વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 3.17

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુમહાપુરાણે તૃતીયાંશે પોડશો ઽધ્યાયઃ (16)
શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યાહ ભગવાનૌર્વઃસગરાય મહાત્મને ।
સદાચારં પુરા સમ્યઙ્ મૈત્રેય પરિપૃચ્છતે

મયાપ્યેતદશેષેણ તથિતં ભવતો દ્વિજ ।
સમુલ્લઙ્ઘ્ય સદાચારં કશ્ચિન્નાપ્નોતિ શોભનમ્

શ્રીમૈત્રેય ઉવાચ
ષણ્ડાપવિદ્ધપ્રમુખા વિદિતા ભગવન્મયા ।
ઉદક્યાદ્યાશ્ ચ મે સમ્યઙ્ નગ્નમિચ્છામિ વેદિતુમ્

કોનગ્નઃ કિં સમાચારો નગ્નસંજ્ઞાં નરો લભેત્ ।
નગ્નસ્વરૂપમિચ્છામિ યથાવત્કથિતં ત્વાય ।
શ્રોતું ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠ ન હ્યસ્ત્યવિદિતં તવ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઋગ્યજુઃસામસંજ્ઞેયં ત્રયી વર્ણાવૃત્તિર્દ્વિજ ।
એતામુજ્ઝતિ યો મોહાત્સ નગ્નઃ પાતકી દ્વજઃ

ત્રયી સમસ્તવર્ણાનાં દ્વિજસંવારણં યતઃ ।
નગ્નો ભવત્યુજ્ઝિતાયાં યતસ્તસ્યાં ન સંશયઃ

ઇદં ચ શ્રુયતામન્યદ્યદ્ભીષ્માય મહાત્મને ।
કથયામાસ ધર્મજ્ઞો વસિષ્ઠો ઽસ્મત્પિતામહઃ

મયાપિ તસ્ય ગદતઃ શ્રુતમેતન્મહાત્મનઃ ।
નગ્નસંબન્ધિ મૈત્રેય યત્પૃષ્ટોહમિહ ત્વાયા

દેવાસુરમભૂદ્યુદ્ધં દ્વિવ્યમબ્દશતં પુરા ।
તસ્મિન્પરજિતા દેવા દૈત્યૈર્ હ્રાદપુરોગમૈઃ

ક્ષીરોદસ્યોત્તરં કૂલં ગત્વા તપ્યન્ત વૈ તપઃ ।
વિષ્ણોરારાધનાર્થાય જગુશ્ચેમં સ્તવં તદા

દેવા ઊચુઃ
આરાધનાય લોકાનાં વિષ્ણોરીશસ્ય યાં ગિરમ્ ।
વક્ષ્યામો ભગવાનદ્ય તયા વિષ્ણુઃ પ્રસીદતુ

યતો ભૂતાન્યશેષાણિ પ્રસૂતાનિ મહાત્મનઃ ।
યસ્મિશ્ ચ લયમેષ્યન્તિ કસ્તં સ્તોતુમિહેશ્વરઃ

તથાપ્યરાતિવિધ્વંસધ્વસ્તવીર્યા ભયાર્થિનઃ ।
ત્વાં સ્તોષ્યામસ્તવોક્તીનાં યાથાર્થ્યં નૈવ ગોચરે

ત્વમુર્વી સલિલં વહ્નિર્વાયુરાકાશમેવ ચ ।
સમસ્તમન્તઃકરણં પ્રધાનં તત્પરઃ પુમાન્

એકં તવૈતદ્ભૂતાત્મન્મૂર્તમૂર્તમયં વપુઃ ।
આબ્રહ્મસ્તંબપર્યન્તં સ્થાનકાલવિભેદવત્

તત્રૈશં તવ યત્પૂર્વં ત્વન્નાભિકમલોદ્ભવમ્ ।
રૂપં વિશ્વોપકારાય તસ્મૈ બ્રહ્માત્મને નમઃ

શક્રાર્કરુદ્રવસ્વશ્વિમરુત્સોમાદિભેદવત્ ।
વયમેકં સ્વરૂપં તે તસ્મૈ દેવાત્મને નમઃ

દંભપ્રાયમસંબોધિ તિતિશ્રાદમવર્જિતમ્ ।
યદ્રૂપં તવ ગોવિન્દ તસ્મૈ દૈત્યાત્મને નમઃ

નાતિજ્ઞાનવહા યસ્મિન્નાડ્યસ્તિમિતતેજસિ ।
શબ્દાદિલોભિ યસ્તસ્મૈ તુભ્યં યત્રાત્મને નમઃ

ક્રૌર્યં માયામયં ઘોરં યચ્ચ રૂપં તવાસિતમ્ ।
નિશાચરાત્મને તસ્મૈ નમસ્તે પુરુષોત્તમ

સ્વર્ગસ્થધર્મિસદ્ધર્મફલોપકરણં તવ ।
ધર્માખ્યં ચ તથા રૂપં નમસ્તસ્મૈ જનાર્દન

હર્ષપ્રાયમસંસર્ગિ ગતિમદ્ગમનાદિષુ ।
સિદ્ધાખ્યં તવ યદ્રૂપં તસ્મૈ સિદ્ધાત્મને નમઃ

અતિતિક્ષાયનં ક્રૂરમુપભોગસહં હરે ।
દ્વિજીહ્વન્તવ યદ્રૂપં તસ્મૈ નાગાત્મને નમઃ

અવબોધિ ચ યચ્છાન્તમદોષમપકલ્પષમ્ ।
ઋષિરૂપાત્મને તસ્મૈ વિશ્વરૂપાય તે નમઃ

ભક્ષયત્યથ કલ્પાન્તે ભૂતાનિ યદવારિતમ્ ।
ત્વદ્રૂપં પુણ્ઢરીકાક્ષ તસ્મૈ કાલાત્મને નમઃ

