વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 3.5

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુમહાપુરાણે તૃતીયાંશેચતુર્થો ઽધ્યાયઃ (4)
શ્રીપરાશર ઉવાચ
યજુર્વેતદરોસ્શાખાઃસપ્તવિંશન્મહામુનિઃ ।
વૈશંપાયનનામાસો વ્યાસશિષ્યશ્ચકાર વૈ

શિષ્યેભ્યઃ પ્રદદૌ તાશ્ ચ જગૃહુસ્તેપ્યનુક્રમાત્

યાજ્ઞવલ્ક્યસ્તુ તત્રાભૂદ્બાહ્યરાતસુતો દ્વિજ ।
શિષ્યઃ પરમધર્મજ્ઞો ગુરુવૃત્તિપરઃસદા

ઋષિર્યોદ્ય મહામેરોઃ સમાજે નાગમિષ્યતિ ।
તસ્ય વૈ સપ્તરાત્રાત્તુ બ્રહ્મહત્ત્યા ભવિષ્યતિ

પૂર્વમેવં મુનિગણૈઃ સમયો યઃ કૃતો દ્વિજ ।
વૈશંપાયન એકસ્તુ તં વ્યતિક્રાન્તવાંસ્તદા

સ્વસ્ત્રીયં બાલકં સોથ પદા સ્પૃષ્ટમતાડયત્

શિષ્યાનાહ સ ભોઃ શિષ્યા બ્રહ્મહત્ત્યાપહં વ્રતમ્ ।
ચરધ્વં મત્કૃતે સર્વે ન વિચાર્યમિદં તથા

અથાહ યાજ્ઞવલ્ક્યસ્તુ કિમ્ એભિર્ ભગવન્ દ્વિજૈઃ ।
ક્લેશિતૈર્ અલ્પતેજોભિશ્ચારિષ્યેહમિદં વ્રતમ્

તતઃ ક્રુદ્ધો ગુરુઃ પ્રાહ યાજ્ઞવલ્ક્યં મહામુનિમ્ ।
મુચ્યતાં યત્ત્વયાધીતં મત્તો વિપ્રાવમાનક

નિસ્તેજસો વદસ્યેનાન્યત્ત્વં બ્રાહ્મણંપુઙ્ગવાન્ ।
તેન શિષ્યેણ નાર્થોસ્તિ મમાજ્ઞાભઙ્ગકારિણા

યાજ્ઞવલ્ક્યસ્તતઃ પ્રાહ ભક્ત્યૈતત્ તે મયોદિતમ્ ।
મમાપ્યલં ત્વયાધીતં યન્મયા તદિદં દ્વિજ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્તો રુધિરાક્તાનિ સરૂપાણિ યજૂંષિસઃ ।
છર્દયિત્વા દદૌ તસ્મૈ યયૌ સ સ્વેચ્છયા મુનિ

યજૂંષ્યથ વિસૃષ્ટાનિ યાજ્ઞવલ્ક્યેન વૈ દ્વિજ ।
જગૃહુસ્તિત્તિરા ભૂત્વા તૈત્તિરીયાસ્તુ તે તતઃ

બ્રહ્મહત્ત્યાવ્રતં ચીર્ણં ગુરુણા ચોદિતૈસ્ તુ તૈઃ ।
ચાક્રુરાધ્વર્યવં તે તુ ચરણાન્મુનિસત્તમ

યાજ્ઞવલ્ક્યોપિ મૈત્રેય પ્રાણાયામપરાયણઃ ।
તૃષ્ટાવ પ્રયતઃસૂર્યં યજૂંષ્યભિલષંસ્તતઃ

યાજ્ઞવલ્ક્ય ઉવાચ
નમઃ સવિત્રે દ્વારાય મુક્તેર્ અમિતતેજસે ।
ઋગ્યજુઃસામભૂતાય ત્રયીધામ્ને ચ તે નમઃ

નમોગ્નીષોમભૂતાય જગતઃ કારણાત્મને ।
ભાસ્કરાય પરં તેજઃસૌષુમ્ણરુચિબિભ્રતે

કલાકાષ્ઠાનિમેષાદિકાલજ્ઞાનાત્મરૂપિણે ।
ધ્યેયાય વિષ્ણુરૂપાય પરમાક્ષરરૂપિણે

બિભર્તિ યઃસુરગણાનાપ્યાયેન્દું સ્વરશ્મિભિઃ ।
સ્વધામૃતેન ચ પિતૄંસ્ તસ્મૈ તૃપ્ત્યાત્મને નમઃ

હિમાંબુઘર્મવૃષ્ટીનાં કર્તા ભર્તા ચ યઃ પ્રભુઃ ।
તસ્મૈ ત્રિકાલરૂપાય નમઃસૂર્યાયવેધસે

અપહન્તિ તભો યશ્ ચ જગતોસ્ય જગત્પતિઃ ।
તસ્ય ધામધરો દેવો નમસ્તસ્મૈ વિવસ્વતે

સત્કર્મયોગ્યો ન જનો નૈવાપઃ શુદ્ધિકારણમ્ ।
યસ્મિન્નનુદિતે તસ્મૈ નમો દેવાય ભાસ્વતે

સ્પૃષ્ટો યદંશુભિર્ લોકઃ ક્રિયાયોગ્યો હિ જાયતે ।
પવિત્રકારણાત્માય તસ્મૈ શુદ્ધાત્મને નમઃ

નમઃ સવિત્રે સૂર્યાય ભાસ્કરાય વિવસ્વતે ।
આદિત્યાયાદિભૂતાય દેવાદીનાં નમો નમઃ

હિરણ્મયં રથં યસ્ય કેતવોમૃતવાજિનઃ ।
વહન્તિ ભુવનાલોકચક્ષુષં તં નમામ્યહમ્

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યેવમાદિભિસ્ તેન સ્તૂયમાનઃસ વૈ રવિઃ ।
વાજિરૂપધરઃ પ્રાહ વ્રીયતામિતિ વાઞ્છિતમ્

યાજ્ઞવલ્ક્યસ્તદા પ્રાહ પ્રણિપત્ય દિવાકરમ્ ।
યજૂંષિ તાનિ મે દેહિ યાનિ સંતિ ન મે ગુરૌ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
એવમુક્તો દદૌ તસ્મૈ યજૂંષિ ભગવાન્રવિઃ ।
અયાતયામસંજ્ઞાનિ યાનિ વેત્તિ ન તદ્ગુરુઃ

યજૂંષિ યૈર્ અધીતાનિ તાનિ વિપ્રૈર્ ધિજોત્તમ ।
વાજિનસ્તે સમાખ્યાતાઃ સૂર્યોપ્યશ્વોભવદ્યતઃ

શાખાભેદાસ્તુ તેષાં વૈ દશ પઞ્ચ ચ વાજિનામ્ ।
કાણ્વાદ્યાઃસુમહાભાગા યાજ્ઞવલ્ક્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