વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 2.16

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુમહાપુરાણે દ્વિતીયે ઽંશે પઞ્ચદશો ઽધ્યાયઃ (15)
બ્રાહ્મણ ઉવાચ
ઋભુર્વર્ષસહસ્રે તુ સમતીતે નરેશ્વર ।
નિદાઘજ્ઞાનદાનાય તદેવ નગરં યયૌ

નગરસ્ય બહિઃ સોથ નિદાઘં દદૃશે મુનિઃ ।
મહીબલપરીવારે પુરં વિશતિ પાર્થિવે

દૂરે સ્થિતં મહાભાગં નજસંમર્દવર્જકમ્ ।
ક્ષુત્ક્ષામકણ્ઠમાયાન્તમરણ્યાત્સસમિત્કુશમ્

દૃષ્ટ્વા નિદાઘં સ ઋભુરુપગમ્યાભિવાદ્ય ચ ।
ઉવાચ કસ્માદેકાન્તે સ્થીયતે ભવતા દ્વિજ

નિદાઘ ઉવાચ
ભો વિપ્ર જનસંમર્દે મહાનેષ નરેશ્વરઃ ।
પ્રવિવિક્ષુઃ પુરં રમ્યં તેનાત્ર સ્થીયતે મયા

ઋભુરુવાચ
નરાધિપોત્ર કતમઃ કતમશ્ચેતરોજનઃ ।
કથ્યતાં મે દ્વિજ શ્રેષ્ઠ ત્વમભિજ્ઞો મતો મમ

નિદાઘ ઉવાચ
યોયં ગજેન્દ્રમુન્મત્તમદ્રિશૃઙ્ગસમુચ્છ્રિતમ્ ।
અધિરૂઢો નરેદ્રો ઽયં પરિલો કસ્તથેતરઃ

ઋભુરુવાચ
એતૌ હિ ગજરાજાનૌ યુગપદ્દર્શિતૌ મમ ।
ભવતા ન વિશેષેણ પૃથક્ચિહ્નોપલક્ષણૌ

તત્કથ્યતાં મહાભાગ વિશેષો ભવતાનયોઃ ।
જ્ઞાતુમિચ્છામ્યહં કોત્ર ગજઃ કો વા નરાધિપઃ

નિદાઘ ઉવાચ
ગજો યોયમથો બ્રહ્મન્નુપર્યસ્યૈષ ભૂપતિઃ ।
વાહ્યવા હકસમ્બન્ધં કો ન જાનાનિ વૈ દ્વિજ

ઋભુરુવાચ
જાનામ્યહં યથા બ્રહ્યંસ્ તથા મામવબોધય ।
અધઃશબ્દનિગદ્યં હિ કિં ચોર્ધ્વમભિધિયતે

બ્રાહ્મણ ઉવાચ
ઇત્યુક્તઃ સહસારુહ્ય નિદાઘઃ પ્રાહ તમૃભુમ્ ।
શ્રૂયતાં કથયામ્યેષ યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ

ઉપર્યહં યથા રાજા ત્વમધઃ કુઞ્જરો યથા ।
અવબોધાય તે બ્રહ્મન્દૃષ્ટાન્તો દર્શિતો મયા

ઋભુરુવાચ
ત્વં રાજેન દ્વિજશ્રેષ્ઠ સ્થિતોહં ગજવદ્યદિ ।
તદેતત્ત્વં સમાચક્ષ્વ કતમસ્ત્વમહં તથા

બ્રાહ્મમ ઉવાચ
ઇત્યુક્તઃ સત્વરં તસ્ય પ્રગૃહ્ય ચરમાબુભૌ ।
નિદાઘસ્ત્વાહ ભગવાનાચાર્યસ્ત્વમૃભુર્ધ્રુવમ્

નાન્યસ્યાદ્વૈતસંસ્કારસંસ્કૃતં માનસં તથા ।
યથાચાર્યસ્ય તેન ત્વાં મન્યે પ્રાપ્તમહં ગુરુમ્

ઋબુરુવાચ
તવોપદેશદાનાય પૂર્વશુશ્રુષણાદૃતઃ ।
ગુરુસ્નેહાદૃભુર્નામ નિદાઘ સમુપાગતઃ

તદેતદુપદિષ્ટં તે સંક્ષેપેણ મહામતે ।
પરમાર્થસારભૂતં યદ્ અદ્વૈતમ્ અશેષતઃ

બ્રાહ્મ ઉવાચ
એવમુક્ત્વા યયૌ વિદ્વાન્નિદાઘં સ ઋભુર્ગુરુઃ ।
નિદાઘોપ્યુપદેશેન તેનાદ્વૈતપરોભવત્

સર્વભૂતાન્યભેદેન દદૃશે સ તદાત્મનઃ ।
યથા બ્રહ્મપરો મુક્તિમવાપ પરમાં દ્વિજઃ

તથા ત્વમપિ ધર્મજ્ઞ તુલ્યોત્મરીપુબાન્ધવઃ ।
ભવ સર્ગગતં જાનન્નત્માનમવનીપતે

સિતનીલા દિભેદેન યથૈકં દૃશ્યતે નભઃ ।
ભ્રાન્તદૃષ્ટિભિર્ આત્માપિ તથૈકઃ સન્પૃથક્પૃથક્

એકઃ સમસ્તં યદિહાસ્તિ કિઞ્ચિત્તદચ્યુતો નાસ્તિ પરં તતોન્યત્ ।
સો ઽહં સ ચ ત્વં ચ સર્વમેતદાત્મસ્વરૂપં ત્યજ ભેદમોહમ્

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇતીરિતસ્તેન સ રાજવર્સ્તત્યાજ ભેદં પરમાર્થદૃષ્ટિઃ ।
સ ચાપિ જાતિસ્મરણાપ્તબોધસ્તત્રૈવ જન્મન્યપવર્ગમાપ

ઇતિ ભરતનરેન્દ્રસારવૃત્તં કથયતિ યશ્ ચ શૃણોતિ ભક્તિયુક્તઃ ।
સ વિમલમતિરેતિ નાત્મ મોહં ભવતિ ચ સંસરણેણુ મુક્તિયોગ્યઃ