વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 4.13

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુમાહાપુરાણે ચતુર્થાંશે દ્વાદશો ઽધ્યાયઃ (12)
શ્રીપરાશર ઉવાચ
ભજનભજમાનદિવ્યાન્ધકદેવાવૃધમહાભોજવૃષ્ણિસંજ્ઞાઃસત્વતસ્ય પુત્રા બભૂવુઃ

ભજમાનસ્ય નિમિકૃકણવૃષ્મયસ્તથાન્યે દ્વૈમાત્રાઃ શતજિત્સહસ્રજિદયુતજિત્સંજ્ઞાસ્ત્રયઃ

દેવાવૃધસ્યાપિ બભ્રુઃ પુત્રો ઽભવત્

તયો શ્ચાયં શ્લોકો ગીયતે

યથૈવ શૃણુમો દૂ6રાત્સંપશ્યામસ્તથાન્તિકાત્ ।
બભ્રુઃ શ્રોષ્ઠો મનુષ્યાણાં દેવૈર્ દેવાવૃધઃસમઃ

પુરુષાઃ ષટ્ ચ ષષ્ટિશ્ ચ સહસ્રાણિ તથાષ્ટ યે ।
તે ઽમૃતત્વમનુપ્રાપ્તા બભ્રોર્દેવાવૃધાદપિ

મહાભોજસ્ત્વતિધર્માત્મા તસ્યાન્વયે ભોજાઃ મૃત્તિ કાવરપુરનિવાસિનો માર્તિકાવરા બભૂવુઃ

વૃષ્ણે સુમિત્રો યુધાજિચ્ચ પુત્રાવભૂતામ્

તતશ્ચાનમિત્રઃ તથાનમિત્રાન્નિઘ્નઃ

નિઘ્નસ્ય પ્રસેન સત્રાજિતૌ

તસ્ય ચ સત્રાજિતો ભગવાનાદિત્યઃ સખાભવત્

એકદા ત્વંભોનિધિતીરસંશ્રયઃ સૂર્યં સત્રાજિત્તુષ્ટાવ તન્મનસ્કતયા ચ ભાસ્વાનભિષ્ટૂયમાનો ઽગ્રતસ્તસ્થૌ

તતસ્ત્વસ્પષ્ટમૂર્તિરં ચૈનમાનોક્ય સત્રાજિત્સૂર્યમાહ

યથૈવ વ્યોમ્નિ બહ્નિપિણ્ડોપમન્ત્વામહમપશ્યં તથૈવાદ્યાગ્રતો ગતમપ્યત્ર ભગવતા કિઞ્ચિન્ન પ્રસાદીકૃતં વિશેષમુપલક્ષયામીત્યેવમુક્તે ભગવતા સૂર્યેણ નિજકણ્ઠાદુન્મુચ્ય સ્યમન્તકં નામ મહામણિવરમવતાર્યૈકાન્તે ન્યસ્તમ્

તતસ્તમાતામ્રોજ્જ્વલં હ્રસ્વવપુષમીષદાપિઙ્ગલનયનમાદિત્યમદ્રાક્ષીત્

કૃતપ્રણિપાતસ્તવાદિકં ચ સત્રાજિતમાહ ભગવાનાદિત્યઃસહસ્રદીધિતિઃ વરમસ્મત્તોભિમતં વૃણીષ્વેતિ

સ ચ તદેવ મણિરત્નમયાચત

સ ચાપિ તસ્મૈ તદ્દત્ત્વા દીધિતિપતિર્વિયતિ સ્વધિષ્મ્યમારુરોહ

સત્રાજિતો ઽપ્યમલમણિરત્નસનાથકણ્ઠતયા સૂર્ય ઇવ તેજોભિર્ અશેષદિગન્તરાણ્યુદ્ભાસયન્ દ્વારકાં વિવેશ

દ્વારકાવાસી જનસ્તુ તમાયાન્તમવેક્ષ્ય ભગવન્તમાદિપુરુષં પુરુષોત્તમમવનિભારાવતરણાયાંશેન માનુષરૂપધારિમં પ્રણિપત્યાહ

ભગવન્ ભવન્તં દ્રષ્ટ્રં નૂનમયમાદિત્ય આયાતીત્યુક્તો ભગવાનુવાચ

ભગવાન્નાયમાદિત્યઃ સત્રાજિતો ઽયમાદિત્યદત્તસ્યમન્તકાખ્યં મહામણિરત્નં બિભ્રદત્રોપયાતિ

