્ચિન્ત્યમિતો ઽન્યથા

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇતિ શ્રુત્વા હરેર્વાક્યં બદ્ધમૌનાસ્તતો વનમ્ ।
યયુર્ગોપા મહાભાગ તસ્મન્પ્રણયકોપિનિ

કૃષ્ણસ્તુ વિમલં વ્યોમ શરચ્ચન્દ્રસ્ય ચન્દ્રિકામ્ ।
તદા કુમુદિનીં ફુલ્લામામોદિતદિગન્તરામ્

વનરાજીં તથા કૂજન્દ્ભૃઙ્ગમાલામનોહરામ્ ।
વિલોક્ય સહ ગોપીભિર્ મનશ્ચક્રે રતિં પ્રતિ

વિના રામેણ મધુરમતીવ વનિતાપ્રિયમ્ ।
જગૌ કલપદં શૌરિસ્તારમન્દ્રકૃતક્રમમ્

રમ્યં ગીતધ્વનિં શ્રુત્વા સંત્યજ્યાવસથાંસ્તદા ।
આજગ્મુસ્ત્વરિતા ગોપ્યો યત્રાસ્તે મધુસૂદનઃ

શનૈઃ શનૈર્ જગૌ ગોપી કાચિત્તસ્ય લયાનુગમ્ ।
દત્તાવધાના કાચિચ્ચ તમેવ મનસાસ્મરત્

કાચિત્કૃષ્ણેતિકૃષ્ણેતિ પ્રોક્ત્વા લજ્જામુપાયયૌ ।
યયૌ ચ કાચિત્પ્રેમાન્ધા તત્પાર્શ્વમવિલંબિતમ્

કાચિચ્ચાવસથસ્યાન્તે સ્થિત્વા દૃષ્ટ્વા બહિર્ગુરુમ્ ।
તન્મયત્વેન ગોવિન્દં દધ્યૌ મીલિતલોચના

તચ્ચિત્તવિમલાહ્લાદક્ષીણપુણ્યચયા તથા ।
તદપ્રાપ્તિમહાદુઃખવિલીનાશેષપાતકા

ચિન્તયતી જગત્સૂતિં પરબ્રહ્મસ્વરૂપિણમ્ ।
નિરુચ્છ્વાસતયા મુક્તિં ગતાન્યા ગોપકન્યકા

ગોપીપરિવૃતો રાત્રિં શરચ્ચન્દ્રમનોરમામ્ ।
માનયામાસ ગોવિન્દો રાસારંભરસોત્સુકઃ

ગોપ્યશ્ ચ વૃન્દશઃ કૃષ્ણચેષ્ટાસ્વાયત્તમૂર્તયઃ ।
અન્યદેશં ગતે કૃષ્ણે ચેરુર્વૃન્દાવનાન્તરમ્

કૃષ્ણે નિબદ્ધહૃદયા ઇદમૂચુઃ પરસ્પરમ્

કૃષ્ણો ઽહમેષ લલિતં વ્રજામ્યાલોક્યતાં ગતિઃ ।
અન્યા બ્રવીન્તિ કૃષ્ણસ્ય મમ ગીતિર્નિશમ્યતામ્

દુષ્ટકાલિય તિષ્ઠાત્ર કૃષ્ણોહમિતિ ચાપરા ।
બાહુમાસ્ફોટ્ય કૃષ્ણસ્ય લીલયા સર્વમાદદે

અન્યા બ્રવીતિ ભો ગોપા નિઃશઙ્કૈઃ સ્થીયતામિતિ ।
અલં વૃષ્ટિભયેનાત્ર ધૃતો ગોવર્ધનો મયા

ધેનુકો ઽયં મયાક્ષિપ્તો વિચરન્તુ યથેચ્છયા ।
ગાવો બ્રવીતિ ચૈવાન્યા કૃષ્ણલીલાનુસારિણી

એવં નાનાપ્રકારાસુ કૃષ્ણચેષ્ટ સુ તાસ્તદા ।
ગોપ્યો વ્યગ્રાઃસમં ચેરૂ રમ્યં વૃન્દાવનાન્તરમ્

વિલોક્યૈકા ભુવં પ્રાહ ગોપી ગોપવરાઙ્ગના ।
પુલકાઞ્ચિતસર્વાઙ્ગી વિકાસિનયનોત્પલા

ધ્વજબજ્રાઙ્કુશાબ્જાઙ્કરેખાવન્ત્યાલિ પશ્યત ।
પદાન્યેતાનિ કૃષ્ણસ્ય લીલાલલિતગામિનઃ

કાપિ તેન સમાયાતા કૃતપુણ્યા મદાલસા ।
પદાનિ તસ્યાશ્ચૈતાનિ ઘનાન્યલ્પતનૂનિ ચ

પુષ્પાપચયમત્રોચ્ચૈશ્ ચક્રે દામોદરે ધ્રુવમ્ ।
યેનાગ્રાક્રાન્તમાત્રાણિ પદાન્યત્ર મહાત્મનઃ

અત્રોપવિશ્ય વૈ તેન કાચિત્પુષ્પૈર્ અલઙ્કૃતા ।
અન્યજન્મનિ સર્વાત્મા વિષ્ણુર્ અભ્યર્ચિતસ્ તયા