સંભક્ષ્ય સર્વભૂતાનિ દેવાદીન્ય્ અવિશેષતઃ ।
નૃત્યત્યન્તે ચ યદ્રૂપં તસ્મૈ રુદ્રાત્મને નમઃ

પ્રવૃત્ત્યા રજસો યચ્ચ કર્મણાં કરણાત્મકમ્ ।
જનર્દન નમસ્તસ્મૈ ત્વદ્રૂપાય નરાત્મને

અષ્ટાવિશદ્વધોપેતં યદ્રૂપં તામસં તવ ।
ઉન્માર્ગગામિ સર્વાત્મંસ્તસ્મૈ વશ્યાત્મને નમઃ

યજ્ઞાઙ્ગભૂતં યદ્રૂપં જગતઃ સ્થિતિસાધનમ્ ।
વૃક્ષાદિભેદૈઃ ષડ્ભેદિ તસ્મૈ મુક્યાત્મને નમઃ

તિર્યઙ્મનુષ્યદેવાદિવ્યોમશબ્દાદિકં ચ યત્ ।
રૂપં તવાદેઃ સર્વસ્ય તસ્મૈ સર્વાત્મને નમઃ

પ્રધાનબુદ્ધ્યાદિમયાદશેષાદ્યદન્યદસ્માત્પરમં પરાત્મન્ ।
રૂપં તવાદ્યં યદનન્યતુલ્યં તસ્મૈ નમઃ કારણકારણાય

શુક્લાદિદીર્ઘાદિઘનાદિહીનમગોચરં યચ્ચ વિશેષણાનામ્ ।
સુદ્ધાતિશુદ્ધં પરમર્ષિદૃશ્યં રૂપાય તસ્મૈ ભગવન્નતાઃ સ્મઃ

યન્નઃ શરીરેષુ યદન્યદેહેષ્વશેષવસ્તુષ્વજમક્ષયં યત્ ।
તસ્માચ્ચ નાન્યવ્દ્યતિરિક્તમસ્તિ બ્રહ્મસ્વરૂપાય નતાઃ સ્મ તસ્મૈ

સકલમિદમજસ્ય યસ્ય રૂપં પરમપદાત્મવતઃસનાતનસ્ય ।
તમનિધનસશેષબીજભૂતં પ્રભુમમલં પ્રણતાઃસ્મ વાસુદેવમ્

શ્રીપરાશર ઉવાચ
સ્તોત્રસ્ય ચાવસાને તે દદૃશુઃ પરમેશ્વરમ્ ।
શઙ્ખચક્રગદાપાણિં ગરુડસ્થં સુરા હરિમ્

તમુચુઃસકલા દેવાઃ પ્રણિપાતપુરઃસુરમ્ ।
પ્રસીદ નાથ દૈત્યેભ્યસ્ત્રાહિ નઃ શરણાર્થિનઃ

ત્રેલોક્યયજ્ઞભાગાશ્ ચ દૈત્યૈર્ હ્લાદપુરોગમૈઃ ।
હૃતા નો બ્રહ્મણોપ્યયાજ્ઞામુલ્લઙ્ઘ્ય પરમ્શ્વર

યદ્યપ્યશેષભૂ તસ્ય વયં તે ચ તાવંશજાઃ ।
તથાપ્યવિદ્યાભેદેન ભિન્નં પશ્યામહે જગત્

સ્વવર્ણધર્માભિરતા વેદમાર્ગાનુસારિણઃ ।
ન શક્યાસ્તેરયો હન્તુમસ્માભિસ્ તપસાવૃતાઃ

તમુપાયમશેષાત્મન્નસ્માકં દાતુમર્હસિ ।
યેન તાનસુરાન્હન્તું ભવેમ ભગવન્ક્ષમાઃ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્તો ભગવાંસ્તેભ્યો માયામોહં શરીરતઃ ।
સમુત્પાદ્ય દદૌ વિષ્ણુઃ પ્રાહ ચેદં સુરોત્તમાન્

માયામોહોયમખિલાન્દૈત્યાં સ્તાન્મોહયિષ્યતિ ।
તતો વધ્યા ભવિષ્યન્તિ વેદમાર્ગબહિષ્કૃતાઃ

સ્થિતૌ સ્થિતસ્ય મે વધ્યા યાવન્ત્રઃ પરિપન્થિનઃ ।
બ્રહ્મણો હ્યધિકારસ્ય દેવા દૈત્યાદિકાઃ સુરાઃ

તદ્ગચ્છત નભીઃ કાર્યા માયામોહોયમગ્રતઃ ।
ગચ્છન્નદ્યોપકારાય ભવતાં ભવિતા સુરાઃ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્તાઃ પ્રણિપત્યૈનં યયુર્દેવા યથાગતમ્ ।
માયામોહો ઽપિ તૈઃ સાર્ધ યયૌ યત્ર મહાસુરાઃ