તદેનં વિસ્ત્રબ્ધાઃ પશ્યતેત્યુક્તાસ્તે તથૈવ દદૃશુઃ

સ ચ તં સ્યમન્તકમણિમાત્મનિવેશને ચક્રે

પ્રતિદિનં તન્મણિરત્નમષ્ટૌ કનકભારાન્સ્ત્રવતિ

તત્પ્રભાવાચ્ચ સકલસ્યૈવ રાષ્ટ્રસ્યોપસર્ગાનાવૃષ્ટિવ્યાલાગ્નિતો યદ્દુર્ભિક્ષાદિભયં ન ભવતિ

અચ્યુતો ઽપિ તદ્દિવ્યં રત્નમુગ્રસેનસ્ય ભૂપતેર્યોગ્યમેતદિતિ લિપ્સાં ચક્રે

ગોત્રભેદભયાચ્છક્તોપિ ન જહાર ॥ 28 ॥
સત્રાજિદપ્યચ્યુતો મામેતદ્યાચયિષ્યતીત્યવગમ્ય રત્નલોભાદ્ભ્રાત્રે પ્રસેનાય તદ્રત્નમદાત્

તચ્ચ શુચિના ધ્રિયમાણમશેષમેવ સુવર્ણસ્ત્રવાદિકં ગુણજાતમુત્પાદયતિ અન્યથા ધારયન્તમેવ હન્તીત્યજાનન્નસાવપિ પ્રસેનસ્તેન કણ્ઠસક્તેન સ્યમન્તકેનાશ્વમારુહ્યાટવ્યાં મૃગયામગચ્છત્

તત્ર ચ સિંહાદ્વધમવાપ

સાશ્વં ચ તં નિહત્ય સિંહોપ્યમલમણિરત્નમાસ્યાગ્રેણાદાંય ગન્તુમભ્યુદ્યતઃ ઋક્ષાધિપતિના જાંબવતા દૃષ્ટો ઘાતિતશ્ ચ

જાંબવાનપ્યમલમણિરત્નમાદાય સ્વબિલં પ્રવિવેશ

સુકુમારસંજ્ઞાય બાલકાય ચ ક્રીડનકમકરોત્

અનાગચ્છતિ તસ્મિન્પ્રસેને કૃષ્ણો મણિરત્નમભિલષિતવાન્સ ચ પ્રાપ્તનાન્નૂનમેતદસ્ય કર્મેત્યખિલ એવ યદુલોકઃ પરસ્પરં કર્માકર્ણ્યાકથયત્

વિદિતલોકાપવાદવૃત્તાન્તશ્ ચ ભગવાન્ સર્વયદુસૈન્યપરિવારપરિવૃતઃ પ્રસેનાશ્વપદવીમનુસસાર

દદર્શ ચાશ્વસમવેતં પ્રસેનં સિંહેન વિનિહતમ્

અખિલજનમધ્યે સિંહપદદર્શનકૃતપરિશુદ્ધઃ સિંહપદમનુસસાર

ઋક્ષપતિનિહતં ચ સિંહમપ્યલ્પે ભૂમિભાગે દૃષ્ટ્વા તતશ્ચતદ્રત્નગૌરવાદૃક્ષસ્યાપિ પદાન્યનુયયૌ

ગિરિતટે ચ સકલમેવ તદ્યદુસૈન્યમવસ્થાપ્ય તત્પદાનુસારી ઋક્ષબિલં પ્રવિવેશ

અન્તઃ પ્રવિષ્ટશ્ ચ ધાત્ર્યાઃ સુકુમારકમુલ્લાલયન્ત્યા વાણીં શુશ્રાવ

સિંહઃ પ્રસેનમવધીત્સિંહો જામ્બવતા હતઃ ।
સુકુમારકમા રોદીસ્તવ હ્યેષ સ્યમન્તકઃ

ઇત્યાકર્ણ્યોપલબ્ધસ્યમન્તકોન્તઃપ્રવિષ્ટઃ કુમારક્રીડનકીકૃતં ચ ધાત્ર્યા હસ્તે તેજોભિર્ જાજ્વચલ્યમાનંસ્યમન્તકં દદર્શ