પુષ્પબન્ધનસંમાનકૃતમાનામપાસ્ય તામ્ ।
નન્દગોપસુતો યાતો માર્ગેણાનેન પશ્યત

અનુયાતૈનમત્રાન્યા નિતંબભરમન્થરા ।
યા ગન્તવ્યે દ્રુતં યાતિ નિમ્નપાદાગ્રસંસ્થિતિઃ

હસ્તન્યસ્તાગ્રહસ્તેયં તેન યાતિ તથા સખી ।
અનાયત્તપદન્યાસા લક્ષ્યતે પદપદ્ધતિઃ

હસ્તસંસ્પર્શમાત્રેણ ધૂર્તેનૈષા વિમાનિતા ।
નૈરાશ્યાન્મન્દગામિન્યા નિવૃત્તં લક્ષ્યતે પદમ્

નૂનમુક્તા ત્વરામીતિ પુનરેષ્યામિતેન્તિકમ્ ।
તેન કૃષ્ણેન યેનૈષા ત્વરિતા પદપદ્ધતિઃ

પ્રવિષ્ટો ગહનં કૃષ્ણઃ પદમત્ર ન લક્ષ્યતે ।
નિવર્તધ્વં શશાઙ્કસ્ય નૈતદ્દી ધિતિગોચરે

નિવૃત્તાસ્તાસ્તદા ગોપ્યો નિરાશાઃ કૃષ્ણદર્શને ।
યમુનાતીરમાસાદ્ય જગુસ્તચ્ચરિતં તથા

તતો દદૃશુરાયાન્તં વિકાસિમુખપઙ્કજમ્ ।
ગોપ્યસ્ ત્રૈલોક્યગોપ્તારં કૃષ્ણમક્લિષ્ટચેષ્ટિતમ્

કાચિદાલોક્ય ગોવિન્દમાયાન્તમતિહર્ષિતા ।
કૃષ્ણાકૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ પ્રાહ નાન્યદુદીરયત્

કાચિદ્ભ્રૂભઙ્ગુરં કૃત્વા લલાટફલકં હરિમ્ ।
વિલોક્ય નેત્રભૃઙ્ગાભ્યાં પપૌ તન્મુખપઙ્કજમ્

કાચિદાલોક્ય ગોવિન્દં નિમીલિતવિલોચના ।
તસ્યૈવ રૂપં ધ્યાયન્તી યોગારૂઢેવ સા બભૌ

તતઃ કાઞ્ચિત્ પ્રિયાલાપૈઃ કાઞ્ચિદ્ ભ્રૂભઙ્ગવીક્ષિતૈઃ ।
નિન્યે ઽનુનયમન્યાં ચ કરસ્પર્શેન માધવઃ

તાભિઃ પ્રસન્નચિત્તાભિર્ ગોપીભિઃ સહ સાદરમ્ ।
રરાસ રાસગોષ્ઠીભિર્ ઉદારચરિતો હરિઃ

રાસમણ્ડલબન્ધોપિ કૃષ્ણપાર્શ્વમનુજ્ઝતા ।
ગોપીજનેન નૈવાભૂદેકસ્થાનસ્થિરાત્મના

હસ્તેન ગૃહ્ય ચૈકૈકાં ગોપીનાં રાસમણ્ડલે ।
ચકાર તત્કરસ્પર્શનિમીલિતદૃશં હરિઃ

તતઃ પ્રવવૃતે રાસશ્ચલદ્વલયનિસ્વનઃ ।
અનુયાતશરત્કાવ્યગોયગીતિરનુક્રમાત્

કૃષ્ણઃ શરચ્ચન્દ્રમસં કૌમુદીં કુમુદાકરમ્ ।
જગૌ ગોપીજનસ્ત્વેક કૃષ્ણનામ પુનઃપુનઃ

પરિવૃત્તિશ્રમેણૈકા ચલદ્વલયલાપિનીમ્ ।
દદૌ બાહુલતાં સ્કન્ધે ગોપી મધુનિઘાતિનઃ

કાચિત્પ્રવિલસદ્બાહું પરિરભ્ય ચુચુંબ તમ્ ।
ગોપીગીતસ્તુતિવ્યાજાન્નિપુણા મધુસૂદનમ્

ગોપીકપોલસંશ્લેષમભિગમ્ય હરેર્ભુજૌ ।
પુલકોદ્ગમસસ્યાય સ્વેદાંબુઘનતાં ગતૌ

રાસગેયં જગૌ કૃષ્ણો યાવત્તારતરધ્વનિઃ ।
સાધુ કૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ તાવત્તા દ્વિગુણં જગુઃ

ગતેનુગમનં ચક્રુર્વલનં સંમુખં યયુઃ ।
પ્રતિલોમાનુલોમાભ્યાં ભેજુર્ગૌપાઙ્ગના હરિમ્

સ તથા સહ ગોપીભી રરાસ મધુરૂદનઃ ।
યથાબ્દકોટિપ્રતિમઃ શ્રણસ્તેન વિનાભવત્

તા વાર્યમાણાઃ પતિભિઃ પિતૃભિર્ ભ્રાતૃભિસ્ તથા ।
કૃષ્ણં ગોપાઙ્ગના રાત્રૌ રમયન્તિ રતિપ્રિયાઃ

સો ઽપિ કૈશોરકવયો માનયન્મધુસૂદનઃ ।
રેમે તાભિર્ અમેયાત્મા ક્ષપાસુક્ષપિતાહિતઃ

તદ્ભર્તૃષુ તથા તાસુ સર્વભૂતેષુ ચેશ્વરઃ ।
આત્મસ્વરૂપરૂપો ઽસૌ વ્યાપી વાયુરિવ સ્થિતઃ

યથા સમસ્તભૂતેષુ નભોગ્નિઃ પૃથિવી જલમ્ ।
વાયુશ્ચાત્મા તથૈવાસૌ વ્યાપ્ય સર્વમવસ્થિતઃ