વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 4.3

ઇતિ શ્રિવિષ્ણુમહાપુરાણે ચતુર્થાશે દ્વિતીયો ઽધ્યાયઃ (2)
અતશ્ ચ માધાતુઃ પુત્રસંતતિરભિધીયતે

અંબરીષસ્ય માન્ધાતૃતનયસ્ય યુવનાશ્વઃ પુત્રો ઽભૂત્

તસ્માદ્ધારીતઃ યતોઙ્ગિરસો હારીતા

રસાતલે મૌનેયા નામ ગન્ધર્વા બભૂવુઃષટ્કોટિસંખ્યાતાસ્તૈર્ અશેષાણિ નાગકુલાન્યપહૃતપ્રધાનરત્નાધિપત્યાન્યક્રિયન્ત

તૈશ્ ચ ગન્ધર્વવીર્યાવબૂતૈર્ ઉરગેશ્વરૈઃ સ્તૂયમાનો ભગવાનશેષદેવેશ આસ્તે તચ્છ્રવણોન્મીલિલોન્નિદ્રપુણ્ડરીકનયનો જલશયનો નિદ્રાવસાનપ્રવૃદ્ધઃ પ્રણિપત્યાભિહિતઃ । ભગવન્નસ્માકમેતેભ્યો ગન્ધર્વેભ્યો ભયમુત્પન્નં કથમુપશમમેષ્યતીતિ

આહ ચ ભગવાનનાદિનિધનપુરુષોત્તમો યોસૌ યૌવનાશ્વસ્ય માન્ધાતુઃ પુરુકુત્સનામા પુત્રસ્તમહામનુપ્રવિશ્ય તાનશેષાન્ દુષ્ટગન્ધર્વાનુપશમં નયિષ્યામીતિ

તદાકર્ણ્ય ભગવતે જલશાયિને કૃતપ્રણામાઃ પુનર્નાગલોકમાગતાઃ પન્નગાધિપતયો નર્મદાઞ્ચ પુરુકુત્સાનયનાય ચોદયામાસુઃ

સા ચૈનં રસાતલં નીતવતી

રસાતલગતશ્ચાસૌ યભગવત્તેજસાપ્યાયિતાત્મવીર્યઃસકલગન્ધર્વાન્નિજઘાન

પુનશ્ ચ સ્વપુરમાજગામ

સકલપન્નગાધિપતયશ્ ચ નર્મદાયૈ વરં દદુઃ ।
યત્તેનુસ્મરણસમવેતં નામગ્રહણં કરિષ્યતિ ન તસ્ય સર્પવિષભયં ભવિષ્યતીતિ

અત્ર ચ શ્લોકઃ

નર્મદાયૈ નમઃ પ્રાતર્નર્મદાયૈ નમો નિશિ ।
નમોસ્તુ નર્મદે તુભ્યં ત્રાહિ માં વિષસર્પતઃ

ઇત્યુચ્ચાર્યાહર્નિશમન્ધકારપ્રવેશે વા સર્પૈર્ ન દશ્યતે ન ચાપિ કૃતાનુસ્મરણભુજો વિષમપિ ભુક્તમુપઘાતાય ભવતિ

પુરુકુત્સાય સંતતિવિચ્છેદો ન ભવિષ્યતીત્યુરગપતયો પરં દદુઃ

પુરુકુત્સો નર્મદાયાં ત્રસદ્દસ્યુમજીજનત્

ત્રસદ્દસ્યુતઃસંભૂતો ઽનરણ્યઃ યં રાવણોદિગ્વિજયે જઘાન્

અનરણ્યસ્ય પૃષટશ્વઃ પૃષદશ્વસ્ય હર્યશ્વઃ પુત્રો ઽભવત્

તસ્ય ચ હસ્તઃ પુત્રો ઽભવત્

તતશ્ ચ સુમનાસ્તસ્યાપિ ત્રિધન્વા ત્રિધન્વનસ્ત્રય્યારુણિઃ

ત્રય્યારુણેઃસત્યવ્રતઃ યો ઽસૌ ત્રિશઙ્કુસંજ્ઞામવાપ

સ ચણ્ડાલતામુપગતશ્ ચ

દ્વાદશવર્ષિક્યામનાવૃષ્ટ્યાં વિશ્વામિત્રકલત્રાપત્યપોષણાર્થં ચણ્ડાલપ્રતિગ્રહરણાય ચ જાહ્નવીતીરન્યગ્રોધે મૃગમાંસમનુદિનં બબન્ધ