તં ચ સ્યમન્તકાભિલષિતચક્ષુષમપૂર્વપુરુષમાગતં સમવેક્ષ્ય ધાત્રી ત્રાહિત્રાહીતિ વ્યાજહાર

તદાર્તરવશ્રવણાનન્તરં ચામર્ષૂર્ણહૃદયઃ સ જાંબવાનાજગામ

તયોશ્ ચ પરસ્પરમુદ્ધતામર્ષયોર્યુદ્ધમકવિંશતિદિનાન્યભવત્

તે ચ યદુસૈનિકાસ્તત્ર મપ્તાષ્ટાદિનાનિ તન્નિષ્ક્રાન્તિમુદિક્ષમાણાસ્તસ્થુઃ

અનિષ્ક્રમણે ચ મધુરિપુરસાવવશ્યમત્ર બિલે ઽત્યન્તં નાશમવાપ્તો ભવિષ્યત્યન્યથા તસ્ય જીવતઃ કથમેતાવન્તિ દિનાનિ શત્રુજયે વ્યાક્ષેપો ભવિષ્યતીતિ કૃતાધ્યવસાયા દ્વારકામાગમ્ય હતઃ કૃષ્ણ ઇતિ કથયામાસુઃ

તદ્વાન્ધવાશ્ ચ તત્કાલોચિતમખિલમુત્તરક્રિયાકલાપં ચક્રુઃ

તતશ્ચાસ્ય યુદ્ધ્યમાનસ્યાતિશ્રદ્ધાદત્તવિશિષ્ટોપપાત્રયુક્તાન્નતોયાદિના શ્રીકૃષ્ણસ્ય બલપ્રાણપુષ્ટચિરભૂત્

ઇતરસ્યાનુદિનમતિગુરુપુરુષભેદ્યમાનસ્ય અતિનિષ્ઠુરપ્રહારપાતપીજિતાખિલાવયવસ્ય નિરાહારતયા બલહાનિરભૂત્

નિર્જિતશ્ ચ ભગવતા જાંબવાનપ્રણિપત્ય વ્યાજહાર

સુરાસુરગન્ધર્વયક્ષરાક્ષલસાદિભિર્ અપ્યખિલૈર્ ભવાન્ ન જેતું શક્યઃ કિમુતાવનિગોચરૈર્ અલ્પવીર્યૈર્ નરેર્નરાવયવભૂતૈશ્ ચ તિર્યગ્યોન્યનુસૃતિભિઃ કિં પુનરસ્મદ્વિધૈર્ અવશ્યં ભવતાસ્મત્સ્વામિના રામેણેન નારાયણસ્ય સકલજગત્પરાયણસ્યાંશેન ભગવતા ભવિતવ્યમિત્યુક્તસ્તસ્મૈ ભગવાનખિલાવનિભારાવતરણાર્થમવતરણમાચચક્ષે

પ્રીત્યભિવ્યઞ્જિતકરતલસ્પર્શનેન ચૈનમપગતયુદ્ધખેદં ચકાર

સ ચ પ્રણિપત્ય પુનરપ્યેનં પ્રસાદ્ય જાંબવતીં નામ કન્યાં ગૃહાગતાયાર્ઘ્યભૂતાં ગ્રાહયામાસ

સ્યમન્તકમણિરત્નમપિ પ્રણિપત્ય તસ્મૈ પ્રદદૌ

અચ્યુતોપ્યતિપ્રણતાત્તસ્માદગ્રાહ્યમપિ તન્મણિરત્નમાત્મસંશોધનાયજગ્રાહ

સહ જાંબવત્યા સ દ્વારકામાજગામ

ભગવદાગમનોદ્ભૂતહર્ષોત્કર્ષસ્ય દ્વારકાવાસિજનસ્ય કૃષ્ણવલોકનાત્તત્ક્ષણમેવાતિપરિણતવયસો ઽપિ નવયૌવનમિવાભવત્

