વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 3.14

ઇતિ શ્રિવિષ્ણુમહાપુરાણે તૃતીયાંશે ત્રયોદશોધ્યાયઃ (13)
ઔર્વ ઉવાચ
બ્રહ્મેન્દ્રરુદ્રનાસત્યસૂર્યાગ્નિવસુમારુતાન્ ।
વિશ્વેદેવાન્પિતૃગણાન્વયાંસિ મનુજાન્પશુન્

સરીસૃપાનૃષિગણાન્યચ્ચાન્યદ્ભૂત સંજ્ઞિતમ્ ।
શ્રાદ્ધં શ્રદ્ધાન્વિતઃ કુર્વન્પ્રીણયત્યખિલં જગત્

માસિમાસ્યસિતે પક્ષે પઞ્ચદશ્યાં નરેશ્વર ।
દથાષ્ટકાસુ કુર્વીત કામ્યાન્કાલાઞ્છૃણુષ્વ મે

શ્રાદ્ધાર્હમાગતં દ્રવ્યં વિશિષ્ટમથ વા દ્વિજમ્ ।
શ્રાદ્ધં કુર્વીત વિજ્ઞાય વ્યતીપાતે ઽયતે તથા

વિષુવે ચાપિ સંપ્રાપ્તે ગ્રહણે શશિ સૂર્યયોઃ ।
સમસ્તેષ્વેવ ભૂપાલ રાશિષ્વર્કે ચ ગચ્છતિ

નક્ષત્રગ્રહપીડાસુ દુષ્ટસ્વપ્નાવલોકને ।
ઇચ્છાશ્રાદ્ધાનિ કુર્વીત નવસસ્યાગમે તથા

અમાવાસ્યા યદા મૈત્રવિશાખાસ્વાતિયોગિની ।
શ્રીદ્ધૈઃ પિતૃગણસ્તૃપ્તિં તથાપ્નોત્યષ્ટવાર્ષિકીમ્

અમવાસ્યા યદા પુષ્યે રૌદ્રેથર્ક્ષે પુનર્વસૌ ।
દ્વાદશાબ્દં તદા તૃપ્તિં પ્રયાન્તિ પિરતોર્ચિતાઃ

વાસવાજૈકપાદર્ક્ષે પિતણાં તૃપ્તિમિચ્છતામ્ ।
વારુણે વાપ્યમાવાસ્યા દેવાનામપિ દુર્લભા

નવસ્વૃક્ષેષ્વમાવાસ્યા યદૈતેષ્વવનીપતે ।
તદા હિ તૃપ્તિદં શ્રાદ્ધં પિતૄણાં શૃણુ ચાપરમ્

ગીતં સનત્કુમારેણ યથૈલાન મહાત્મને ।
પૃચ્છતે પિતૃભક્તાય પ્રશ્રયાવનાતાય ચ

સનત્કુમાર ઉવાચ
વૈશાખમાસસ્ય ચ યા તૃતીયા નવમ્યસૌ કર્તિકશુક્લપક્ષે ।
નભસ્યમાસસ્ય ચ કૃષ્ણપક્ષે ત્રયોદશી પઞ્ચદશી ચ માઘે

એતા યુગાદ્યાઃ કથિતાઃ પુરાણેષ્વનન્તપુણ્યાસ્તિથ યશ્ચતસ્ત્રઃ ।
ઉપપ્લવે ચન્દ્રમસો રવેશ્ ચ ત્રિષ્વષ્ટકાસ્વપ્યયનદ્વયે ચ

પાનીયમપ્યત્ર તિલૈર્ વિમિશ્રં દદ્યાત્પિતૃભ્યઃ પ્રયતો મનુષ્યઃ ।
શ્રાદ્ધં કૃતે તેન સમાસહસ્રં રહસ્યમેતત્પિતરો વદન્તિ

માઘે ઽસિતિ પઞ્ચદશી કદાચિદુપૈતિ યોગં યદિ વારુણેન ।
ઋક્ષેણ કાલઃસ પરઃ પિતૄણાં ન હ્યલ્પપુણ્યૈર્ નૃપ લભ્યતેસૌ

કાલે ધનિષ્ઠા યદિ નામ તસ્મિન્ભવેત્તુ ભૂપાલ તદા પિતૃભ્યઃ ।
દત્તં જલાન્નં પ્રદદાતિ તૃપ્તિં વર્ષાયુતં તત્કુલજૈર્ મનુષ્યૈઃ