સ તુ પરિતુષ્ટેન વિશ્વામિત્રેણ સશરીરઃસ્વર્ગમારોપિતઃ

ત્રિશઙ્કોર્હરિશ્ચન્દ્રસ્તસ્માચ્ચ રોહિતાશ્વસ્તતશ્ ચ હરિતો હરિતસ્ય ચઞ્ચુશ્ચઞ્ચોર્વિજયવસુદેવૌ રુરુકો વિજયાદ્રુકસ્ય વૃકઃ

તતો વૃકસ્ય બાહુઃ યો ઽસૌ હૈહયતાલજઙ્ઘાદિભિઃ પરાજિતોન્તર્વત્ન્યા મહિષ્યા સહ વનં પ્રવિવેશ

તસ્યાશ્ચા સપત્ન્યા ગર્ભસ્તંભનાય ગરો દત્તઃ

તેનાસ્ય ગર્ભઃસપ્તવર્ષાણિ જઠર એવ તસ્થૌ

સ ચ બાહુર્વૃદ્ધભાવાદૌર્વાશ્રમમમીપે મમાર

સા તસ્ય ભાર્યા ચિતાં કૃત્વા તમારોપ્યાનુપરણકૃતનિશ્ચયાભૂત્

અથૈતામતીતાનાગતવર્તમાનકાલત્રયવેદી ભગવાનૌર્વચઃસ્વાશ્રમાન્નિર્ગત્યાબ્રવીત્

અલમલમનેનાસદ્ગ્રાહેણાખિલભૂમં ડલપતિરતિવીર્યપરાક્રમો નૈકયજ્ઞકૃદરાતિપક્ષક્ષયકર્તા તવોદરે ચક્રવર્તી તિષ્ઠતિ

નૈવમતિસાહસાધ્યવસાયિની ભવતી તેન ત્યુક્તા સા તસ્માદનુમરણનિર્બન્ધાદ્વિરરામ

તેનૈવ ચ ભગવતા સ્વાશ્રમમાનીતા

તત્ર કતિવયદિનાભ્યન્તરે ચ સહૈવ તેન ગરેણાતિતેજસ્વી બાલકો જજ્ઞે

તસ્યૌર્વો જાતકર્માદિક્રિયા નિષ્પાદ્ય સગર ઇતિ નામ ચકાર

કૃતોપનયનં ચૈનમૌર્વો વેદશાસ્ત્રાણ્યસ્ત્રં ચાગ્નેયં ભાર્ગવાખ્યમધ્યાપયામાસ

ઉત્પન્નબુદ્ધિશ્ ચ માતરમબ્રવીત્ ॥ 38 ॥
અંબ કથયાત્ર વયં ક્વ તાતોસ્માકમિત્યે વમાદિપૃચ્છન્તં માતા સર્વમેવાવોચત્

તતશ્ ચ પિતૃરાજ્યપહરણાદમર્ષિતો હૈહયતાલજઙ્ઘાદિવધાય પ્રતિજ્ઞામકરોત્

પ્રાયશશ્ ચ હૈહયતાલજઙ્ઘાઞ્જઘાન

શકયવનકાંભો0જપારદપપ્લવાઃ હન્યમાનાસ્તત્કુલગુરું વસિષ્ઠં શરણં જગ્મુઃ

અથૈનાન્વસિષ્ઠો જીવનમૃતકાન્ કૃત્વા સગરમાહ

વત્સાલમ્ એભિર્ જીવન્મૃતકૈર્ અનુમૃતૈઃ

એતે ચ મયૈવ ત્વત્પ્રતિજ્ઞાપારિપાલનાય નિજધર્મદ્વિજસંગપરિત્યાગં કારિતાઃ

તથેતિ તદ્ગુરુવચનભિનન્દ્ય તેષાં વેષાન્યત્વમકારયત્

યવનાન્મુણ્ડિતશિરસોર્ધમુણ્ડિતાઞ્ચ્છકાન્ પ્રલંબકેશાન્ પારદાન્ પપ્લવાઞ્ શ્મશ્રુધરાન્ નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારાનેતાનન્યાંશ્ ચ ક્ષત્રિયાંશ્ચકાર

એતે ચાત્મધર્મપરિત્યાગાદ્બાહ્યણૈઃ પરિત્યક્તા મ્લેચ્છતાં યયુઃ

સગરોપિ સ્મધિષ્ઠાનમાગમ્ય અસ્ખલિતચક્રઃસપ્તદ્વીપવતીમિમામુર્વીં પ્રશશાસ