દિષ્ટ્યાદિષ્ટ્યેતિ સકલયાદવાઃ સ્ત્રિયશ્ ચ સભાજયામાસુઃ

ભગવાનપિ યથાનુભૂતમશેષંયાદવસમાજે યથાવદાચ્ચક્ષે

સ્યમન્તકં ચ સત્રાજિતાય દત્ત્વા મિથ્યાભિશસ્તિપરિશુદ્ધિમવાપ

જાંબવતીં ચાન્તઃપુરં નિવેશયામાસ

સત્રાજિતોપિ મયાસ્યાભૂતમલિનમારોપિતમિતિ જાતસંત્રાસાત્સ્વસુતાં સત્યભામાં ભગવતે ભાર્યાર્થં દદૌ

તાં ચાક્રૂરકૃતવર્મશતધન્વપ્રમુખા યાદવાઃ પ્રાગ્વરયામ્બભૂવુઃ

તતસ્તત્પ્રદાનાદવજ્ઞાતમેવાત્માનં મન્યમાનાઃ સત્રાજિતે વૈરાનુબન્ધં ચક્રુઃ

અક્રૂરકૃતવર્મપ્રમુખાશ્ ચ શતધન્વાનમૂચુઃ

અયમતીવ દુરાત્મા સત્રાજિતો યો ઽસ્માભિર્ ભવતા ચ પ્રાર્થિતો ઽપ્યાત્મજામસ્માન્ ભવન્તં ચાવિગણય્ય કૃષ્ણાય દત્તવાન્

તદલમનેન જીવતા ઘાતયિત્વૈનં તન્મહારત્નં સ્યમન્તકાખ્યં ત્વયા કિં ન ગૃહ્યતે વયમભ્યુપપત્સ્યામો યદ્યચ્યુતસ્તવોપરિ વૈરાનુબન્ધં કરિષ્યતીત્યેવમુક્તસ્તથેત્યસાવપ્યાહ

જતુગૃહદગ્ધાનાં પાણ્ડુતનયાનાં વિદિતપરમાર્થો ઽપિ ભગવાન્ દુર્યોધનપ્રયત્નશૌથિલ્યકરણાર્થ પાર્થાનુકૂલ્યકરણાય વારણાવતં ગતઃ

ગતે ચ તસ્મિન્ સુપ્તમેવ સત્રાજિતં શતધન્વા જઘાન મણિરત્નં ચાદદાત્

પિતૃવધામર્ષપૂર્ણા ચ સત્યભામા શીઘ્રં સ્યન્દનમારૂઢા વારણાવતં ગત્વા ભગવતે ઽહં પ્રતિપાદિતેત્યક્ષાન્તિમતા શતધન્વનાસ્મત્પિતા વ્યાપાદિતઃ તચ્ચ સ્યંમન્તકમણિરત્નમપહૃતં યસ્યાવભાસનેનાપહૃતતિમિરં ત્રૈલોક્યં ભવિષ્યતિ

તદીયં ત્વદીયાપહાસના તદાલોચ્ય યદત્ર યુક્તં તત્ક્રિયતામિતિ કૃષ્ણમાહ

તયા ચૈવમુક્તાઃ પરીતુષ્ટાન્તઃ કરણો ઽપિ કૃષ્ણઃ સત્યભામામમર્ષતામ્રનયનઃ પ્રાહ

સત્યે મમૈવૈષાપહાસના નાહમેતાં તસ્ય દુરાત્મનઃસહિષ્યે

ન હ્યનુલ્લઙ્ઘ્ય પરપાદપં તત્કૃતનીડાશ્રયિણો વિહઙ્ગમા વધ્યન્તે તદલમમુનાસ્મત્પુરતઃ સૌકપ્રોરિતવાક્યપરિકરેણેત્યુક્ત્વા દ્વારકામભ્યેત્યૈ કાન્તે બલદેવં વાસુદેવઃ પ્રાહ

મૃગયાગતં પ્રસેનમટવ્યાં મૃગપતિર્જઘાન

સત્રાજિતો ઽપ્યધુના શતધન્વના નિધનં પ્રાપિતઃ

તદુભયવિનાશાત્તન્મણિરત્નમાવાભ્યાં સામાન્યં ભવિષ્યતિ

તદુત્તિષ્ઠારુહ્યતાં રથઃ શતધન્વનિધનાયોદ્યમં કુર્વિત્યભિહિતસ્તથેતિ સમન્વિચ્છિતવાન્

કૃતોદ્યમૌ ચ તાવુભાવુપલભ્ય શતધન્વા કૃતવર્માણમુપેત્ય પાર્ષ્ણિપૂરમકર્મનિમિત્તમચોદયત્