તત્રૈવ ચેદ્ભાદ્રપદાનુપૂર્વાઃ કાલે યથાવત્ક્રિયતે પિતૃભ્યઃ ।
શ્રાદ્ધં પરાં તૃપ્તિમુપૈતિ તેન યુગં સહસ્રં પિતરઃસ્વપન્તિ

ગઙ્ગાં શતદ્રૂં યમુનાં વિપાશાં સરસ્વતીં નૈમિશગોમતીં વા ।
તત્રાવગાહ્યર્ચનમાદરેણ કૃત્વા પિતૄણાં દુરિતાનિ હન્તિ

ગાયન્તિ ચૈતત્પિતરઃ કદાનુ હર્ષાદમી તૃપ્તિમવાપ્ય ભૂયઃ ।
માઘાસિતાન્તે શુભતીર્થતોયૈર્ યાસ્યામ તૃપ્તિં તનયાદિદત્તૈઃ

ચિત્તં ચ વિત્તં ચ નૃણાં વિશુદ્ધં શસ્તં ચ કાલઃ કથિતો વિધિશ્ ચ ।
પાત્રં યથોક્તં પરમા ચ ભક્તિર્નૃણાં પ્રયચ્છન્ત્યભિવાઞ્છિતાનિ

પિતૃગીતાન્તતૈવાત્ર શ્લોકાંસ્તઞ્છૃણુ પાર્થિવ ।
શ્રુત્વા તથૈવ ભવતા ભાવ્યં તત્રાદૃતાત્મના

અપિ ધન્યઃ કુલે જાયાદસ્માકં મતિમાન્નરઃ ।
અકુર્વન્વિત્તશાઠ્યં યઃ પિણ્ડાન્નો નિર્વપિષ્યતિ

રત્નં વસ્ત્રં મહાયાનં સર્વભોગાદિકંવસુ ।
વિભવે સતિ વિપ્રેભ્યો યોસ્માનુદ્દિશ્ય દાસ્યતિ

અન્નેન વા યથાશક્ત્યા કાલેસ્મિન્ભક્તિનમ્રધીઃ ।
ભોજયિષ્યતિ વિપ્રાગ્ર્યાંસ્તન્માત્રવિભવો નરઃ

અસમર્થોન્નદાનસ્ય ધાન્યમામં સ્વશક્તિતઃ ।
પ્રદાસ્યતિ દ્વિજાગ્રેભ્યઃ સ્વલ્પાલ્પાં વાપિ દક્ષિણામ્

તત્રાપ્યસામર્થ્યયુતઃ કરાગ્રાગ્રસ્થિતાંસ્તિલાન્ ।
પ્રણમ્ય દ્વિજમુખ્યાય કસ્મૈચિદ્ભૂપ દાસ્યતિ

તિલૈઃ સપ્તાષ્ટભિર્ વાપિ સમવેતં જલાઞ્જલિમ્ ।
ભક્તિનમ્રઃ સમુદ્દિશ્ય ભુવ્યસ્માકં પ્રદાસ્યતિ

યતઃ કુતાશ્ચિત્સંપ્રાપ્ય ગોભ્યો વાપિ ગવાહ્નિકમ્ ।
અભાવે પ્રીણયન્નસ્માઞ્ચ્છ્રદ્ધાયુક્તઃ પ્રદાસ્યતિ

સર્વાભાવે વનં ગત્વા કક્ષમૂલપ્રદર્શકઃ ।
સૂર્યાદિલોકપાલાનામિદમુચ્ચેર્વદિષ્યતિ

ન મે ઽસ્તિ વિત્તં ન ધનં ચ નાન્યચ્છ્રાદ્ધોપયોગ્યં સ્વપિતૄન્નતોસ્મિ ।
તૃપ્યન્તુ ભક્તયા પિતરો મયૈતૌ કૃતૌ ભુજૌ વર્ત્મનિ મારુતસ્ય

ઔર્વ ઉવાચ
ઇત્ય્ એતત્ પિતૃભિર્ ગીતં ભાવાભાવપ્રયોજનમ્ ।
યઃ કરોતિ કૃતં તેન શ્રાદ્ધં ભવતિ પાર્થિવ