વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 3.10

ઇતિશ્રીવિષ્ણુમહાપુરાણે તૃતીયાંશે નવમો ઽધ્યાયઃ (9)
સગર ઉવાચ
કથિતં ચાતુરાશ્રમ્યં ચાતુર્વર્ણ્યક્રિયાસ્ તથા ।
પુંસઃ ક્રિયામહં શ્રોતુમિચ્છામિ દ્વિજસત્તમ

નિત્યનૈમિત્તિકાઃ કામ્યાઃ ક્રિયાઃ પુંસામશેષતઃ ।
સમાખ્યાહિ ભૃગુશ્રેષ્ઠ સર્વજ્ઞો હ્યસિ મે મતઃ

ઔર્વ ઉવાચ
યદેતદુક્તં ભવતા નિત્યનૈમિત્તિકાશ્રયમ્ ।
તદહં કથયિષ્યાંમિ શૃણુષ્વૈકમના મમ

જાતસ્ય જાતકર્માદિક્રિયાકાણ્ડમશેષતઃ ।
પુત્રસ્ય કુર્વીત પિતા શ્રાદ્ધં ચાભ્યુદયાત્મકમ્

યુગ્માંસ્તુ પ્રાડ્મુખાન્વિપ્રાન્ભોજયેન્મનુભેશ્વર ।
યથા તૃપ્તિસ્ તથા કુર્યાદ્દૈવં પિત્ર્યં દ્વિજન્મનામ્

દધ્ના યુક્તૈઃ સબદરૈર્ મિશ્રાન્ પિડાન્ મુદા યુતઃ ।
નાન્દીમુખેભ્યસ્તીર્થેન દદ્યાદ્દૈવેન પાર્થિવ

પ્રાજાપત્યેન વા સર્વમુપચારં પ્રદક્ષિણમ્ ।
કુર્વીત તત્તથાશેષવૃદ્ધિકાલેષુ ભૂપતે

તતશ્ ચ નામ કુર્વીત પિતૈવ દશમેહનિ ।
દેવપૂર્વં નરાખ્યં હિ શર્મવર્માદિસંયુતમ્

શર્મેતિ બ્રાહ્યણસ્યોક્તં વર્મેતિ ક્ષત્રસંશ્રયમ્ ।
ગુપ્તદાસાત્મકં નામ પ્રશસ્તં વૈશ્યશુદ્રયોઃ

નાર્થહીનં ન ચાશસ્તં નાપશબ્દયુતં તથા ।
નામઙ્ગલ્યં જુગુપ્સાકં નામ કુર્યાત્સમાક્ષરમ્

નાતિદીર્ઘંનાતિહ્રસ્વં નાતિગુર્વક્ષરાન્વિતમ્ ।
સુખોચ્ચાર્યં તુ તન્નામ કુર્યાદ્યત્પ્રણવાક્ષરમ્

તતો ઽનન્તરસંસ્કારસંસ્કૃતો ગુરુવેશ્મનિ ।
યથોક્તવિધિમાશ્રિત્ય કુર્યાદ્વિદ્યાપરિગ્રહમ્

ગૃહીતવિદ્યો ગુરવે દત્ત્વા ચ ગુરુદક્ષિણામ્ ।
ગાર્હસ્થ્યમિચ્છન્ભૂપાલ કુર્યાદ્દારપરિગ્રહમ્

બ્રહ્મચર્યેણ વા કાલં કુર્યાત્સંકલ્પપૂર્વકમ્ ।
ગુગોઃ શુશ્રુષણં કુર્યાત્તત્પુત્રાદેરથાપિ વા

વૈખાનસો વાપિ ભવેત્પરિવ્રાડથ વેચ્છયા ।
પૂર્વસંકલ્પિતં યાદૃક્ તાદૃક્કુર્યાન્નરાધિપ

વર્ષૈર્ એકગુણાં ભાર્યામુદ્વહેત્ત્રિગુમઃસ્વયમ્ ।
નાતિ કેશામકેશાં વા નાતિકૃષ્ણાં ન પિઙ્ગલામ્

નિસર્ગતોધિકાઙ્ગાં વા ન્યૂનાઙ્ગામપિ નોદ્વહેત્ ।
નાવિશુદ્ધાં સરોમાં વાકુલજાં વાપિ રોગિણીમ્

ન દુષ્ટાં દુષ્ટવાક્યાં વા વ્યઙ્ગિનીં પુતૃમાતૃતઃ ।
ન શ્મશ્રુવ્યઞ્જનવતીં ન ચૈવ પુરુષાકૃતિમ્

ન ઘર્વરસ્વરાં ક્ષામાં તથા કાકસ્વરાં ન ચ ।
નાનિબન્ધેક્ષણાં તદ્વદ્વૃત્તાક્ષીં નોદ્વહેદ્બુધઃ

યસ્યાશ્ ચ રોમશે જઙ્ઘે ગુલ્ફૌ યસ્યાસ્તથોન્નતૌ ।
ગણ્ડયોઃ કૂપરૌ યસ્યા હસંત્યાસ્તાં ન ચોદ્વહેત્

નાતિરૂક્ષચ્છવિં પાડુકરજામરુણેક્ષણામ્ ।
આપીન હસ્તપાદાં ચ નકન્યામુદ્વહેદ્બુધઃ

ન વામનાં નાતિદીર્ઘાં નોદ્વહેત્સંહતભ્રુવમ્ ।
ન ચાતિ ચ્છિદ્રદશનાં ન કરાલમુખીં નરઃ

પઞ્ચમીં માતૃપક્ષાચ્ચ પિતૃપક્ષાચ્ચ સપ્તમીમ્ ।
ગૃહસ્થશ્ચોદ્વહેત્કન્યાં ન્યાયેન વિધિના નૃપ

બ્રાહ્મો દૈવસ્તથૈવાર્ષઃ પ્રાજાપત્યસ્તથાસુરઃ ।
ગાન્ધર્વરાક્ષયૌ ચાન્યૌ પૈશાચશ્ ચાષ્ટમો મતઃ

એતેષાં યસ્ય યો ધર્મો વર્મસ્યોક્તો મહર્ષિભિઃ ।
કુર્વીત દારગ્રહણં તેનાન્યં પરિવર્જયેત્

સધર્મચારિણીં પ્રાપ્ય ગાર્હસ્થ્યં સહિતસ્તયા ।
સમુદ્વહેદ્દદાત્યેતત્સમ્યગૂઢં મહાફલમ્