આહ ચૈનં કૃતવર્મા

નાહં બલદેવવાસુદેવાભ્યાં સહ વિરોધાયાલમિત્યુક્તશ્ચાક્રૂરમચોદયત્

અસાવપ્યાહ

ન હિ કશ્ચિદ્ભગવતા પાદપ્રહારપરિકંપિતજગત્ત્રયેણ સુરરિષુવનિતાવૈધવ્યકારિણા પ્રબલરિપુચક્રાપ્રતિહતચક્રેણ ચક્રિણા મદમુદિતનયનાવલોકનાખિલનિશાતનેનાતિગુરુવૈરિવારણાપકર્ષણાવિકૃતમહિમોરુસીરેણ સીરિણા ચ સહ સકલજગદ્વન્દ્યાનામમરવરાણામપિ યોદ્ધું સમર્થઃ

કિમુતાહં તદન્યઃ શરણમભિલષ્યતામિત્યુક્તઃ શતધનુરાહ

યદ્યસ્મત્પરિત્રાણાસમર્થં ભવાનાત્મનમધિગચ્છતિ તદયમસ્મત્તસ્તાવન્મણિઃ સંગૃહ્ય રક્ષ્યતામિતિ

એકમુક્તઃ સો ઽપ્યાહ

યદ્યન્ત્યયામપ્યવસ્થાયાં ન કસ્મૈચિદ્ભવાન્ કથયિષ્યતિ તદહમેતં ગ્રહીષ્યામીતિ

તથેત્યુક્તે ચાક્રૂરસ્તન્મણિરત્નં જગ્રાહ

શતધનુરપ્ય તુલવેગાં શતયોજનવાહિનીંવડવામારુહ્યપક્રાન્તઃ

શૈવ્યસુગ્રીવમ્ઘપુષ્પબલાહકાશ્વચતુષ્ટયયુક્તરથસ્થિતૌ બલદેવવાસુદેવૈ તમનુપ્રયાતૌ

સા ચ વડવા શતયોજનપ્રમાણમાર્ગમતીતા પુનરપિ વાહ્યમાના મિથિલાવનોદ્દેશે પ્રાણાનુત્સસર્જ

શતધનુરપિ તાં પરિત્યજ્ય પદાતિરેવાદ્રવત્

કૃષ્ણોપિ બલભદ્રમાહ

તાવદત્ર સ્યન્દને ભવતા સ્થેયમહમેનમધમાચારં પદાતિરેવ પદાતિમનુગમ્ય યાવદ્ધાતયામિ અત્ર હિ ભૂભાગે દૃષ્ટદોષાઃસભયા અતો નૈતેશ્વા ભવતેમં ભૂમિભાગમુલ્લઙ્ઘનીયાઃ

તથેત્યુક્ત્વ બલદેવો રથ એવ તસ્થૌ

કૃષ્ણોપિ દ્વિક્રોશમાત્રં ભૂમિભાગમનુસૃત્ય દૂરસ્થિતસ્યૈવ ચક્રં ક્ષિપ્ત્વા શતધનુષઃ શિરશ્ચિચ્છેદ

તચ્છરીરાંબરાદિષુ ચ બહુપ્રકારમન્વિચ્છન્નપિ સ્યમન્તકમણિં નાવાપ પદા તદોપગમ્ય બલભદ્રમાહ

વૃથૈવાસ્માભિઃ શતધનુર્ઘાતિતઃ ન પ્રાપ્તમશિલજગત્સારભૂતં તન્મહારત્નં સ્યમન્તકાખ્યમિત્યાકર્ણ્યોદ્ભૂતકોપો બલદેવો વાસુદેવમાહ

ધિક્ત્વાં યસ્ત્વમેવમર્થલિપ્સુરેતચ્ચ તે ભ્રાતૃત્વાન્મયા ક્ષાન્તં તદયં પન્થાઃસ્વેચ્છયા ગમ્યતાં ન મે દ્વારકયા ન ત્વયા ન ચાશેષબન્ધુભિઃ કાર્યમલમલમેભિર્ મમાગ્રતો ઽલીકશપથૈર્ ઇત્યાક્ષિપ્ય તત્કથાં કથઞ્ચિત્પ્રસાદ્યમાનોપિ ન તસ્થૌ

સ વિદેહપુરીં પ્રવિવેશ

જનકરાજશ્ચાર્ઘ્યપૂર્વકમેનં ગૃહં પ્રવેશયામાસ

સ તત્રૈવ ચ તસ્થૌ

વાસુદેવો ઽપિ દ્વારકામાજગામ

યાવચ્ચ જનકરાજગૃહે બલભદ્રો ઽવતસ્થે તાવદ્ધાર્તરાષ્ટ્રો દુર્યોધનસ્તત્સકાશાદ્ગદાશિક્ષામશિક્ષયત્

વર્ષત્રયાન્તે ચ બભ્રૂગ્રસેનપ્રભૃતિભિર્ યાદવૈર્ ન તદ્રત્નં કૃષ્ણેનાપહૃતમિતિ કૃતાવગતિભિર્ વિદેહનગરીં ગત્વા બલદેવઃસંપ્રત્યાય્ય દ્વારકામાનીતઃ

અક્રૂરોપ્યુત્તમમણિસમુદ્ભુતસુવર્ણેન ભગવદ્ધ્યાનપરો ઽનવરતં યજ્ઞાનિયાજ

સવનગતૌ હિ ક્ષત્રિયવૈશ્યૌ નિઘ્નન્બ્રહ્યાહા ભવતીત્યેવંપ્રકારં દીક્ષાકવચં પ્રવિષ્ટડ એવ તસ્થૌ

દ્વિષષ્ટિવર્ષાણ્યેવ તન્મણિપ્રભાવાત્તત્રોપસર્ગદુર્ભિક્ષમારિકામરણાદિકં નાભૂત્

અથાક્રૂરપક્ષીયૈર્ ભોજૈઃ શત્રુઘ્ને સાત્વતસ્ય પ્રપૌત્રે વ્યાપાદિતે ભોજૈઃ સહાક્રૂરો દ્વારકામપહાયાપક્રાન્તઃ

તદપક્રાન્તિદિનાદારભ્ય તત્રોપસર્ગદુર્ભિક્ષવ્યાલાનાવૃષ્ટિમારિકાદ્યુપદ્રવા બભૂવુઃ

અથ યાદવા બલભદ્રોગ્રસેનસમવેતા મન્ત્રમમન્ત્રયન્

ભગવાનુરગારિકેતનઃ કિમિદમેકદૈવ પ્રચુરોપદ્રવાગમનમેતદાલોચ્યતામિત્યુક્તેન્ધકનામા યદુવૃદ્ધઃ પ્રાહ

અસ્યાક્રૂરસ્ય પિતૃશ્વફલ્કો યત્ર યત્રાભૂત્તત્રતત્ર દુર્ભિક્ષમારિકાનાવૃષ્ટ્યાદિકં નાભૂત્

કાશીરાજસ્ય વિષયે ત્વનાવૃષ્ટ્યા ચ શ્વફલ્કો નીતઃ તતશ્ ચ તત્ક્ષણાદ્દેવો વવર્ષ

કાશીરાજપત્ન્યાશ્ ચ ગર્ભે કન્યારત્નં પૂર્વમાસીત્

સા ચ કન્યા પૂર્ણેપિ પ્રસૂતિકાલે નૈવ નિશ્ચક્રામ

એવં ચ તસ્ય ગર્ભસ્ય દ્વાદશવર્શણ્યનિષ્ક્રામતો યયુઃ

કાશીરાજશ્ ચ તામાત્મજાં ગર્ભસ્થામાહ

પુત્રિ કસ્માન્ન જાયસે નિષ્ક્રમ્ય તામાસ્યં તે દ્રષ્ટુમિચ્છામિ એતાં ચ માતરં કિમિતિચિરં ક્લેશયિષ્યસીત્યુક્તા ગર્ભસ્થૈવ વ્યાજહાર

તાત યદ્યેકૈકાં ગાં દિનેદિને બ્રાહ્મણાય પ્રયચ્છસિ તદહમન્યૈસ્ ત્રિભિર્ વર્ષૈર્ અસ્માદ્ગર્ભાત્તતો ઽવશ્યં નિષ્ક્રમિષ્યામીત્યેદ્વચનમાકર્ણ્ય રાજા દિનેદિને બ્રાહ્મણાય ગાં પ્રાદાત્

સાપિ તાવતા કાલેન જાતા

તતસ્તસ્યાઃ પિતા ગાન્દિનીતિ નામ ચકાર

તાં ચ ગાન્દિનીં કન્યાં શ્ફલકાયોપકારિણે ગૃહમાગતાયાર્ઘ્ય ભૂતાં પ્રાદાત્

તસ્યામયમક્રૂરઃ શ્વફલકાજ્જજ્ઞે

તસ્યૈવઙ્ગુણમિથુનાદુત્પત્તિઃ

તત્કથમસ્મિન્નપક્રાન્તે અત્ર દુર્ભિક્ષમારિકાદ્યુપદ્રવા ન ભવિષ્યન્તિ

તદયમાત્રાનીયતામલમતિગુણવત્યપરાધાન્વેષણેનેતિ યદુવૃદ્ધસ્યાન્ધકસ્યૈતદ્વચનમાકર્મ્ય કેશવોગ્રસેનબલભદ્રપુરોગમૈર્ યદુભિઃ કૃતાપરાધતિતિક્ષુભિર્ અભયં દત્ત્વા શ્વફલકપુત્રઃશ્વપુમાનીતઃ

તત્ર ચાગતમાત્ર એવ તસ્ય સ્યમન્તકમણેઃ પ્રભાવાદનાવૃષ્ટિમારિકાદુર્ભિક્ષવ્યાલાદ્યુપદ્રવોપશમા બભૂવુઃ

કૃષ્ણશ્ચિન્તયામાસ

સ્વલ્પમેતત્કારણં યદયં ગાન્દિન્યાં શ્વફલકેનાક્રૂરો જનિતઃ

સુમહાંશ્ચાયમનાવૃષ્ટિદુર્ભિક્ષમારિકાદ્યુપદ્રવાપ્રતિષેધકારી પ્રભાવઃ

તન્નૃન મસ્ય સરાશે સ મહામણિઃ સ્યમન્તકાખ્યસ્તિષ્ઠતિ

તસ્ય હ્યોવંવિધાઃ પ્રભાવાઃ શ્રુયન્તે

અયમપિ ચ યજ્ઞાદનન્તરમન્યત્ક્રત્વન્તરં તસ્યાનન્તરમન્યદ્યજ્ઞાન્તરં ચાજસ્ત્રમવિચ્છિન્નં યજતીતિ

અનલ્પોપાદાનં ચાસ્યાસંશયમત્રઽસૌ મણિવરસ્તિષ્ઠિતીતિ કૃતાધ્યવસાયો ઽન્યત્પ્રયોજનમુદ્દિશ્ય સકલયાદવસમાજમાત્મગૃહ એવાચીકરત્

તત્ર ચોપવિષ્ટોષ્વખિલેષુ યદુષુ પૂર્વં પ્રયોજનમુપન્યસ્ય પર્યવસિતે ચ તસ્મિન્ પ્રસંગાન્તરપરિહાસકથામક્રૂરેણ કૃત્વા જનાર્દનસ્તમક્રૂરમાહ

દાનપતે જાનીમ એવ વય યથા શતધન્વના તદિદમખિલજગત્સારભૂતં સ્યમન્તકં રત્નં ભવતઃ તદશેષરાષ્ટ્રોપકરકં ભવત્સકાશે તિષ્ઠતિ તિષ્ઠતુ સર્વ એવ વયં તત્પ્રભાવફલભુજઃ કિં ત્વેષ બલભદ્રો ઽસ્માનાશઙ્કિતવાંશ્તદસ્મત્પ્રીતયે દર્શયસ્વેત્યભિદાય જોષં સ્થિતે ભગવતિ વાસુદેવે સરત્નઃસોચિન્તયત્

કિમત્રાનુષ્ઠેયમન્યથા ચેદ્બ્રવીમ્યહં તત્કેવલાંબરતિરોધાનમન્વિષ્યન્તો રત્નમેતે દ્રક્ષ્યન્તિ અતિવિરોધો ન ક્ષમ ઇતિ સંચિન્ત્ય તમખિલજગત્કારણભૂતં નારાયણમાહક્રૂરઃ

ભગવન્મમૈતત્સ્યમન્તકરત્નં સતધનુષા સમર્પિતમપગતે ચ તસ્મિન્નદ્ય શ્વઃ પરશ્વો વા ભગવાન્ યાચયિષ્યતીતિ કૃતમતિરતિકૃચ્છ્રેણૈતાવન્તં કાલમધારયમ્

તસ્ય ચ ધારણશેક્લેનાહમશેષોપભોગેષ્વસંગિમાનસો ન વેદ્ભિસ્વસુખકલામપિ

એતાવન્માત્રમપ્યશેષરાષ્ટ્રોપકારી ધારયિતું ન શક્નોતિ ભવાન્મન્યત ઇત્યાત્મના ન ચોદિતવાન્

તદીદં સ્યમન્તકરત્નં ગૃહ્યતામિચ્છયા યસ્યાભિમતં તસ્ય સમર્પ્યતામ્

તતઃ સ્વોદરવસ્ત્રનિગોપિતમતિસઘુકનકસમુદ્ગકગતં પ્રકટીકૃતવાન્

તતશ્ ચ નિષ્ક્રામ્ય સ્યમન્તકમણિં તસ્મિન્યદુકુલસમાજે મુમોચ

મુક્તમાત્રે ચ તસ્મિન્નતિકાન્ત્યા તદખિલમાસ્થાનમુદ્યોતિતમ્

અથાહાક્રુરઃ સ એષ મણિઃ શતધન્વનાસ્માકં સમર્પિતઃ યસ્યાયં સ એનં ગૃહ્ણાતુ ઇતિ

તમાલોક્યસર્વયાદવાનાં સાધુસાધ્વિતિ વિસ્મિતમનસાં વાચો ઽશ્રૂયન્ત

તમાલોક્યાતીવ બલભદ્રો મમાયમચ્યુતેનૈવ સામાન્યઃસમન્વિચ્છિત ઇતિ કૃતસ્પૃહો ઽભૂત્

મમૈવાયં પિતૃધનમિત્યતીવ ચ સત્યભામાપિ સ્પૃહયાઞ્ચકાર

બલસત્યાવલોકનાત્કૃષ્ણોપ્યાત્માનં ગોચક્રાન્તરાવસ્થિતમિવમેને

સકલયાદવસમક્ષં ચાક્રૂરમાહ

એતદ્ધિ મણિરત્નમાત્મસંસોધનાય એતેષાં યદૂનાં મયા દર્શિતમ્ એતચ્ચ મમ બલભદ્રસ્ય ચ સામાન્યં પિતૃધનં ચૈતત્સત્યભામાયા નાન્યસ્યૈતત્

એતચ્ચ સર્વકાલં શુચિના બ્રહ્મચર્યાદિગુણવતા ધ્રિયમામમશેષરાષ્ટ્રસ્યોપકારકમશુચિના ધ્રયમાણમાધારમેવ હન્તિ

અતોહમસ્ય ષોડશસ્ત્રીસહસ્રપરિગ્રહાદસમર્થો ધારણે કથમેતત્સત્યબામા સ્વીકરોતિ

આર્બલભદ્રેણાપિ મદિરાપાનાદ્યશેષોપભોગપરિત્યાગઃ કર્યઃ

તદલં યદુલોકોયં બલભદ્રઃ અહં ચ સત્યા ચ ત્વાં દાનપતે પ્રાર્થયામઃ

તદ્ભવાનેવ ધારયિતું સમર્થઃ

ત્વદ્ધૃતં ચાસ્ય રાષ્ટ્રસ્યોપકારકં તદ્ભવાનશેષરાષ્ટ્રનિમિત્તમેતત્પૂર્વવદ્ધારયત્વન્યન્ન વક્તવ્યમિત્યુક્તો દાનપતિસ્તથેત્યાહ જગ્રાહ ચ તન્મહારત્નમ્

તતઃપ્રભૃત્યક્રૂરઃ પ્રકટેનૈવ તેનાતિજાજ્જ્વલ્યમ્નેનાત્મકણ્ઠાવસક્તેનાદિત્ય ઇવાંશુમાલી ચચાર

ઇત્યેતદ્ભગવતો મિથ્યાભિશસ્તિક્ષાલનં યઃ સ્મરતિ ન તસ્ય કદાચિદલ્પાપિ મિથ્યાભિશસ્તિર્ભવતિ અવ્યાહતાશિલેન્દ્રિયશ્ચાખિલપાપમોક્ષમવાપ્નોતિ